සිදත් සඟරාවේ සමස්ථ සන්ධි විග්‍රහයම කෙටියෙන්


සන්ධී (සද)

 

                   සිදත් සගරාව සං අදියරේදි කෙටියෙන් සන්ධි පිළිබදව පැහැදිළි කර දෙයි.

 

                     “ පෙර පර වණන් ගළපනු සද නම්

 

                          සදෙව් මොහොර ඈ ගී,

 

පුර්ව සහ අපර වර්ණ ගැළපිම සන්ධි නම් වේ.සදෙව් ,මොහොර උදාහරණ වේ.

 

“සද =එව්                            මහ +උර

 

ද් + +ව්                        මහ් + +

 

සදෙව්                                 මහ් + +ර

 

                                          මහොර       =මොහොර

 

 

 

පළවෙනි පදයේ අග අකුරත් දෙවන පදයේ මුල අකුරත් ගැලපිමට ලෝප ,අදේශ ආදි ක්‍රම අවශ්‍ය බව ඉහත උදාහරණ දෙකෙන් පැහැදිළි වේ. පළමු උදාහරණයේ පුර්ව ස්වරය ලොප් කොට පළමු පදයේ අග හල් අකුරත් දෙවන පදයේ මුල් ස්වරයත් එකතු වි ඇත.දෙවන උදාහරණයේ පළමු පදයේ අග ස්වර අකුර හා දෙවන පදයේ මුල ස්වර අකුර වෙනුවට වෙනත් අකුරක්  අදේශ විමෙන් වචන දෙක ගැළපි සන්ධිය සිදු වි ඇත.මේ මාතෘකාව යටතේ සමස්ථ සන්ධි පාඩම සාකච්ඡා කිරිමට අපේක්ෂා කරමි.ඒ අනුව සං අදියරේ ඇති ලොප, අදේශ, ආගම, පුර්ව රුපවිදිය  ද්විත්ව රුප විදිය මගින් සමස්ථ සන්ධියම විග්‍රහ කිරිමට බලාපොරොත්තු වෙමි.

 

ලෝපය

 

ලොපය යනු වර්ණයක් හෙවත් අකුරක් නොකියා හැරිම .නොකියා යැවිමයි.

 

“වණන් අණුසුරු විම් ලොප් නම්“ යනුවෙන් සිදත් සගරා කතු ලොපය හදුන්වා දි ඇත.

 

 

   *      ඇතැම් සන්ධි පදයක් සකස් කර ගැනිමේදි පුර්ව ස්වරය ලොප් වන අවස්ථා දක්නට ලැබේ.

 

 

උදා - විදුරු +අවිය

 

         විදුර් +  + අවිය

 

         විදුරවිය

 

 

*        ඇතැම් සන්ධි පද සකස් කර ගැනිමේදි පරස්වරයද ලොප් වන අවස්ථා දක්නට ලැබේ.

 

 

උදා  -ඌලේ  + සුම්              ගුරු + තුමා

 

         ඌලේසුම්                         ගුරුතුමා

 

 

  *         ඇතැම් සන්ධි පදයක් සකස් කර ගන්නා විට පළමු පදයේ අග ස්වරය ලොප් කොට ඉතිරි වන හල් අකුර 2ක් කර ගැනිමටද සිදුවේ.

 

 

උදා  -හෙළිලි  + අඹු

 

         හෙළිල් + +අඹු

 

         හෙළිල්ල් +ඹු

 

         හෙළිල්ලඹු

 

 

 

ආදේශය

 

ආදේශය නම් තිබෙන අකුරක් වෙනුවට වෙනත් අකුරක් ගැනිමයි. ඇතැම් විට අකුරු දෙකක් වෙනුවට එක අකුරක් ගැනිමටද සිදුවේ .සිදත් සගරාව එය,

 

“ වණක්හු ලොපා වණක්හු කිරිම් අදේස් නම් ,

 

යනුවෙන් හදුන්වා වර්ණයක් හෙවත් අකුරක් ලොප් කොට ඒ වෙනුවට වර්ණයක් ගැනිම ආදේශ නම් වන බවයි.ඒ අනුව ආදේශය මගින් ද සන්ධි පදයක් සකසා ගත හැකිය.

