දෝලන හා තරංග



දෝලන හා තරංග

සරල අනුවර්තීය චලිතය


යම් අංශුවක් යම් ලක්ෂයක් වටා දෙපසට චලිත වේනම් එය අනුවර්තීය චලිතයක් නම් වේ. අංශුවකට මේ ආකාරයෙන් අනුවර්තීය චලිතයක් සිදු කිරීමටනම් එම මධ්‍යස්ථ පිහිටුම දෙසට යොමු වූ බලයක් දිගටම ක්‍රියාත්මක විය යුතුය.



මෙහිදී මෙම වස්තුව මත ක්‍රියාත්මක වන බලය වස්තුව සිදුකරන විස්ථාපනයට අනුලෝමව සමානුපාතිකනම් එවැනි බලයක් ආවර්තීය බලයක් ලෙස හදුන්වයි.


යම් වස්තුවක් යම් ලක්ෂයක් වටා ආවර්තීය බලයකට යටත්ව චලිත වන්නේනම් එය සරල අනුවර්තීය චලිතයක් නම් වේ. මේ අනුව දුන්නකට ගැට ගසන ලද ස්කන්ධයක් තිරස් තලයක තබා ඇද අත හරින අවස්ථාවක් සලකමු.
මෙහිදී දුන්න මගින් ස්කන්ධය මත ඇති කරන බලය මධ්‍යස්ථ පිහිටුමේ සිට ලබන විස්ථාපනය සමග වැඩිවන නිසා මෙය සරල අනුවර්තීය චලිතයක් වේ. මේ අනුව මෙම සරල අනුවර්තීය චලිතය උපයෝගී කරගෙන සාධාරණ සමීකරණයක් ලබා ගනියි.


මේ අනුව යම් වස්තුවක් සරල අනුවර්තීය චලිතයේ යෙදේ නම් එය ඉහත සමීකරණය පිලිපැදිය යුතුය. තවද යම් වස්තුවක් සරල අනුවර්තීය චලිතයේ යෙදෙන බව පෙන්වීමටනම් එය ඉහත සමීකරණය පිලිපදින බව ඔප්පු කල යුතුය. උදාහරණයක් ලෙස ජලය මත පාවෙන සරල ද්‍රවමානයක් සරල අනුවර්තීය චලිතයේ යෙදෙන බව පහත ආකාරයට පෙන්විය හැක.

 

සරල අනුවර්තීය චලිතයේ ලක්ෂණ


ඉහත ආකාරයේ එක් චලිතයක් දෝලනයක් නම් වේ. මෙහිදී අංශුව එක් පසකට සිදු කරන උපරිම විස්තාපනය විස්තාරය ලෙස හදුන්වයි. එසේම මෙම දෝලනයකට ගතවන කාලය දෝලන කාලාවර්තය නම් වේ. තත්පර එකක කාලයක් තුලදී සිදු කරන මෙවැනි දෝලන සංඛයාව දෝලන සංඛයාතය ලෙස හදුන්වයි.

කම්පනය සහ ඊට අදාල සංසිද්ධින්

යම් වස්තුවක් ස්වකීය ශක්තිය කම්පන චාලක ශක්තිය ලෙස මුදා හරිමින් කම්පනය වන්නේ නම් එය ස්වභාවික කම්පනයක් නම් වේ. එහිදී අදාල වස්තුව කම්පනය වන සංඛ්‍යාතය ස්වභාවික සංඛ්‍යාතය නම් වේ. මෙම සංඛ්‍යාතය එම වස්තුවෙහි මාන මත රදා පවතියි.
ඕනෑම වස්තුවක් කම්පනය වන විටදී එහි ශක්තිය හානි වන නිසා එහි විස්තාරය ක්‍රමයෙන් අඩුවේ. මෙය පරිමන්ධිත කම්පනයක් නම්වේ.
බොහෝ වස්තූන්හි කම්පන ස්වභාවික කම්පන නොවේ. වස්තුන් බොහෝමයක් කම්පනය වනුයේ වෙනත් කම්පනය වස්තුවක ශක්තිය උකහා ගැනීමෙනි. මේවාට උදාහරණ ලෙස,
                         1. භූමි කම්පාවකදී ගොඩනැගිලි කම්පනය වීම
                         2. සුළගට ගස් සෙලවීම
                         3. අකුණකදී ජනෙල් කම්පනය වීම
හැදින්විය හැකිය. මෙවැනි කම්පනයන් කෘත කම්පනයන් ලෙස හැදින්වේ. මෙහිදී වස්තුවට ශක්තිය ගලා එනුයේ ආවර්තීය ලෙසය. එනම් නැවති නැවති ශක්තිය ගලාගෙන එයි. කෘත කම්පනයේ යෙදෙන වස්තුව කම්පනය වනුයේ එම කෘත කම්පනයට ශක්තිය උකහාගන්නා වස්තුවේ සංඛ්‍යාතයෙනි.

