නාලන්දා විශ්වවිද්‍යාලයේ ආරම්භය හා විකාශය.


නාලන්දා විශ්වවිද්‍යාලයේ ආරම්භය හා විකාශය.


භාරතීය බෞද්ධයන් සතු විශිෂ්ට ගණයේ උසස් බෞද්ධ අධ්‍යාපන ආයතන කිහිපයක් පිළිබඳව ඓතිහාසික සාධක විමසීමේ දී පැහැදිලි වේ. මගධ රාජධානියේ වර්තමාන බිහාර් ප‍්‍රාන්තයේ, රජගහ නුවරට සැතපුම් හතක් උතුරු දෙසින් නාලන්දාව පිහිටියේ ය. නාලන්දාව වර්තමානයේ ”බැරගොන්” හෙවත් ”විහාරගම” යන නමින් හැදින් වේ. බැරගොන් පිහිටා ඇත්තේ රජගහ නුවරට සැතපුම් හයක් උතුරෙනි. මේ අනුව නාලන්දාව ඕදන්ත පුරයටත් රජගහනුවරටත් අතර පිහිටා ඇති බිහාර් ප‍්‍රදේශයට අයත් කුඩා ගම්මානයකි. වර්තමානයේ විශ්වවිද්‍යාල මට්ටමින් සලකන අධ්‍යාපන ආයතන එකල බෞද්ධයන් විසින් හදුන්වනු ලැබුයේ ”මහාවිහාර” යන නමින්ය. මේ බව සනාථ කළහැකි බොහෝ සාධක ලාංකික ඉතිහාසය විමසීමේ දී දැකගත හැකිය. දේවානම්පියතිස්ස රජු විසින් මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ මාර්ගෝපදේශකත්වයෙන් අනුරාධපුරයෙහි මහමෙවුනාවේ ඇරඹි සංඝාරාමය පසුව ”මහාවිහාරය” නමින් අපගේ වංසකථාවල සඳහන් වේ. අනුරාධපුධපුර මහා විහාරය ථෙරවාද භික්‍ෂු පරපුරේ කේන්ද්‍රස්ථානය වූවාසේම උන්වහන්සේලාගේ ශ්‍රේෂ්ඨ අධ්‍යාපන ආයතනය ද වූයේ ය. ”මහා විහාර” යන්න උසස් අධ්‍යාපන ආයතන සඳහා බෞද්ධයන් භාවිතා කළ බව නාලන්දා විශ්වවිද්‍යාල භූමියෙන් ලැබී ඇති ”ශ‍්‍රී නාලන්දා මහා විහාරයීය ආර්ය භික්‍ෂු සංඝයා” යන පාඨයයෙන් නාලන්දා නිලමුද්‍රවෙන් ද සනාථ වෙයි.


ඓතිහාසික තොරතුරුවලට අනුව නාලන්දාව මහා විහාරය ශක‍්‍රාදිත්‍ය හෙවත් පළමු වැනි කුමාරගුප්ත  රජතුමා විසින් කි‍ස්තු වර්ෂ 415 - 455ගොඩනගන ලදි. නාලන්දා මහා විහාරය ශක‍්‍රාදිත්‍ය රජතුමා ඉදිකළ සංඝාරමයෙන් ආරම්භ වූයේ ය. ඉක්බිතිව රජ වූ බුද්ධ ගුප්ත, තථාගත ගුප්ත, බාලාදිත්‍ය, සහ වජ‍්‍ර යන රජවරු නාලන්දා මහාවිහාරය විවිධ විහාරංග ඉදිකොට මෙම ආයතනයේ දියුණුුව සඳහා ඇපකැප වූහ. මහායාන බෞද්ධ රජෙකු වූ සුමත‍්‍රාවේ ශෛලේන්ද්‍ර රාජවංශයට අයත් රජෙකු ද නාලන්දා විශ්වවිද්‍යාලයේ සංඝාරාමයක් ගොඩනැං වූ බව සඳහන් වේ. නාලන්දා මහා විහාරය ආගමික වත් පිළිවෙත් හා පුදපුජා පැවත්වීමට ගොඩනගන ලද පන්සලක් නොවේ. හුදෙක් භික්‍ෂුන් වහන්සේලාට වැඩවිසීම සඳහා ගොඩනැගුණු සංඝාරාමයක් ද නොවේ. භික්‍ෂූන් වහන්සේලාට උසස් අධ්‍යාපන ලබාදීමට ආරම්භකළ උසස් අධ්‍යාපන ආයතනයකි. බෞද්ධ උගතුන් සේම මධ්‍යස්ථධාරී ඉතිහාසඥයන් බෞද්ධ විශ්වවිද්‍යල ක‍්‍රමය ශක‍්‍රාදිත්‍ය රාජ සමයේ ආරම්භ වූවාසේ සලකන්නේ එබැවිනි. බුදුන් වහන්සේ පිරිනිවීීමෙන් වැඩිකලක් යන්නට මත්තෙන් ශක‍්‍රාදිත්‍ය රජු සුභ නිමිති බලා මෙහි ආරාමයක් ගොඩනැන්වීය. ආරාමය ගොඩනැගීමට බිම කැනීමේ දී එක් නාගයෙකුට තුවාල සිදුවිය.මේ සිදුවීම මුල්කොට නිමිත්ත පාඨකයෙක් මේ භූමියේ අනාගතය පිළිබද අනාවැකියක් ප‍්‍රකාශ කළේය.


