අධ්යාපන ලෝකයට
ඔබේ දැනුම වර්ධනය කරගන්නා ගමන අදම අරඹන්න. නව තාක්ෂණය සමඟ පෙරට යන්න.
සාදරයෙන් පිළිගනිමු!
ඇතුලත් වීමට ඔබගේ ගිණුමේ තොරතුරු ලබා දෙන්න
කඳු බෑවුමක ඉහළ ප්රදේශයක ඇති පස්, ගල් යනාදිය ඒ මත ඇති වෘක්ෂලතා සමග බෑවුමක් දිගේ පහළ ප්රදේශ දක්වා ක්ෂණික ව චලනය වීම නායයෑමක් ලෙස හඳුන්වා දිය හැකි ය.
ශ්රී ලංකාවේ කඳුකර ප්රදේශවල නායයෑම් දක්නට ලැබෙන අතර කඳුකර තෙත් කලාපීය ප්රදේශවල මෙම ආපදාව බහුල ව සිදු වන බව පෙනේ.
ආපදා කළමනාකරණ ආයතනය විසින් හඳුනා ගෙන ඇති නායයෑම් ආපදාවලට ලක්විය හැකි අවදානම් දිස්ත්රික්ක, 7.1 සිතියමෙහි දැක්වේ.
නායයෑම් ආපදාව ඇති වීම කෙරෙහි ස්වාභාවික හේතු මෙන් ම මානුෂ ක්රියාකාරකම් ද බලපා තිබේ.
නායයෑමකට පෙර බොහෝ විට පරිසරය තුළ පූර්ව ලක්ෂණ හඳුනා ගත හැකි ය. එම ලක්ෂණ නිවැරදි ව හඳුනා ගැනීමෙන් ආපදාව අවම කර ගැනීමට හැකියාව ලැබේ. එවැනි පූර්ව ලක්ෂණ කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
ශ්රී ලංකාවේ බහුල ව ම සිදු වන ස්වාභාවික ආපදාව ලෙස “ජලගැලීම්” හඳුනා ගත හැකි ය. අධික වැසි ලබන ප්රදේශවල ද කැලණි, කළු, ගිං, නිල්වලා, මහ ඔය හා මහවැලි වැනි විශාල ගංගාධාර හා ගංමෝයවලට ආසන්න ප්රදේශවල ද ජලගැලීම් බහුල ව දක්නට ලැබේ.
ගංගාවල ජල මට්ටම ඉහළ ගොස් ගංගා නිම්න දෙපස පිහිටි ප්රදේශවලට පිටාර ගැලීම මෙන් ම ජල මාර්ග අවහිර වීම නිසා ද හදිසි ජලගැලීම් ඇති වේ. විශේෂයෙන් පහත් බිම් ආශ්රිත ව ඇති නාගරික ප්රදේශවල මෙම ආපදාව බහුල ව ඇති බව හඳුනා ගෙන ඇත. අධික වර්ෂාවක දී එක් රැස් වන ජලය ස්වාභාවික ව බැස යායුතු ස්ථානවල විවිධ මානුෂ කටයුතු සිදු කිරීම, මෙම ආපදාව තීව්ර වීමට හේතු වී තිබේ.
ජලගැලීම් ඇති වීම කෙරෙහි ස්වාභාවික කරුණු මෙන් ම මානුෂ ක්රියාකාරකම් ද බලපා තිබේ. වර්තමානයේ ජලගැලීම් සඳහා ස්වාභාවික හේතුවලට වඩා මානුෂ ක්රියාකාරකම් හේතු වී ඇති බව හඳුනා ගත හැකි ය.
බෙංගාල බොක්ක ආශ්රිත ප්රදේශවල වර්ධනය වන වාසුළි, බෙංගාල බොක්ක ප්රදේශයේ සිට ශ්රී ලංකාව දෙසට හෝ ඉන්දියාව දෙසට සුළි සුළඟක් ලෙස හමා යාම සිදු වේ. විශේෂයෙන් ඔක්තෝම්බර් සිට දෙසැම්බර් දක්වා කාලවල දී ශ්රී ලංකාවේ උතුරු නැගෙනහිර ප්රදේශවලට සුළි සුළං උපද්රවය ඇති වේ. ශ්රී ලංකාවේ සුළි සුළං උපද්රවය ඇති වන දිස්ත්රික්ක කිහිපයක් සිතියමෙහි දැක්වේ.