තරංග

එක් ස්ථානයක පවතින ශක්තියක් තවත් ස්ථානයකට ගෙන යාමේ ක්‍රමයක් ලෙස තරංග හැදින්විය හැකිය. මෙම තරංග ප්‍රධාන කොටස් දෙකකි. යාන්ත්‍රික තරංග හා විද්‍යුත් චුම්භක තරංග එම කොටස් දෙකයි.

යාන්ත්‍රික තරංග

යම් කම්පනයක් නිසා මාධ්‍යක අධාරයෙන් ශක්තිය ගලා යන්නේනම් ඒවා යාන්ත්‍රික තරංග වේ.

විද්‍යුත් චුම්භක තරංග

විද්‍යුත් හා චුම්භක ක්ෂේත්‍රයක ආධාරයෙන් මාධ්‍යක සහභාගීත්වයෙන් තොරව යම් තරංගයක් සම්ප්‍රේෂණය වේ නම් ඒවා විද්‍යුත් චුම්භක තරංග ලෙස හැදින්වේ. විද්්‍යුත් චුම්භක තරංග වලට උදාහරණ ලෙස ආලෝක කිරණ, අධෝරක්ත කිරණ සැලකිය හැක. මෙම විද්‍යුත් චුම්භක තරංග සංඛයාතය අනුපිලිවෙලට සකස් කල විට එය විද්‍යුත් චුම්භක වර්ණාවලිය යැයි කියනු ලැබේ.
ආන්තරීක්ෂ කිරණ, ගැමා කිරණ, එක්ස් කිරණ, පාරජම්බූල කිරණ, ආලෝක කිරණ, අධෝරක්ත කිරණ, සූක්ෂම කිරණ එම වර්ණාවලියෙහි පහත පරිදි අඩංගු වේ.

දෝලන හා තරංග දෙවෙනි ලිපිය ලගදීම බලාපොරොත්තු වන්න.





උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
දෙවන ඒකකය - යාන්ත්‍ර විද්‍යාව ( Mechanics ) හතරවන කොටස - අවසන් කොටස තරල යාන්ත්‍ර විද්‍යාව ( Fluid Mechanics ) ද්‍රව සහ වායු යන දෙවර්ගයම පොදුවේ හඳුන්වනු ලබන්නේ තරල යන නමිනි.   ඝනත්වය ( Density ) ඒකක - kgm-3 මාන - ML-3 අදිශ රාශියකි. ...
උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
දෙවන ඒකකය - යාන්ත්‍ර විද්‍යාව ( Mechanics ) තුන්වන කොටස කාර්යක්ෂමතාවය ( Efficiency ) ඒකක නැත. මාන නැත. අදිශ රාශියකි. කාර්යක්ෂමතාවය = Wout × 100% / Win   අයින්ස්ටයින්ගේ ශක්ති ස්කන්ධ සම්බන්ධය ( Einstein's Mass Energy Relation Ship ) ...
උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
දෙවන ඒකකය - යාන්ත්‍ර විද්‍යාව ( Mechanics ) දෙවන කොටස බල යුග්මය ( Couple Of Force ) විශාලත්ව සමාන, සමාන්තර, අභිදිශාවෙන් ප්‍රතිවිරුද්ධ එකම ක්‍රියා රේඛාවේ නොපිහිටන බල දෙකක් බල යුග්මයක් ලෙස හඳුන්වයි. බල යුග්මයක සම්ප්‍රයුක්තය සෑම විටම ශුන්‍ය වේ...
උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
දෙවන ඒකකය - යාන්ත්‍ර විද්‍යාව ( Mechanics ) පළමු කොටස විස්ථාපනය ( Dislacement ) තෝරාගත් අනුබද්ධ ලක්ෂයක සිට සලකනු ලබන වස්තුවට ඇති සරල රේඛීය දුර එම මොහොතේදී එම වස්තුවේ විස්ථාපනය වේ. ඒකක - m මාන - L දෛශික රාශියකි විස්ථාපන වෙනස (s) = d පසු - d පෙර  ...
උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
පළමු ඒකකය - මිනුම් ( MEASUREMENTS )   භෞතික රාශී (Physical Quantities) සෘජුව හෝ වක්‍ර ආකාරයට රාශියකට ප්‍රමාණය නිශ්චිතව ප්‍රකාශ කළ හැකි නම් එය භෞතික රාශියක් ලෙස හඳුන්වයි. මූලික භෞතික රාශි 7කි. එනම් දිග, ස්කන්ධය, කාලය, තාපගතික උෂ්ණත්වය, විද්‍යුත...
උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
~ හරිම සරල සිද්දින් මත දිග හැරෙන මහා පෙරලි කාර කතන්දරය ~ 1 සාපේක්ෂතා වාදය පටන්ගැන්ම 1.1 මුලින්ම සාපේක්ෂතා වාදය ගැන ලොකයට කියන්නෙ ගැලිලියෝ ගැලලි (Galileo Galilei),   ගැලිලියො ගැලලි කියන්නෙ සමාජයෙක් කොන් කරපු පුද්ගලයෙක්!. මොකද මෙයා තමයි විද්‍යා...
උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
දෝලන හා තරංග සරල අනුවර්තීය චලිතය යම් අංශුවක් යම් ලක්ෂයක් වටා දෙපසට චලිත වේනම් එය අනුවර්තීය චලිතයක් නම් වේ. අංශුවකට මේ ආකාරයෙන් අනුවර්තීය චලිතයක් සිදු කිරීමටනම් එම මධ්‍යස්ථ පිහිටුම දෙසට යොමු වූ බලයක් දිගටම ක්‍රියාත්මක විය යුතුය. මෙහිදී මෙම වස්තුව මත ක්‍ර...
උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
පදාර්ථ හා විකිරණ ඝන ද්‍රව හෝ වායු වැනි කිසිම මාධ්‍ය සහභාගිත්වයකින් තොරව වුවද එනම් රික්තයක් තුලින් වුවද සිදුවන ශක්ති සම්ප්‍රේෂණ ක්‍රියාවලිය විකිරණය ලෙස හැදින්වේ. සියලුම වස්තු අවට පරිසරයට විකිරණ විමෝචනය කරන අතරම පරිසරයෙන් විකිරණ අවශෝෂණය කරගනී. විකිරණ යන...
උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
                                                                   තරංග වල ගුණතරංග වල ගුණ පහක් පිලිබ...
උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
නිදහස් කම්පන කම්පන චලිතයට එරෙහිව බලපෑමක් නොමැතිව සිදුවන කම්පනයක් නිදහස් කම්පනයක් ලෙස හැදින්වේ.මෙහිදි විස්තාරය කාලය සමග වෙනස් නොවි පවතින අතර පද්දතිය ස්වාභාවික සංඛයාතයෙන් කම්පනය වේ.එකම පද්ධතියක ස්ව්භාවික සංඛයාත එකකට වඩා වැඩි ගණනක් පැවතිය හැකිය.   පරිමන්දිත කම...
උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