”මෙම භූමිය අතිශ්‍රේෂ්ඨය.මෙහි ගොඩනගන ආරාමය පංච භාරතයටම ආදර්ශයක් වෙමින් සමුර්ධිමත්ව වසර දහසක් පවත්නේය. සියලූ විද්‍යාර්ථයින්ට මෙහිදී තමන්ගේ ඉගෙනීම සම්පූර්ණ කළහැකි වන්නේය. නමුත් නාගයාගේ ලේ සෙලවීම නිසා මෙතනදී බොහෝ දෙනෙකුගේ ලේ වැගිරෙන්නේය යනුවෙනි”. නාලන්දා විශ්වවිද්‍යාලය ගැන කරුණු අධ්‍යනය කිරීමේදී හියුංත් සාං හා ඉත්සිංගේ වාර්ථා වඩා වැදගත් වේ. කි‍්‍රස්තු වර්ෂ 7වන සියවසේ ඉන්දියාවට පැමිනි හියුංත්සාං මෙම විශ්වවිද්‍යාලයේ නේවාසික ශිෂ්‍යයෙකු වශයෙන්් ද ආචාර්ය වරයෙකු වශයෙන් ද කටයුතුකර ඇත. එතුමා විසින් එම විශ්වවිද්‍යාලය පිළිබදවත් එහි පැවැතිි අධ්‍යාපනය පිළිබදවත් මනා විග‍්‍රහයක් සිය දේශාටන වාර්තාාවේ සදහන් කරයි. ක‍්‍රිස්තු වර්ෂ 1861 දී ජෙනරාල් ඇලෙක් සැන්ඩර් කනිං හැම්ට පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණයකින් අනතුරුව නාලන්දාවේ නටඹුන් හදුනාගැනීමට හැකි වූයේ එම වාර්තා නිසා බව පැවසේ. 1915 දී ආචාර්ය ඞී.බී. ස්පූනර් මහතා නාලන්දා භූමිය පරීක්ෂාකොට හියුංත් සාංගේ විස්තර නිවරදි බවට තහවුරුකර ඇත. මෙම ආරාමයෙන් දකුණෙහි වූ අඹ වනය මැද විලෙහි විසු නාලන්ද නම් නාරජුගේ විල අසබඩ මෙම ආරාමය පිහිටි බැවින් මෙය නාලන්දා වීීය යැයි මෙම ප‍්‍රදේශයේ ප‍්‍රචලිත බව හියුංත්සාං පවසයි. පූර්වයේ අපමහ බෝසතාණෝ මෙරට රජෙක්ව ඉපිද මෙතන රජධානිය පිහිටුවා දුක්ඛිත සත්වයන් සුඛිත කිරීම සදහා නිරන්තරයෙන්ම තමා සතු සියලූ දෙය ඔවුන්ට දුන් බවත් රජුට එ් නිසා ”නාලංදද” යන අන්වර්ථ නාමය ලැබුන බවත් ඒනිසා මෙනුවර නාලන්දා වීයැයි තවත් මතයකි. එසේම වර්තමානයේ මතුකරගන්නා ලද නෂ්ටාවශේෂ වලට දකුණින් ”කාර්ගිද්‍යා පෝකර්” නම් වැවක් දක්නට ඇත. නෙලූම් වලින් ගහන පොකුණ යන අර්ථයෙන් මෙය නාලන්දා වීයැයි ද මතයකි. ”තෘප්තිමත් නොවන දානය” ”කොතෙක් දුන්නත් නොසෑහේ” යන අර්ථයෙන් නාලන්දා වී යැයි සමහර පුරාවෘත වල සදහන් වේ.