සාමාන්ය ජනතාවට මෙම සුළි සුළං උපද්රවය සිදු වීමට පෙර හඳුනා ගත නොහැකි වුව ද කාලගුණ විද්යාඥයන්ට චන්ද්රිකා තාක්ෂණය ඔස්සේ මෙම උපද්රවය සිදු වීමට පෙර හඳුනා ගැනීමේ හැකියාව ඇත. එබැවින් එමගින් සිදු වන ආපදාවලින් යම් ප්රමාණයකට ආරක්ෂා වීම සඳහා පූර්ව කාලගුණ අනාවැකි ඉතා ප්රයෝජනවත් වේ.
සුළි සුළං මගින් විශාල ආපදා නිරතුරු ව සිදු නොවූව ද 1978 වර්ෂයේ නොවැම්බර් මස සිදු වූ සුළි සුළඟින් මිනිස් ජීවිත විශාල සංඛ්යාවක් අහිමි වූ අතර විශාල දේපළ විනාශයක් ද සිදු වී තිබේ.
ලෝකයේ විවිධ රටවල ‘නියඟය’ පිළිබඳ විවිධ අර්ථකථන දක්වා ඇති අතර ශ්රී ලංකාවේ ද නියඟය පිළිබඳ නොයෙකුත් පැහැදිලි කිරීම් ඉදිරිපත් කර ඇත. වන සම්පත් හා පරිසර අමාත්යංශය මගින් සකස් කළ දේශගුණ විපර්යාස පිළිබඳ වාර්තාවේ සඳහන් පරිදි ‘ශ්රී ලංකාව තුළ බලාපොරොත්තු වන වර්ෂාවෙන් 75%කට අඩුවෙන් ලැබෙන කාල සීමාව’ නියඟ හට ගන්නා කාල සීමාව ලෙස හඳුන්වා දී තිබේ. කෙසේ වෙතත් ශ්රී ලංකාව තුළ නියඟ ඇති වන කාලපරිච්ඡේද ඒ ඒ ප්රදේශ අනුව වෙනස් වන බව පැහැදිලි ය. ශ්රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට වසර තුන හතරකට වරක් නියඟයක් ඇති වීමේ ඉඩ කඩ ඇතත් සමස්ත ශ්රී ලංකාවට ම බලපාන නියං තත්ත්වයන් බොහෝ විට වසර දහයකට පමණ වරක් සිදු වන බව දළ වශයෙන් හඳුනා ගෙන ඇත.
ස්වාභාවික සංසිද්ධියක් වන අකුණු සැර ශ්රී ලංකාවේ බහුල උපද්රවයක් මෙන් ම ආපදාවක් ලෙස ද හඳුනා ගෙන ඇත. විශේෂයෙන් සංවහන ක්රියාවලියක් සහිත අන්තර් මෝසම් කාල වකවානුවල දිවයින පුරා ම අකුණු උපද්රවය බහුල ව දක්නට ලැබේ.
අන්තර් මෝසම් කාලවල දී උණුසුම් අස්ථායී සහ ආර්ද්රතාව සහිත වායුගෝලීය තත්ත්වය යටතේ වර්ධනය වන උස් කැටි වලාකුළු, අකුණු සැර හට ගැනීමට හේතු වේ. කැටි වලාකුළුවල ඇති ධන ආරෝපණ හා සෘණ ආරෝපණ අතර සිදු වන විදුලි විසර්ජනය ‘අකුණ’ ලෙස හැඳින්වේ.
අකුණු සැර වර්ග තුනකට බෙදිය හැකි ය. එනම්:
වලාකුළු හා පොළොව අතර ඇති වන පෘථිවි අකුණු මගින් ප්රජාවට බහුල ව ආපදා සිදු වේ. මෙම පෘථිවි අකුණු ශ්රී ලංකාවේ ඕනෑ ම ස්ථානයක ඇති විය හැකි වුව ද අන්තර් මෝසම් වර්ෂාව බහුල ව ලැබෙන ප්රදේශවල මෙම ආපදාව වැඩි වශයෙන් සිදු වන බව හඳුනා ගෙන ඇත.