 

·         උදා - සර්ව + උදය                           දෙ +අත

 

              සර්ව්  +   +දය                    ද්  +   +

 

              සර්ව්  + +දය                         ද්  + +අත

 

             සර්වෝදය                                දෑත

 

 

 

ආගම

 

තිබෙන අකුරුවලට කිසිදු හානියක් නොකොට අලුතින්ම සන්ධි පද දෙක අතරට පැමිණ වචනයක් නිර්මාණය කිරිම ආගමයි.

 

·         තුන් +රුවන්

 

     තුන් + +රුවන්

 

    තුනුරුවන්

 

 

පුර්ව රුපවිදිය

 

පුර්ව රුප විදිය යනු පෙර පදයේ අග ඇති රුපය දෙවන පදයේ මුල ව්‍යාංඡනයට විමයි.සිදත එය,

 

“පර වණ හට පෙර රැ කරනු

 

පෙර රැ නම්,

 

         පෙර පදයේ රුපය අපර පදය විම පුර්ව රුපයයි.

 

 

              විස්සම්                                                                  ගෙත්තම්

 

             විස් +කම්                                                              ගෙත් +කම්

 

             විස් +ක් +අම්                                                        ගෙත් +ක් +අම්

 

             විස් +ස් +ම්                                                         ගෙත්+ත්  +ම්

 

             විස්සම්                                                                   ගෙත්තම්

 

 

 

ද්විත්ව රුප විදිය

 

පුර්ව පදයේ අග ව්‍යාංඡනය දෙකක් බවට පත් කර අපර පදය සමඟ එකතු කිරිමෙන් ගැළපෙන්නේ ද්විත්ව රුප විදියයි.සිදත එය,

 

“වණ හටද පද හටද

 

දෙරූ දෙන වු බැවින් දෙරූ නම්,

 

අකුරු වලටද පදවලටද රුප දෙකක් ඉපදවිම ද්විත්ව රුපයයි.

 

*       එසේ ද්විත්ව කිරිමෙදි පළමු පදයේ අග ස්වරය ලොප් කොට ඉතිරිවන හල් අකුර දෙකක් බවට පත් වන අවස්ථා දක්නට ලැබේ.

 

 

නෙතු + ආ                   බලු + ආ

 

නෙත් + + ආ            බල් + +අ

 

නෙත් +ත් +             බල්+ල් +

 

නෙත්තා                      බල්ලා

 

 

*         පුර්ව පදයේ අග ස්වරය ලොප් නොකොට තිබෙන අකුරම ද්විත්ව වන අවස්ථා දක්නට ලැබේ.

 

 

කොස්  + ඇට                                  වල් +අම්බලම

 

කොස්ස් +ට                                 වල්ල් +ම්බලම

 

කොස්සැට                                      වල්ලම්බලම

 

 

*        ද්විත්ව රුපය සිදු වන්නේ පළමු පදයේ පමණක් නොව දෙවන පදයේ මුල ව්‍යාංඡන අකුරද ද්විත්ව වන අවස්ථා ඇත.

 

·          

 

කරුම +කාර

 

කරුම +ක් +ආර

 

කරුම +ක්ක් +

 

කරුමක්කාර

 

 

 

 *         සිදත් සගරාවට අනුව අකුරු පමණක් නොව පදද ද්විත්ව වන අවස්ථා ඇත.

 

 

 

දිදි ,විඳ විඳ, දැන දැන, පැන පැන

 

 

 

 *         සිදත් සඟරාව පර රුප විදියක් දක්වා නැතත් භාෂා ව්‍යවහාරය තුළ පර රුප විදිය සිදුවන අවස්ථා දක්නට ලැබේ.පර රුප විදිය යනු දෙවන පදයෙ අග ව්‍යංඡනය පළමු පදයේ අග ව්‍යංඡනයට විමයි.