බුදුන් වහන්සේ දවස නාලන්දාව සශ‍්‍රීක ගමක් ලෙස පැවති බව දැක්වේ. දීඝ නිකායේ කේවට්ට සූත‍්‍රයේ ඒ බව මෙසේ සදහන් වේ.”මේ නාලන්දා නුවර දියුණුය. බොහෝ ජනයා ඇත්තේය. මිනිසුන්ගෙන් ගැවසීගත්තේය. ඔවුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුනාහුය යනුවෙනි. ”මෙහි වාසය කළ ලේප නම් සිටුවරයෙක් තුරුණුවන් සරණ ගොස් බුදුන් වහන්සේ ප‍්‍රමුඛ මහා සංඝයාහට මහ දන් දුන් බව සදහන් වේ. බුදුන් වහන්සේ නාලන්දා නුවර පාවාරිකා නම් අඹ උයනේ වැඩසිටි බවට බෞද්ධ ග‍්‍රන්ථ සදහන් කරයි. අග‍්‍ර ශ‍්‍රාවක සැරියුත් හිමියන්ගේ ජාත භූමිය නාලන්දාව වන අතර උන්වහන්්සේ පිරිනිවන් පෑවේ නාලන්දාවේ ඇති ස්වකීය මෑණියන්ගේ නිවසේදීය. ක‍්‍රිස්තු පූර්ව 3වන සියවසේ දී ධර්මාශෝක අධිරාජ්‍යා විසින් සැරියුත් හිමියන්ගේ ශාරීරික ධාතු තැම්පත් කොට නාලන්්දා භූමියෙහි විශාල ස්ථූපයක් ද ඉදිකරණ ලදි. එම ස්ථුපයේ කොටස් නාලන්දා විශ්වවිද්‍යාල භූමියේ දී වර්තමානයේ ද දැකිය හැකිය. බුදුන් වහන්සේ නාලන්දාවට වැඞීමට ටික කලකට පෙර නිගණ්ඨනාථ පුත‍්‍ර හා මක්ඛලීඝෝසාල නාලන්දාවේ දී මුණගැසුණු බව ජෛන ග‍්‍රන්ථ වල සදහන් වේ. නාලන්දව පූරාණයේ ද ”බරගා ඕන්” නමින් හැදින් වූ බව ” සමේත සිඛර තීර්ත මාලා ” නම් ජෛන ග‍්‍රන්ථයේ ස`දහන් වේ. ”බැරගොන්, බරගා ඕන්” යන නම් වන අර්ථය ”විහාරගම” යන්නයි. සැරියුත් හිමියනගේ ජාත භූමිය වූ නාලන්දාවේ උන්වහන්සේ ගේ ශාරීරික ධාතු තැම්පත් චෛත්‍යයත් සමග ධර්මාශෝක රජතුමා විහාරයක් ඉ`දිකළ බව තාරානාථ ප‍්‍රකාශ කරයි. මෙම විහාරය පසුව නාලන්දා විශ්වවිද්‍යාලය වූ බවට නාලන්දා විශ්වවිද්‍යාලයේ් මුද්‍රාවේ ස`දහන් වේ. නාලන්දා විහාරය මුල් කොට පවත්වා ගෙන ආ අධ්‍යාපන ආයතන කි‍්‍ර.ව 05 වන සියවස වන විට දඹදිව ප‍්‍රධානතම විශ්වවිද්‍යාලය බවට පත් විය.

