1815 වර්ෂයේ දී ඉංග්‍රීසීන් උඩරටට පැමිණීම නිසා ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජුගේ දරදඬු පාලනයෙන් උඩරැටියන් මිදුණු නමුත් අනතුරුව ඇති වූ පාලන ක්‍රමය පිළිබඳව ඔවුන් තුළ ප්‍රසාදයක් නොතිබුණි. ශතවර්ෂ තුනකට වැඩි කාලයක් පෘතුගීසීන්, ලන්දේසී වැනි යුරෝපීය ආක්‍රමණිකයන්ට එරෙහිව ජීවිත පරිත්‍යාගයෙන් සටන් කරමින් රැක ගත් නිදහස දැන් තමන්ට අහිමි වී ඇති බව වැඩි කල් නොගොස් ම උඩරැටියෝ තේරුම් ගත්හ.

මේ නිසා 1818 සහ 1848 යන වසරවල උඩරැටියෝ තමන්ට හුරු පුරුදු සටන් ක්‍රම යොදා ගනිමින් ඉංග්‍රීසි පාලනයට එරෙහිව නැගී සිටියහ. ඉංග්‍රීසීන් විසින් ආණ්ඩුවට එරෙහි කැරලි වශයෙන් හඳුන්වන ලද මෙම අරගල ස්වදේශිකයන්ගේ පැත්තෙන් බලන විට විදේශිකයන් උඩරටින් නෙරපා හැර අහිමි වූ නිදහස යළි දිනා ගැනීමට දැරූ උත්සාහයන් ලෙස සැලකිය හැකිය. එබැවින් ඒවා ඉංග්‍රීසි පාලනයට එරෙහිව පැන නැගුණු මුල් ම නිදහස් සටන් වේ. අපි දැන් 1818 වර්ෂයේ සටන පිළිබඳව සලකා බලමු.

1818 නිදහස් සටන

1817 වර්ෂයේ සැප්තැම්බර් මස සිට 1818 ඔක්තෝම්බර් මාසය පමණ දක්වා උඩරට ප්‍රදේශවල පැවති ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩු විරෝධී ආයුධ සන්නද්ධ නැගීසිටීම, 1818 නිදහස් සටන ලෙස හැඳින්වේ. උඩරට ඉංග්‍රීසි පාලනය ආරම්භ වී වසර තුනක් ගතවීමටත් පෙර ප්‍රභූ පන්තිය හා සාමාන්‍ය ජනතාව මෙබඳු සටනකට යොමු වූයේ ඉංග්‍රීසීන්ගේ පාලනය ගැන ඔවුන් තුළ දැඩි කලකිරීමක් පැවති බැවිණි. මේ අනුව 1818 සටනට උඩරැටියන් පෙළඹවූ හේතු රැසක් පැවති බව පෙනේ.

1818 සටනට තුඩු දුන් හේතු

• නිදහස අහිමිවීම හා රජෙකු නැතිවීම පිළිබඳ පසුතැවිල්ල

පහතරට පෘතුගීසි හා ලන්දේසි පාලන පැවති සමයේ පවා තමන්ගේ ම පාලකයන් යටතේ නිදහස භුක්ති විඳි උඩරට ජනයා 1815න් පසුව තමන්ට හුරු වූ එකී පාලන ක්‍රමය අහිමි වීම ගැන දුක් වූවාට සැක නැත.

රාජධානිය යටත් වීමෙන් පසු බි්‍රතාන්‍යයේ රජතුමා උඩරට ප්‍රදේශයේ ද රජු බව ප්‍රකාශ වුවත් එම රජු උඩරැටියන් කිසි දිනෙක දැක තිබූ අයෙකු නොවේ. උඩරැටියන්ට අවශ්‍ය වූයේ සැතපුම් දහස් ගණනක් ඈත රටක සිටින නොදුටු රජෙකු නොව තම අගනුවර වෙසෙන තමන්ගේ දුක් ගැනවිල්ලක් ඉදිරිපත් කොට සහනයක් ලබා ගත හැකි රජෙකි. මෙසේ තමන්ට පෙනෙන ස්ථානයක රජෙකු නැති නිසා තමන් අරාජික යැයි උඩරැටියන් තුළ හැඟීමක් පැවති බව පෙනේ. එකල උඩරට සිටි භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් විසින් කියන ලදැයි සඳහන් පහත කවි දෙකෙන් රජ කෙනෙක් නැතිවීම නිසා පැවති කනස්සල්ල පැහැදිලි වේ.