 

 

 

ලිප් +ගල

 

ලිප් +ග් +අල

 

ලිග් +

 

ලිග්ගල

 




ලිව්වේ : අනුර
අදාල විෂය : සිංහල
ලියු දිනය : Tue 28 Mar 2017
මෙම ලිපිය කියවා ඇති ගණන : 2301

අනුර කැකුලන්දර

සාමාන්‍යපෙළ සිංහල

විෂයට අදාල ලිපි

  1. short note
    (lalith / 2018-11-03)
  2. රාජකාරි ලිපියක් හා අත් පත්‍රිකාවක් සකස් කරමු
    (PUBUDU DILSHAN / 2017-10-09)
  3. භාෂාව යනු කුමක්ද ?
    (විජය / 2017-03-29)
  4. සිදත් සඟරාවේ සමස්ථ සන්ධි විග්‍රහයම කෙටියෙන්
    (අනුර / 2017-03-28)
  5. සිදත් සඟරාවේ ලිංගාධිකාරිය
    (අනුර / 2017-03-10)
  6. ඉඟි වැකි - 2
    (Uthpala / 2016-12-23)
  7. භාෂා ව්‍යවහාරය
    (Uthpala / 2016-12-22)
  8. අක්ෂර වින්‍යාසය 04
    (Uthpala / 2016-12-21)
  9. අක්ෂර වින්‍යාසය 03
    (Uthpala / 2016-12-09)
  10. අක්ෂර වින්‍යාසය 1
    (Uthpala / 2016-11-15)
  11. අක්ෂර වින්‍යාසය 02
    (Uthpala / 2016-09-21)
  12. දේශීය නර්තන හා බැදි වාද්‍ය භාන්ඩ
    (kelum / 2016-04-13)
  13. සාරාංශකරණය - 01
    (nipun / 2015-11-29)
  14. සිංහල භාෂාව තුළ තත්සම තත්භව පද නිවැරදිව භාවිතා කරමු
    (sandeepa / 2015-11-22)
  15. සිංහල භාෂාව හා සාහිත්‍යය ප්‍රශ්න පත්‍රය
    (nipun / 2015-11-09)
  16. සාමාන්‍ය පෙළ විචාර ලිවීම
    (උදාර ධනංජය / 2015-10-08)
  17. විචාර ලිවීමේදී උපදෙස්
    (උදාර ධනංජය / 2015-10-08)
  18. විචාර හා රසාස්වාද
    (උදාර ධනංජය / 2015-09-14)
  19. රචනා
    (උදාර ධනංජය / 2015-09-14)
  20. අපටත් දවසක ඉර පායාදෝ
    (sandeepa / 2015-08-22)
  21. අව්‍ය පද
    (widushika / 2015-05-20)
  22. ප්‍රස්තාව පිරුළු
    (තිලිණි / 2015-04-20)
  23. සමාන පද
    (ගයාන් / 2014-05-13)
  24. සිංහල අක්ෂර මාලාව
    (ගයාන් / 2014-01-23)

අනෙකුත් ලිපි
ඉන්දියානු සංචිත බැංකුව හෙවත් ඉන්දීය මහ බැංකුව
(ECON with විසින් 2018-12-24 දින උසස්පෙළ යටතේ ආර්ථික විද්‍යාව විෂයට අදාලව ලියන ලදි)

විවිධ රට වලදී මහ බැංකුව විවිධ නම් වලින් හදුන්වනු ලැබේ.ශ්රී ලංකාවේ දී එය ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව ලෙසද,ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ දී එය සංධිය සංචිත මණ්ඩලය ...


යුරෝපීයන්ගේ පැමිණීමෙන් පසු මේ දක්වා ආසියාවේ වෙළඳාම (Asian trade in the present after Europeans)
(Rev: Handaganawe chandrajothi විසින් 2018-12-14 දින උසස්පෙළ යටතේ ඉතිහාසය විෂයට අදාලව ලියන ලදි)

ඓතිහාසික පසුබිම (Historical background) පුරාණ කාලයේ දී ආසියාවේ ප්රදේශ යුරෝපයේ හා අප්රිකාවේ සමහර කොටස් සමඟ වෙළඳ සබඳතා පවත්වා ඇත. මුල් කාලයේ නාමික ජනතාව සැලකිය යුතු දුරකින් ...


ඉංජිනේරු තාක්ෂණවේදය හැදින්වීම (කෙටි සටහන්)
(medhanga විසින් 2018-12-09 දින උසස්පෙළ යටතේ ඉංජිනේරු තාක්ෂණවේදය විෂයට අදාලව ලියන ලදි)

හැදින්වීම ඈත අතීතයේ සිටම මිනිසා සෑම විටම අලුත් දේ නිෂ්පාදනය කිරීමට උත්සහ කරන අතර නිර්මාණය කර ඇති දෑ නවීකරණය කරනු ලබයි.මෙහිදී සෑම විටම මිනිසාගේ හෝ සමාජයට ...