 




1937

ලිපිය කියවා ඇති ගණන
1937

ලිපිය බෙදාගන්න


විෂයට අදාල වෙනත් ලිපි


12-වසර - බුද්ධ_ධර්මය
නාලන්දා විශ්වවිද්‍යාලයේ පරිහානිය. නාලන්දා විශවවිද්‍යාලය ආරම්භයේ දී කියන ලද ආනාවැකිය පසුකාලීනව සනාථ විය. හියුංත්සාං සඳහන් කරන ආකාරයට ආරාමය ගොඩනැගීමට බිම කැනීමේ දි එක් නාගයෙකුට තුවාල සිදු විය. මේ සිදුවීම මුල්කොට ගෙන නිමිත්ත පාඨකයෙක් මේ භූමියේ අනාගතය පිළිබඳව අනාවැ...
12-වසර - බුද්ධ_ධර්මය
නාලන්දා විශ්වවිද්‍යාලයේ ආරම්භය හා විකාශය. භාරතීය බෞද්ධයන් සතු විශිෂ්ට ගණයේ උසස් බෞද්ධ අධ්‍යාපන ආයතන කිහිපයක් පිළිබඳව ඓතිහාසික සාධක විමසීමේ දී පැහැදිලි වේ. මගධ රාජධානියේ වර්තමාන බිහාර් ප‍්‍රාන්තයේ, රජගහ නුවරට සැතපුම් හතක් උතුරු දෙසින් නාලන්දාව පිහිටියේ ය...
12-වසර - බුද්ධ_ධර්මය
බුද්ධ කාලින භාරතයේ සමාජයීය පසුබිම කාන්තාව පිළිබද බ්‍රාහ්මණ චින්තනය භාරතීය ඉතිහාසයේ කාන්තාව ඉතාම පහත් කොට සැලකූ අදුරුතම යුගයක් ලෙස බ්‍රාහ්මණ යුගය ලෙස හැදින්විය හැක. පූර්ව වෛදික යුගයේදී කාන්තාවට තිබූ ගරුත්වය, නිදහස බ්‍රාහ්මණ යුගය වන විට සම්පූර්ණයෙන්ම අහිමිකර...
12-වසර - බුද්ධ_ධර්මය
ෂඩ් ශාස්තෘවරු ක්‍රි.පූ. 6 සහ 7 වන සියවස්වල එනම් බුද්ධ කාලින භාරත සමාජය තුල වැඩි වශයෙන්ම ප්‍රචලිතව පැවතියේ බ්‍රාහ්මණ ඉගැන්වීම් වේ. ඔවුන් විසින් ඉදිරිපත්කරන ලැබූ ධර්මය හා දර්ශනයන් හුදෙක් රදල පංතියේ චිරස්ථිතිය සදහා පමණක්ම වූ අතර පීඩිත සමාජය මෙම දර්ශනයන් හා ඇදහ...
12-වසර - බුද්ධ_ධර්මය
බුද්ධ කාලින භාරතයේ ආගමික පසුබිම. සිද්ධාර්ථ කුමරා උපත ලැබූ (ක්‍රි.පූ 623) කාලය වන විට භාරතයේ පැතිරි තිබූ ආගම්/ඇදහිලි අතුරින් මූලික ස්ථානයක් ගනු ලබන්නේ බ්‍රාහ්මණ ඉගැන්වීම් වේ. බ්‍රාහ්මණ ඉගැන්වීම් සබැදිව ලිඛිත ග්‍රන්ථ 04 ක් අවධානයට යොමුවේ. ඒවා වේද ග්‍ර...
විජය හිමි

12-වසර බුද්ධ ධර්මය

අනෙකුත් ලිපි
12-වසර - නාට්‍ය හා රංග කලාව
නාට්ය කලාවේ සීමා නාට්ය කලාව වෙනත් කලා මාධ්යන් හා සැසදීමේදී ඊට අවේනික සීමා රැසක් හදුනා ගත හැකිය. නාට්ය හා කතා කලාව කතා කලාව යන්නෙන් 'නවකතාව','කෙට් ...