අනේ කුහුඹිය තොපටත් රජෙක් ඉන්නේ නේ
මොකදෑ කරන්නේ නේ
අපේ කරුමේ අපට වන්නේ නේ
රජෙක් ලැබුණොතින් එදා කිරිබත් කන්නේ න්
පෙරහැර කරන්නේ න්
සාදු නාදෙන් ගිගුම් දෙන්නේ න්

• ආගම හා සංස්කෘතියේ ආරක්ෂාව පිළිබඳ ගැටලු මතු වීම

උඩරට ගිවිසුමේ 5 වන වගන්තියෙන් බුද්ධාගම ආරක්ෂා කරන බවට ඉංග්‍රීසීන් ප්‍රතිඥා දී තිබුණත් බුද්ධාගම ඇදහූ රජෙකුගෙන් ලැබෙන ආරක්ෂාව ම එම ආගම නොඇදහූ විදේශිකයන් පිරිසකගෙන් ආගමට ලැබෙනු ඇතැයි උඩරැටියන් විශ්වාස නොකළ බව පෙනේ. ඉහත සඳහන් කවියේ රජෙක් ලැබුණෝතින් පෙරහැර කරන්නන්, සාදු නාදෙන් ගිගුම් දෙන්නන් ආදී වශයෙන් සඳහන් වීමෙන් මේ තත්ත්වය පැහැදිලි වේ. භික්ෂූන් වහන්සේලා සටනට සහාය දීම මෙයට තවත් උදාහරණයකි.

විදේශිකයන් යටතේ තම සම්ප්‍රදායන් හා සංස්කෘතිය විනාශ වෙතැයි ද උඩරැටියන් තුළ බියක් පැවතිණ. සාම්ප්‍රදායික පාලනය යටතේ පෙර සිරිත ආරක්ෂා කිරීම රජෙකුගේ ප්‍රධාන යුතුකමක් විය. එසේ ම රජ මාලිගාව, රාජ සභාව හා පරිපාලන කටයුතු ආශ්‍රිතව සම්ප්‍රදායන් රැසක් පැවතුණි. පැරණි පාලනය යටතේ ඒ ඒ තනතුරුවලට නියමිත ඇඳුම් පැළඳුම් ආදිය භාවිත වූයේ ද ඒවායේ ගෞරවය සුරැකෙන පරිද්දෙනි. එහෙත් මහනුවර නගරයේ දක්නට ලැබුණු ඉංග්‍රීසි නිලධාරීන්ගේ හේවායෝ එම සංස්කෘතියට අනුගත වූ පිරිසක් නොවූහ. මේ නිසා ආගමික අංශයෙන් මෙන් ම සංස්කෘතික වශයෙන් ද ඉංග්‍රීසීන් හා උඩරැටියන් අතර පරතරයක් නිර්මාණය වී තිබුණි. එය උඩරැටියන් තුළ නිදහස පිළිබඳ හැඟීම් මතු කිරීමට හේතු විය.