4 නෙක් කැමතියි

4 පාඩම, මව්පිය දූ දරු යුතුකම් (ඉගැන්වීම් උපකාරක කෙටි සටහන්)
(යසිරු විසින් 2018-12-07 දින 9-වසර යටතේ දහම් පාසල (බෞද්ධ) විෂයට අදාලව ලියන ලදි)

දෙමාපියන්, මුල්ම ආචාර්යවරුන් යන අර්ථයෙන් පුබ්බාචරිය යන නමින්ද, සතර බ්රහ්ම විහරණයෙන් යුක්තවූ බැවින් බ්රහ්ම යන නමින් ද හැඳින්වේ. සටහන:- සතර බ්රහ්ම විහරණ පිළිබඳ වැඩිදුර විස්තරයක් ...


ඉදිකිරීම් කටයුතු වලදී භාවිතා වන ගඩොල් බැමි
(medhanga විසින් 2018-12-04 දින උසස්පෙළ යටතේ ඉංජිනේරු තාක්ෂණවේදය විෂයට අදාලව ලියන ලදි)

ගඩොල් (Brick) ශ්රී ලංකාවේ ඉදිකිරීම් ක්ෂේත්රයේදී බහුලව භාවිතා කෙරෙන ගොඩනැගිලි ද්රව්ය අතුරෙන් ප්රධාන තැනක් ගනී.ගංගා,වැව්,ඔයවල් ආශ්රිත පහත බිම්වල ගඩොල් තැනීම සදහා සුදුසු මැටි පවතී.මේවාට අවශ්ය ...

1 නෙක් කැමතියි

විජය සිට මහසෙන් රජ සමය දක්වා ඉතිහාසය හැදෑරීමේදී මූලාශ්‍ර වල වටිනාකම
(Samishka විසින් 2018-11-24 දින 12-වසර යටතේ ඉතිහාසය විෂයට අදාලව ලියන ලදි)

ලංකා ඉතිහාසය හැදෑරීමේදී මූලාශ්ර වල වටිනාකම ලංකා ඉතිහාසය හැදෑරීමේදී දේශීය හා විදේශීය සාහිත්ය මූලාශ්ර ද පුරා විද්යාත්මක මූලාශ්ර ද ...


සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් මහුණ දෙන ගැටළු (The Problems Facing Third World Countries)
(Rev: Handaganawe chandrajothi විසින් 2018-11-23 දින උසස්පෙළ යටතේ ඉතිහාසය විෂයට අදාලව ලියන ලදි)

ප්රංශ නිරීක්ෂකයකු වූ ඇල්බට් ගෝව් විසින් 1952 අගෝස්තු 14 ලියන ලද ලිපියක "තුන්වන ලෝකය" (Third world) යන වචනය සඳහන් වේ. එය ප්රංශ විප්ලව සමයේදී එමානුවෙල් ...

1 නෙක් කැමතියි

3 පාඩම, අංගුලිමාල මහරහතන් වහන්සේ (ඉගැන්වීම් උපකාරක කෙටි සටහන්)
(යසිරු විසින් 2018-11-20 දින 9-වසර යටතේ දහම් පාසල (බෞද්ධ) විෂයට අදාලව ලියන ලදි)

වැරදි නිවැරදි කරගත් අයට යහපත් පුද්ගලයෙකු විය හැකි බව සනාථ කරන බුදු දහමේ එන උදාහරණයකි අංගුලිමාල මහරහතන් වහන්සේගේ චරිත කතාව. කුඩා කල අහිංසක නම් වූ ...


චෝල නාවික කටයුතු
(Rev: Handaganawe chandrajothi විසින් 2018-11-20 දින උසස්පෙළ යටතේ ඉතිහාසය විෂයට අදාලව ලියන ලදි)

ඉන්දියාව මුල් කරගනිමින් සමුද්රාන්තර අධිරාජ්යක් ගොඩ නැංවූ රාජ වංශයක් ලෙස චෝල රාජවංශය හැඳින්විය හැකිය. ක්රි.ව 1013 සියවස් අතර කාලය තුළදී චෝළ අධිරාජ්යය ව්යාප්තව පැවතුණි. නමුත් ...

1 නෙක් කැමතියි

බදු
(තරුෂි විසින් 2018-11-19 දින 10-වසර යටතේ ගණිතය විෂයට අදාලව ලියන ලදි)

...