විභව මානය ක්‍රමාංකනය කිරීම  Y කෝෂය සම්මත කෝෂයක් විය යුතුය.මේ සඳහා 1.018 V විද්‍යුත්ගාමක බලයක් සහිත වෙස්ටන් කැඩ්මියම් කෝෂයක් භාවිතා වේ. R1 යනු 1000 Ωපමණ විශාල ප්‍රතිරෝධයක් වේ.මෙම ප්‍රතිරෝධය ගැල්වනෝමීටරය හා සම්මත කෝෂය හරහා විශාල ධාරා ගැලීමෙන්...
උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
ගුරුත්වාකර්ෂණ ක්ෂේත්‍ර ස්කන්ධයක හෝ ස්කන්ධ සමූහයක ආකර්ෂණ බලය පැතිර පවතින ප්‍රදේශ ගුරුත්වාකර්ෂණ ක්ෂේත්‍ර ලෙස හැදින්වේ. යම් ස්කන්ධයක ක්ෂේත්‍රය ප්‍රායෝගිකව සීමාසහිත ප්‍රදේශයකට පැතිර පවති. නමුත් සෛද්ධාන්තිකව එය අනන්තය දක්වා පැතිර ඇතැයි සැලකිය හැක. &...
උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
..........................චල අන්වීක්ෂය...................                  අපි මුලින් ම චල අන්වීක්ෂයේ කොටස් හඳුනා ගනිමු. 01.(A)-සිරස් වර්නියර් පරිමාණ සියුම් සීරුමාරු ඇණය 02.(B)-සිරස් ප්‍රධ...
උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
ඝර්ෂණ බලය.....      ඝර්ෂණ බලය අධ්‍යනය කිරීම සඳහා ඉහත රූපයේ දක්වා ඇති පරීක්ෂණාත්මක ඇටවුම භාවිතා කළ හැකිය.තුලා තැටියට ස්කන්ධයන් එකතු කරන විට තන්තුවෙහි ගොඩනැගෙන්නා වූ ආතතියෙ හි විශාලත්වය එමගින් වැඩි කළ හැකිය.(T=mg) එවිට M කුට්ටිය මත ක්‍රියා කරන්න...
උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
  ..............ගෝලාමානය...........   අපි මුලින් ම ගෝලාමානයේ කොටස් හඳුනා ගනිමු. 01.(A)-වට පරිමාණය- 02.(B)-ඉස්කුරුප්පු කඳ 03.(C)-ගෝලාමානයේ පාද 04.(D)-ප්‍රධාන පරිමාණය 05.(E)-ඉස්කුරුප්පු කඳ   කාසියක ඝනකම,අන්වීක්ෂ කදාවක ඝනකම,උත්තල දර්පණයක වක්&...
උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
මයික්‍රෝ මීටර් ඉස්කුරුප්පු ආමානය........ අපි මුලින් ම මයික්‍රෝ මීටර් ඉස්කුරුප්පු ආමාන‍යේ කොටස් හඳුනා ගනිමු. 01.(A) -කලම්ප 02.(B) -ඉද්ද 03.(C)- කිණිහිරිය 04.(D) - වට පරිමාණය 05.(E) - රේඛීය පරිමාණය 06.(F) - දිදාලය 07.(G) - දිදාල හිස   මයික්&...
උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
..............වර්නියර් කැලිපරය‍ ...............   අපි මුලින්ම වර්නියර් කැලිපරයේ කොටස් හඳුනා ගනිමු. 01.(A)ඇතුල් හනු: මේවා සිලින්ඩරයක් වැනි උපකරණයක අභ්‍යන්තර විෂ්කම්භය මැනීමට භාවිතා කරයි.           ...
උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
උසස් පෙල ඉලෙක්ට්‍රොනික විද්‍යාව සඳහා එහි මූලික ලිපි පෙලේ පලමු වන කොටස(#1) සන්නායක හා පරිවාරක විවිද ද්‍රව්‍යවලට  විද්‍යුතය සන්නයනය කිරීමේ හැකියාව අනුව ඒවා සන්නායක හා පරිවාරක යනුවෙන් කොටස් දෙකකට බෙදා වෙන් කල හැකිය.සියලුම ලෝහ වර්ගද මිනිරන් වැ...
උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
සංකේත භාවිතයේදී සැලකිය යුතු කරුණු     පූද්ගල නාමයක් ඒකකය ලෙස භාවිතා කරනවිට සංකේතයේ මුල් අකුර සදහා ඉංග්‍රීසිකැපිටල් අකුරු භාවිතා කරයි. අනෙක් ඒකක වල සංකේත සදහා ඉංග්‍රීසි සිම්පල් අකුරුභාවිතා කරයි. උදා-A, W, K, Pa, m, s, cd   ඒකක දෙකක ගුණි...
උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
ඉහත මූලික ඒකක සහ පරිපූරක ඒකක පහත පරිදි අර්ථ දැක්වාඇත. මීටරය තප්පර 1/299 792 458 කාලයක් ඇතුලත, රික්තයක් තුළ ආලෝක කිරණයක් ගෙවායන පථයේදිග. කිලෝග්රෑම් කිලෝග්රෑමයේ අන්තර්ජාතික ප්‍රතිරූපකයේ ස්කන්ධය. තප්පරය සිසියම්-133 පරමාණුවෙහි භූමි අවස්ථාවෙහි අධිසූක්ෂ්...
උසස්පෙළ - භෞතික_විද්‍යාව
ඒකක (Units)   භෞතික විද්‍යාව ගණිතමය පදනමක් මත පිහිටා ඇති පරීක්ෂනාත්මක විද්‍යාවක් වේ. මෙයසදහා පරීක්ෂණ ප්‍රතිඵල සටහන් කිරීම, විශ්ලේෂණය කිරීම සහ නිගමනයන් කිරීමට නිවරද්‍යමිනුම් මූලික වේ. ක්‍රමවත්ව මිනුම් ලබාගැනීම සදහා ඒකක පද්ධතියක් තිබීම අත්‍යාව...
ඉමන්ත ලක්ෂාන්