• උඩරට ප්‍රභූ පන්තියට පහර වැදීම

1815 ගිවිසුමට අනුව උඩරට සාම්ප්‍රදායික තනතුරු ඉංග්‍රීසීන් තව දුරටත් පවත්වාගෙන ගියත් රදලයන්ගේ බලය හා සමාජ තත්ත්වය සුරක්ෂිත නොවී ය. බි්‍රතාන්‍ය සොල්දාදුවන් උඩරට දී තමන්ට ගරු සරු නොදක්වන බවට රදලයන් ඩොයිලිට පැමිණිලි කර තිබුණි. රදලයන්ගේ සාම්ප්‍රදායික ආදායම් මාර්ගවලට ද එම පාලනය නිසා පහර වැදුණි. ඉංග්‍රීසීන් කඩවත් බදු අහෝසි කිරීම නිසා රදලයන්ට එමගින් ලැබුණු ආදායම අහිමි වීම මීට උදාහරණයකි. රදලයන්ට පාරම්පරික ව හිමි වූ නිල තල වෙනස් කිරීමට ද ඉංග්‍රීසීන්ට හැකියාව ලැබුණි. උඩරට ප්‍රවාහන කටයුතු භාර වූ මඩිගේ මොහන්දිරම් තනතුරට මීට පෙර සෑම විට ම සිංහල නිලධාරියෙකු පත් කිරීමේ සිරිතක් පැවතුණි. එහෙත් ඉංග්‍රීසීහු එම තත්ත්වය නොසලකා හජ්ජි මරික්කාර් නම් මුස්ලිම් ජාතිකයෙකු මොහන්දිරම් තනතුරට පත් කළහ. මේ නිසා ඌව වෙල්ලස්ස ප්‍රදේශයේ රදල ප්‍රධානීන් තුළ බලවත් කලකිරීමක් ඇති විය. මෙසේ විවිධ අන්දමින් රදල ප්‍රධානීන්ගේ වරප්‍රසාදවලට, තත්ත්වයට හා ආදායම් මාර්ගවලට පහර වැදීම නිසා ඔවුහු සටනට නායකත්වය දීමට ඉදිරිපත් වූහ.

සටනේ ස්වභාවය

ඉංග්‍රීසි පාලනය කෙරෙහි උඩරැටියන් තුළ අප්‍රසාදයක් පවතින අතරතුර සිංහාසනයට උරුමයක් ඇතැයි කී ‍දොරේසාමි නැමැත්තෙක් වෙල්ලස්ස ප්‍රදේශයෙන් මතු විය. කොහු කුඹුරේ රටේ රාළ වැනි ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූවරුන්ගේ සහාය ඇතිව ඔහු රාජ්‍ය උරුමය ලබා ගැනීම සඳහා පිරිස් ඒකරාශි කරන බව බදුල්ල ඒජන්ත ඩග්ලස් විල්සන්ට දැන ගැනීමට ලැබුණි. මේ නිසා ‍දොරේසාමි අත්අඩංගුවට ගැනීමට ඩග්ලස් විල්සන් විසින් හජ්ජි මුහන්දිරිම් ඇතු`ඵ පිරිසක් පිටත් කරන ලදි. එහෙත් සටන්කාමීන් අතින් ඔහු ජීවිතක්ෂයට පත් විය. අනතුරුව ඩග්ලස් විල්සන් ඒ සඳහා පිටත්ව ගිය නමුත් සටන්කරුවන්ගේ ඊ පහරකින් ඔහු ද මිය ගියේ ය. වෙල්ලස්ස ප්‍රදේශයේ ජනතාව ‍දොරේසාමි වටා ඒකරාශි වන බව දුටු ආණ්ඩුව තත්ත්වය පාලනය කර ගැනීම සඳහා ඌව දිසාව භාර කැප්පෙටිපොළ වෙල්ලස්ස ප්‍රදේශයට පිටත් කර යැවී ය. එහෙත් කැප්පෙටිපොළ තමා සමග සිටි ඉංග්‍රීසි හමුදාව ආපසු යවා සටන්කාමීන්ට එකතු විය. මෙසේ කැප්පෙටිපොළ සටන මෙහෙයවීමට ඉදිරිපත් වීමත් සමග උඩරට රදලවරු බොහෝමයක් සටනට එකතු වූහ. උඩරට ප්‍රදේශ රැසක ම සටන ව්‍යාප්ත වීමට ද එය හේතුවක් විය. ප්‍රධාන පෙළේ රදලයන් අතුරින් සටනට එකතු නො වූයේ මොල්ලිගොඩ දිසාව හා එක්නැලිගොඩ පමණි.