12-වසර - රසායන විද්‍යාව
සිදුවන ක්රියාවට අනුව එන්තැල්පි විපර්යාස වර්ග කිරීම 01.සම්මත උත්පාදන එන්තැල්පිය සම්මත අවස්ථාවේ ඇති සංයෝග මවුල එකක් සම්මත අවස්ථාවේ ඇති එහි සංඝටක මූලද්රව්ය වලින් උත්පාදනය කිරීමේදී සිදුවන සිදු ...

13-වසර - ආර්ථික විද්‍යාව
ආර්ථික විද්යාව පිළිබද සාමාන්ය දැනීම් ප්රශ්න මාලාවක් මෙම ලිපිය මගින් ඔබට සැපයේ.මෙය ඔබගේ ආර්ථික විද්යා දැනුම වැඩි කර ගැනීමටත්,කාලීන සාමාන්ය දැනුමවැඩි කර ගැනීමටත් ඉවහල් වන ...

13-වසර - ආර්ථික විද්‍යාව
ආර්ථික විද්යාව පිළිබද සාමාන්ය දැනීම් ප්රශ්න මාලාවක් මෙම ලිපිය මගින් ඔබට සැපයේ.මෙය ඔබගේ ආර්ථික විද්යා දැනුම වැඩි කර ගැනීමටත්,කාලීන සාමාන්ය දැනුමවැඩි කර ගැනීමටත් ඉවහල් වන ...

12-වසර - නාට්‍ය හා රංග කලාව
රංග රිද්මය (Rythem of Acting ) නාට්ය ප්රෙක්ෂක මනසේ"යථාර්ථයේ මායාව"ගොඩනැගීම බහුතරයක් රංගනයන් මගින් සිදු වෙි. රංග රිද්මය ඊට මනා පිටුබලයක් වෙි.රංග රිද්මය අමතන්නේ ප්රේක්ෂක වින්දනයට හා ...

12-වසර - නාට්‍ය හා රංග කලාව
නාට්ය හා රංග කලාවෙි මුලික සංකල්ප ෴ සමාරෝපය (Impersonation ) ක්ෂණික නිරූපණය(Quick portray) අවස්ථා නිරූපණය(Situation portray ) භූමිකා නිරූපණය(Caractor portray) සමාරෝපය (Impersonation ) පවතින සැබෑ යථා ස්වරූපයෙන් බැහැරව වෙනත් අයෙකුගේ ව්ලිසය ...

12-වසර - නාට්‍ය හා රංග කලාව
අනුකරණය(Imitation) අනුකරණය ,ප්රාග් ඓතිහාසික යුගයේ සිට පැවෙතෙන සහජ මානව ක්රියාවලියකි.මිනිසා විද්යාත්මක, තාර්කික චින්තනයෙන් ලෝකය හැසිරවීමට පටන් ගැනීමට පෙර මිත්යාවෙි දැඩිව එල්බ සිට්යේය. ස්වභාවධර්මයේ වස්තූන්ට හා ක්රියාවන්ට ...

12-වසර - නාට්‍ය හා රංග කලාව
නෘත්ත,නෘත්ය,නාට්ය ඉහත සඳහන් නෘත්ත,නෘත්ය,නාට්ය යන මෙි වචන තුන නාට්ය ශාස්ත්රයේ යේදී ඇත්තේ ඊට ආවෙිණික විශේෂ අර්ථ පදනමි කරගෙනය. මෙ⁣ම වචන තුන සංස්කෘත "නෘත්" ධාතුවෙන් ද එසේත් ...

12-වසර - නාට්‍ය හා රංග කලාව
කලාව "කලාව"යන වචනය කවදත් විවිධ මත පළකරනු ලබන පදයකි.පැරණි බ්රාහ්මණ පඬිවරු කලාව,රසාස්වාදය සඳහා හේතුවන බව කීහ. කලාව(Art) යනු 'කුසලතාව'යි. කලාව පිළිබදව අර්ථ නිරූපනයට වෙහෙස වුවෝ ඒ ...

11-වසර - ඉංග්‍රීසි භාෂාව
මුලින්ම කියන්න ඕන මේක මගේ පළවෙනි අධ්යාපනික ලිපිය අධ්යන පොදු සහතික පත්රයේ දී ලකුණු දහයක ප්රශ්නයක් වන ප්රස්තාර විස්තර කිරීම හෙවත් bar graph බොහෝ ළමුන් උනන්දුවක් ...