උසස්පෙළ භෞතික විද්‍යාව

අනෙකුත් ලිපි
12-වසර - ජනමාධ්‍ය
සන්නිවේදනයේ මූලිකාංග සන්නිවේදනය තේරුම් ගැනිමටත් එය සාර්ථකව ක්රියාත්මක කිරීමටත් එකි ක්රියාවලියේ අන්තර්ගත මූලිකාංග මොනවාද යන්න පැහැදිලිව අවබෝධ කර ගැනිම අතිශය වැදගත් වූවකි.එසේම එකී අංග ඉහල ගුණත්වයකින් ...

උසස්පෙළ - තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්ෂණය
ආයුබෝවන් මෙම ලිපිය මගින් මම අද ඔබත් සමග බෙදාගන්න යන්නේ Windows පරිගණක සදහා භාවිතා කල හැකි Screen Recorders ගැනයි. මෙහිදී එම Screen Recorder එක මිලදීගත ...

සාමාන්‍යපෙළ - තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්ෂණය
බහු මාධ්ය තාක්ෂණය යොදා ගනිමින් සරල වෙබ් අඩවි නිර්මාණය 1 වන කොටස වෙබ් අඩවි භාවිතය (Application of Web Site) වෙබ් අඩවියක් නිර්මාණය කිරීමේ අවශ්යතා තොරතුරු සන්නිවේදනය (Information Communication) එනම් අන්තර්ජාල ...

උසස්පෙළ - ගිණුම්කරණය
අසම්පූර්ණ සටහන් (Incomplete Recods) ව්යාපාර ආයතනයක හටගන්නා සියලු ගනුදෙනු හා සිදුවීම් ද්විත්ව සටහන් ක්රමය භාවිතාකර ක්රමවත්ව වාර්තා කර නොමැති තත්වයක් මින් අදහස් වේ. මෙවැනි තත්වයක් තුළ කාලච්ඡේදයක් ...

උසස්පෙළ - බුද්ධ ධර්මය
ප්රාග් බෞද්ධ භාරතීය ආගමික සමාජයේ පැවති ප්රධාන ආගමික සංස්කෘති 2 ක් වෙයි. 1. බ්රාහ්මණ ආගමික සංස්කෘතික සමාජය 2. ශ්රමණ ආගමික සංස්කෘතික සමාජය බෞද්ධ ත්රිපිටක ග්රන්ථවල බහුලව භාවිත පද ...

සාමාන්‍යපෙළ - තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්ෂණය
තොරතුරු පද්ධති සංවර්ධන ක්රියාවලිය 1 කොටස පද්ධතියක් (System) යනු කුමක්ද? පද්ධතියක් යනුවෙන් හඳුන්වනේ යම්කිසි කාර්යයක් හෝ අරමුණක් සපුරා ගැනීම සඳහා අන්තර් සම්බන්ධතාවයකින් යුතුව ක්රියාකරනු ලබන අවයව (Components) සමූහයක ...

12-වසර - නර්තනය (සිංහල)
තාලය යනු ........ භරත මුනිවරයාගේ නාට්ය ශාස්ත්රය නම් ග්රන්ථයේ තාලය තාල අධ්යාය යනුවෙන් සඳහන් වේ. එහෙත් එහි ඊට නිර්වචන සපයා නැත.එය සංස්තෘත භාෂාවෙන් තාලය යන්නට යෙදෙන ...

6-වසර - බුද්ධ ධර්මය
01.අසිරිමත් බෝසත් කුමරු1 අප මහා බෝසතානන් වහන්සේ තුසිත දිව්යලෝකයේදෙව්සිරි විදිමින් සිටි කාලයකි.එකල උන් වහන්සේගේ ...

උසස්පෙළ - සිංහල
මං ශිෂ්ටාචාරය සමතික්රමණය කරමින් මානව ශිෂ්ඨාචාරය ක්රමයෙන් වර්ධනය වූ බව සැබවි. මනුෂ්යයා ශීර්ෂයත් කශේරුකාවක් සිරස වඩා ගැනීමෙන් තිරස්චිනයන්ගෙන් මිදුනෙ වී යනු සැබවි. මන්ද බුද්ධික භාවයේ ...

උසස්පෙළ - සිංහල
නාට්ය ප්රබේද කිහිපයකි. එනම් : ලෝකධර්මී - (ස්වභාවික) නාට්යධර්මී - (ශෛලීගත) අර්ධ ශෛලීගත 01. ස්වභාවික නාට්ය ස්වභාවික නාට්ය යනු ලෝකධර්මී නාට්ය සම්ප්රධායයි. මෙයට විරුද්ධ වන්නේ නාට්ය ධර්මී හෙවත් ශෛලීගත නාට්ය ...