කැප්පෙට්ටිපොළගේ මෙහෙයවීම මත සටන්කාමීන් විසින් ‍දොරේසාමි උඩරට රජු ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදි. මේ අතර කැප්පෙට්ටිපොළ දිසාව නව රජුගේ මහාධිකාරම් තනතුරට පත් කෙරිණ. මෙරට රාජ්‍ය උරුමයේ සංකේතය වශයෙන් සැලකූ දළදාව සටන් කරුවන් අතට පත් වීම ඉංග්‍රීසීන් මුහුණ දුන් තවත් ගැටලුවකි. ඇහැලේපොළ සටනට එකතු නොවූවත් සටනට නායකත්වය දුන් රදලයන් හා ඔහු අතර සමීප ඥාති සබඳතා තිබූ බැවින් ඔහු ඉංග්‍රීසීන්ගේ සැකයට භාජන විය. මේ නිසා ඉංග්‍රීසීන් විසින් ඇහැලේපොළ අත් අඩංගුවට ගෙන කොළඹට රැගෙන එන ලදි.

සටන මර්දනය කිරීමේ දී ඉංග්‍රීසීන් අනුගමනය කළේ ඉතා දරදඬු ප්‍රතිපත්තියකි. 1818 වර්ෂයේ පෙබරවාරි මාසයේ දී ආණ්ඩුකාරවරයා උඩරට ප්‍රදේශවලට යුද්ධ නීතිය ප්‍රකාශයට පත් කළේ ය. මුහුදුබඩ ප්‍රදේශවල සිටි ඉංග්‍රීසි හමුදාව පවා උඩරටට කැඳවිණ. සටන මර්දනයට ඉංග්‍රීසීන් අනුගමනය කළේ බිම් පාඵ ප්‍රතිපත්තියකි. ගම්බිම් ගිනි තැබීම, වැසියන්ගේ සම්පත් විනාශ කිරීම හැකි තරම් පිරිසක් අත් අඩංගුවට ගෙන යුද්ධ නීතිය අනුව දඬුවම් කිරීම එකල සුලභ ලක්ෂණයක් විය. ඉංග්‍රීසීන්ගේ දැඩි මර්දනය හමුවේ දීර්ඝ කාලීන සටනක් ගෙන යාමට උඩරැටියන්ට හැකියාව නො ලැබුණි. මේ නිසා සටනේ නායකයන් රැසක් ම අත් අඩංගුවට ගැනීමට ඉංග්‍රීසීන්ට හැකියාව ලැබුණි. මත්තමගොඩ, කොබ්බෑකඩුව, දඹවින්න වැනි දිසාවන්වරු ද ගලගෙදර මොහොට්ටාල, කතරගම බස්නායක නිලමේ, බූටෑවේ රටේ රාළ, ඇහැලේපොළ අධිකාරම් වැනි නායකයන් ද එසේ අත් අඩංගුවට පත් වූවන් කිහිපදෙනෙකි.

සටනේ දී රජු ලෙස ඉදිරිපත් වූ තැනැත්තා නියම ‍දොරේසාමි නොවන බවත් ඔහුට රාජ්‍ය උරුමයක් නොමැති බවත් හෙතෙම ව්‍යාජ පුද්ගලයෙකු බවත් ඉංග්‍රීසීහු ප්‍රචාරය කළහ. මේ සමඟ සටනේ ප්‍රධාන නායකයන් වූ කැප්පෙටිපොළ, මඩුගල්ල හා පිළිමතලාවෙ අතර මත භේද පවා ඇති විය. 1818 අගෝස්තු හා සැප්තැම්බර් මාස වන විට සටන බොහෝ දුරට අඩපණ වී තිබුණි. ඔක්තෝම්බර් මාසයේ දී කැප්පෙටිපොළ හා මඩුගල්ලේ අත් අඩංගුවට ගැනීමට ඉංග්‍රීසීහු සමත් වූහ. යුද්ධාධිකරණයට ඉදිරිපත් කළ එම නායකයන් දෙදෙනාට ම මරණ දඬුවම නියම විය. 1818 නොවැම්බර් 26 දින ඉංග්‍රීසීන් විසින් කැප්පෙටිපොළ හා මඩුගල්ලේ දෙදෙනො හිස ගසා මරණයට පත් කරන ලදි.

1818 සටන අසාර්ථක වීම හා එහි ප්‍රතිඵල

සටන ආරම්භ වී මුල් මාස කිහිපය තුළ එය ශීඝ්‍රයෙන් පැතුරුණි. එක් පෙදෙසක ගේ ‍දොර වතු පිටි විනාශ කොට ඉංග්‍රීසි හමුදාව විසින් සටන්කරුවන් පලවා හරින ලද විට තවත් පෙදෙසකින් සටන ඇරඹුණි. එහෙත් ඉංග්‍රීසීන් අමතර හමුදා කැඳවාගෙන දැඩි මර්දනයක් දියත් කිරීමත් සමඟ ම ඒකාබද්ධ සටනක් මෙහෙයවීමට උඩරැටියෝ අපොහොසත් වූහ. මොල්ලිගොඩ නිලමෙ ඉංග්‍රීසීන්ට හිතවත්ව කටයුතු කළ බැවින් ඔහුගේ පාලන ප්‍රදේශය වූ සතර කෝරලය හරහා කොළඹ සමඟ සබඳතා පවත්වා ගැනීමට හැකියාව ලැබීමත් ඉංග්‍රීසීන්ට වාසි දායක විය. මෙසේ බලන විට සටන අසාර්ථක වීමට බලපෑ හේතු රැසක් හඳුනාගත හැකි ය. එබඳු හේතු කිහිපයක් සංක්ෂිප්තව පහත දැක්වේ.

1818 සටන අසාර්ථක වීමට හේතු

• ඉංග්‍රීසීන් අනුගමනය කළ දැඩි මර්දනශීලී ප්‍රතිපත්තිය
• දීර්ඝ කාලීන සටනකට අවශ්‍ය අවි ආයුධ හෝ වෙනත් සම්පත් උඩරැටියන්ට නොතිබීම.
• සටනේ අසංවිධානාත්මක ස්වරූපය.
• රජු හැටියට ඉදිරිපත් වූ තැනැත්තාට රාජ්‍ය උරුමයක් නැති බවත් හෙතෙම ව්‍යාජ පුද්ගලයෙකු බවත් හෙළි වීම.

1818 නිදහස් සටනේ ප්‍රතිඵල වශයෙන් ඇල්ලෙපොළ, කැප්පෙටිපොළ, මඩුගල්ලේ වැනි නායකයන්ට උඩරට රාජ්‍යයේ නිදහස වෙනුවෙන් දිවි පිදීමට සිදු විය. තවත් රදලයන් රැසකගේ දේපොළ රාජ සන්තක කෙරිණ. සටනට සහාය දුන් නායකයන් පිරිසක් රටෙන් පිටුවහල් කරන ලදි. ආණ්ඩුවට එරෙහිව කටයුතු කළ පිරිසට මෙසේ විවිධ දඬුවම් පැමිණවූ අතර ඉංග්‍රීසීන්ට පක්ෂපාතව ක්‍රියා කළ මොල්ලිගොඩ, එක්නැලිගොඩ වැනි රදලයන්ට විවිධ වරප්‍රසාද ලබා දීමට කටයුතු කෙරිණ.

1818 සටන අසාර්ථක වීම නිසා ඉංග්‍රීසීන්ට තවදුරටත් උඩරට බලය ස්ථාවර කර ගැනීමට හැකියාව ලැබුණි. බ්‍රවුන්රිග් ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් 1818 නොවැම්බර් 21 දින විශේෂ ප්‍රකාශනයක් නිකුත් කරමින් උඩරට තම බලය සවිමත් කිරීමට පියවර ගන්නා ලදි. වගන්ති 56කින් සමන්විත එකී දිර්ඝ ප්‍රකාශනයෙන් රදලයන්ගේ බලතල කප්පාදු කෙරිණ. එතෙක් රදලයන් සතු වූ අධිකරණ බලය සීමා කොට ඉංග්‍රීසීන්ගේ උසාවි ක්‍රමය උඩරට පිහිටුවීමටත් අවශ්‍ය පියවර ගැනිණි. මේ අනුව 1818 නොවැම්බර් ප්‍රකාශනයෙන් උඩරට ඉංග්‍රීසි බලය පිහිටුවීම සම්පූර්ණත්වයට පත් වූ බවක් පෙනේ.

1848 නිදහස් සටන

1818 සටන අසාර්ථක වීමෙන් පසු වසර තිහක් පමණ ගතවන විට ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුවට එරෙහිව නැවත වරක් සටනක් සිදු විය. උඩරැටියන්ට හුරු පුරුදු වූ පැරණි රාජාණ්ඩු ක්‍රමය යළි පිහිටුවා ගැනීමට දෙවන වරටත් උත්සාහ කළ මෙම සටන මෙරට ඉංග්‍රීසි ආධිපත්‍යයට එරෙහිව ඇති වූ ආයුධ සන්නද්ධ දෙවන නිදහස් සටන ලෙස වුව ද හැඳින්විය හැකි ය. 1848 වර්ෂයේ දී සිදු වූ මෙම සටන ආරම්භ වීමට තුඩු දුන් හේතු රැසක් පවතී.

සටනට තුඩු දුන් හේතු

1848 සටනට තුඩු දුන් හේතු කෝල්බෲක් ප්‍රතිසංස්කරණවල බලපෑම හා රජයේ නව බදු ප්‍රතිපත්තිය යන ප්‍රධාන කරුණු දෙකක් ඔස්සේ විග්‍රහ කළ හැකි ය.

කෝල්බෲක් ප්‍රතිසංස්කරණවල බලපෑම

රජයේ ඉඩම් ප්‍රතිපත්තිය

1833 වර්ෂයේ දී ක්‍රියාත්මක කළ කෝල්බෲක් ප්‍රතිසංස්කරණ අනුව රජය ඉඩම් විකිණීමේ ප්‍රතිපත්තියක් ක්‍රියාත්මක කළේ ය. කෝපි වගාවට අවශ්‍ය සාරවත් ඉඩම් හා පරිසරය උඩරට ප්‍රදේශවල පැවති හෙයින් රජයේ ඉඩම් ප්‍රතිපත්තිය එම ප්‍රදේශවල සාමාන්‍ය ජනතාවට පීඩාකාරී විය. 1840 වර්ෂයේ පනවන ලද මුඩු ඉඩම් පනත අනුව වසර තිහක් නොකඩවා භූක්ති විඳි බවට පිළිගත හැකි, සාක්කි ඉදිරිපත් කළ නොහැකි වූ වගා නොකළ ඉඩම් රාජ සන්තක කෙරිණ. උඩරට වැසියන් පාරම්පරිකව භූක්ති විඳි බොහෝ ඉඩම්වල අයිතිය පෙන්වීමට නීත්‍යනුකූල ලියවිලි නොතිබුණි.

මේ නිසා ඔවුන්ගේ හේන් ඉඩම් ආදිය විශාල වශයෙන් රාජ සන්තක විය. රජය මෙම ඉඩම් ඉතා අඩු මුදලකට විදේශිකයන්ට ලබා දුණි. මෙසේ තමන්ගේ ඉඩම් අහිමි වීමත් කෘෂි කාර්මික කටයුතු අඩාළ වීමත් නිසා වැසියෝ රජය කෙරෙහි කලකිරුණහ.

ගම් සභාව අඩපණ වීම

කෝල්බෲක් ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් අනිවාර්ය සේවා රාජකාරි ශ්‍රම ක්‍රමය අහෝසි කිරීම ගම් සභාවේ පැවැත්මට අහිතකර ලෙස බලපෑවේ ය. ඒ ඒ ප්‍රදේශවල වැව් අමුණු හා ඇළවේලි ඉදි කිරීම නඩත්තු කිරීම බොහෝ විට සිදු වූයේ ගම් සභාව මගිනි. ගම් සභාවට ශ්‍රමය ලැබුණු ප්‍රධාන ක්‍රමය රාජකාරී ශ්‍රම ක්‍රමය විය. එහෙත් රාජකාරී ශ්‍රම ක්‍රමය අහෝසි කිරීම නිසා ගම් සභාවට ශ්‍රමය ලබා ගැනීම දුෂ්කර විය. ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල සු`ඵ ආරවුල් විසඳීමෙන් ගම් සභාවෙන් වැදගත් සේවයක් සැලසිණ. එහෙත් 1833 ප්‍රතිසංස්කරණ නිසා ගම් සභා සතු අධිකරණ බලය අහිමි විය. මෙබඳු කරුණු නිසා ගැමි ජනතාව පීඩාවට පත් විය.

නව අධිකරණ ක්‍රමය

කැමරන්ගේ අධිකරණ ප්‍රතිසංස්කරණ අනුව ගැමියන්ගේ සු`ඵ ආරවුලකට පවා උසාවි කරා යාමට සිදු විය. ඊට පෙර මෙබඳු ආරවුල් ගම් මට්ටමින් විසඳා ගැනීමට හැකියාව තිබුණි. නව උසාවිවල භාවිත කළ ඉංග්‍රීසි භාෂාව හෝ නීති රීති ගැන ගැමියන්ට අවබෝධයක් නොතිබුණි. මෙම උසාවි වල පිහිට පතා ගිය විට නීතිඥ ගාස්තු හා මුද්දර ගාස්තු ආදිය මුදලින් ගෙවීමට සිදු වීමත් දින ගණන් උසාවිවල කාලය ගත කිරීමට සිදු වීමත් ගැමියන් මුහුණ දුන් තවත් ගැටලු විය. මේ නිසා ඔවුන්ගේ හේන් ගොවිතැන් ආරක්ෂා කිරීම ඇතු`ඵ කෘෂිකාර්මික කටයුතු පවා අතපසු විය.

රජය හා මහජනතාව අතර සබඳතාව දුරස් වීම

කෝල්බෲක්ගේ නිර්දේශ අනුව සිවිල් සේවා තනතුරු සංඛ්‍යාව අඩු කිරීමත් සිවිල් සේවකයන්ට වතු වගා කටයුතුවල යෙදීමට අවසර ලබා දීමත් ප්‍රදේශීය පරිපාලන කටයුතු අකාර්යක්ෂම වීමට බලපෑවේ ය. මේ අනුව පරිපාලන නිලධාරියාගේ බල ප්‍රදේශය විශාල වූ හෙයින් ඔහුගේ අධීක්ෂණ කටයුතු නිසි පරිදි සිදු කිරීම දුෂ්කර විය. ඇතැම් නිලධාරීන් වගා කටයුතු ගැන උනන්දු වූ නිසා මහජන අවශ්‍යතා ගැන සොයා බැලීමට යෙදූ කාලය අඩු විය. මෙබඳු හේතු නිසා පොදු ජනතාවගේ ගැටලු රජයට නිසි ලෙස වාර්තා නොවූ අතර රජය හා මහජනතාව අතර සබඳතාව අඩපණ වීමට ද එය බලපෑවේ ය.

රජයේ නව බදු ප්‍රතිපත්තිය

ශ්‍රී ලංකාවේ ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුකාරවරයා වූ ටොරින්ටන් සාමිවරයා විසින් 1848 දී අලුත් බදු වර්ග රැසක් පනවනු ලැබීම සටනට බලපෑ ආසන්න ම හේතුව විය. මේ වන විට රජයේ ආදායම් තත්ත්වය අඩු වී තිබූ හෙයින් සැලකිය යුතු මුදලක් මහජනතාවගෙන් එකතු කර ගැනීමේ අරමුණින් ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් බදු ප්‍රතිසංස්කරණයක් ඇති කරන ලදි. මුද්දර බද්ද, කරත්ත හා ඔරු පාරු බද්ද, වෙළෙඳසැල් බද්ද, තුවක්කු බද්ද, ඇඟ බද්ද හා බලු බද්ද එකී නව බදු වර්ග වේ. මෙම බදු වර්ග සියල්ලට ම මහජන අප්‍රසාදයක් පැවති අතර, තුවක්කු බද්ද, ඇඟ බද්ද හා බලු බද්දට එරෙහිව විරෝධතා වඩාත් කැපී පෙනුණි.

ගැමි ජනතාව තුවක්කු භාවිත කළේ තම වගාවන් ආරක්ෂා කර ගැනීම පිණිස ය. අලුතෙන් පැන වූ තුවක්කු බද්ද අනුව වසරකට සිලිං දෙකහමාරක් ගෙවීමට සිදු විය. මේ නිසා ගැමියාට රජයේ කාර්යාලවලට යාමට සිදු වූ අතර ඒ සඳහා ගත වූ කාලයට අමතරව ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් සැකසුණු ඉල්ලුම්පත්‍ර සම්පූර්ණ කිරීමට තවත් අමතර මුදලක් ගෙවීමටත් සිදු විය. තුවක්කු වෙනුවෙන් වැය කළ මුදල ඒවායේ වටිනාකමටත් වැඩි අවස්ථා තිබුණි. මේ නිසා තුවක්කු බද්ද කෙරෙහි ජනතා විරෝධයක් පැවතුණි.

සෑම වැඩිහිටි පිරිමියෙකු ම වසරකට දින හයක් පාරවල් තැනීමේ කටයුතුවල යෙදිය යුතු වූ අතර එසේ නොකළ හොත් සිලිං තුනක ඇඟ බද්දක් ගෙවීමට නියම විය. මේ පිළිබඳ ව ද මහජන විරෝධයක් පැවතුණි. 1848 දී බල්ලන් වෙනුවෙන් ද බදු ගෙවීමට සිදු විය. මෙය ඉතාමත් අනුවණ බද්දක් වූ අතර එයට ප්‍රබල මහජන විරෝධයක් පැවතුණි.

නව බදු වර්ග රැසක් පැන වූ කාලයේ දී ම රජයේ නිල් පොත නම් සංඛ්‍යා ලේඛන සංග්‍රහය සඳහා ආණ්ඩුව විසින් තොරතුරු සමීක්ෂණයක් සිදු කරන ලදි. මෙය තවත් බදු පැනවීමේ සූදානමක් යැයි මහජනතාව අතර සැකයක් මතු විය.

1848 සටනේ ස්වභාවය

ආණ්ඩුවේ බදු ප්‍රතිපත්තියට විරෝධය දැක්වීමට මහජනතාව ඒකරාශී වීම තුළින් රජය හා රටවැසියා අතර ගැටුම් ආරම්භ විය. කොළඹ, ගාල්ල, මහනුවර, බදුල්ල වැනි නගරවල මෙම මහජන ඒකරාශිවීම් ඇති වූ අතර ඉංග්‍රීසි සිවිල් නිලධාරීන්ට එරෙහිව ඒවායේ දී විරෝධතාවක් මතු විය. බදුල්ලට රැස් වූ ඇතැම් ගොවීහු තුවක්කු බද්දට විරෝධය දැක්වීම පිණිස ඒජන්තවරයා ඉදිරියේ ම තම තුවක්කු පොළවේ ගසා කඩා දැමූහ. හාරදහසක පමණ ජනතාවක් නුවර කච්චේරිය අසලට රැස්ව බදුවලට විරෝධය දක්වා පෙළපාලි යාමට සූදානම් වූහ. පොලීසියට මෙම පිරිස පාලනය කිරීම දුෂ්කර වූයෙන් හමුදාව කැඳවීමට සිදු විය. කොළඹ හා මහනුවර ප්‍රදේශවලින් ආරම්භ වූ විරෝධතා මාතලේ, දඹුල්ල, වාරියපොළ, කුරුණෑගල වැනි ප්‍රදේශවලත් පැතිරුණි.

මාතලේ, වාරියපොළ, කුරුණෑගල වැනි ප්‍රදේශවල ජනතාව ආයුධ අතට ගෙන සංවිධානය වෙමින් රජයේ ගොඩනැගිලි හා උසාවි ආදියට පහර දීමටත් ඉදිරිපත් වූහ. රජයේ බදු ප්‍රතිපත්තියෙන් සාමාන්‍ය ජනතාව වඩාත් පීඩනයට පත්ව සිටි හෙයින් එම ජනතාව අතුරින් මතු වූ ගොන්ගාලෙගොඩ බණ්ඩා, පුරන් අප්පු, ඩිංගිරාළ, දිනෙස් වැනි නායකයෝ සටන් මෙහෙයවීමට ඉදිරිපත් වූහ. සටන්කාමීහු පිරිසක් දඹුලු විහාරයට රැස්ව එහි නායක ස්වාමීන්වහන්සේගේ සහාය ඇතිව ගොන්ගාලෙගොඩ බණ්ඩා රජු වශයෙන් අභිෂේක කළහ.