අකුණු සැර මගින් ජීවිත හා දේපළ හානි රැසක් ශ්රී ලංකාව තුළ සිදු වේ. එමගින් වර්ෂයකට සාමාන්යයෙන් මිනිස් ජීවිත පනහක් පමණ අපට අහිමි වන බව ආපදා කළමනාකරණ ආයතනයේ වාර්තාවල සඳහන් වේ. මීට අමතර ව උස් ගොඩනැගිලි මෙන් ම භාවිත කරන විද්යුත් උපකරණ ද වැඩි වශයෙන් ආපදා අවස්ථාවල දී අනතුරට ලක් වන බව පෙනේ.
ශ්රී ලංකාවට සුනාමි ආපදාවක බිහිසුණු අත්දැකීම් 2004 වර්ෂයේ දෙසැම්බර් 26 වන දින අත්විඳීමට සිදු විය. ශ්රී ලංකාවේ පමණක් නොව ආසියාතික ප්රදේශවල ද මෑත ඉතිහාසය තුළ සිදු වූ දරුණුතම ස්වාභාවික ආපදාවක් ලෙස මෙම සුනාමි ආපදාව හැඳින්විය හැකි ය.
අධික ලෙස සක්රීය භූකම්පන කලාපයක් ලෙස සලකන සුමාත්රා දූපත් ආසන්නයේ භූ තැටි මායිමක ඇති වූ භූමිකම්පාවක් නිසා මෙම සුනාමි රළ නිර්මාණය විය. එම සුනාමි රළ මගින් ශ්රී ලංකාවේ උතුරු, නැගෙනහිර, දකුණු හා බටහිර වෙරළබඩ ප්රදේශ දරුණු ලෙස ආපදාවට ලක් විය. යාපනය, මුලතිව්, ත්රිකුණාමලය, මඩකලපුව, අම්පාර, හම්බන්තොට, මාතර, ගාල්ල හා කළුතර යන දිස්ත්රික්කවල වෙරළ ආශ්රිත ප්රදේශ නිදසුන් වේ. එහිදී 35000ක් පමණ මිනිස් ජීවිත අපට අහිමි වූ අතර 500000 පමණ පිරිසක් අවතැන් වූහ. විනාශ වූ දේපළවල වටිනාකම හා පරිසර පද්ධති ප්රමාණය ද අති විශාල විය.
ශ්රී ලංකාවේ ආපදා කළමනාකරණ වැඩපිළිවෙළ සක්රීය වැඩපිළිවෙළක් බවට පත් වූයේ 2004 වර්ෂයේ දෙසැම්බර් 26 සිදු වූ සුනාමි ව්යසනයෙන් පසුව යි. විශේෂයෙන් 2005 වර්ෂයේ දී ආපදා කළමනාකරණය සඳහා අවශ්ය නව අණපනත්, නීති රීති හා විධිමත් ආයතනික ව්යුහයක් ස්ථාපිත කරන ලදි.
ඉහත දැක්වූ ආයතනික ව්යුහය මගින් ශ්රී ලංකාවේ කුමන හෝ ස්ථානයක සිදු වන ආපදා සම්බන්ධයෙන් ප්රජා සේවාවන් රැසක් ඉටු කෙරේ. විශේෂයෙන් ආපදා වළක්වා ගැනීම, අවම කිරීම, ආපදාවට ප්රතිචාර දැක්වීම හා පුනරුත්ථාපනයට සම්බන්ධ මෙහෙයුම් යනාදිය එම කළමනාකරණ වැඩසටහන්වලට ඇතුළත් වේ. ශ්රී ලංකාවේ ආපදා කළමනාකරණය සඳහා රාජ්ය අංශය පමණක් නොව රාජ්ය නොවන සංවිධාන හා ප්රජා මූලික සංවිධාන ද ක්රියාකාරී ලෙස දායක වී ඇත.
ආපදා කළමනාකරණ චක්රය යනු ආපදා කළමනාකරණ අවස්ථා පෙන්නුම් කරන ආකෘතියකි. විශේෂයෙන් ආපදාවක් සිදු වීමට පූර්ව අවස්ථාවේ සිට ආපදාව සිදු වී අවසාන අවස්ථාව දක්වා වූ ක්රියාකාරී කළමනාකරණ වැඩපිළිවෙළක් එමගින් පෙන්නුම් කෙරේ.
එක් එක් ආපදාව අනුව එයට ප්රතිචාර දැක්වීම වෙනස් වුව ද කුමන හෝ ආපදාවකට ප්රතිචාර දැක්වීමේ අවශ්යතාව අනිවාර්ය වේ.
මෙහි දී ආපදාවට පත් වූ ජනතාව හා එම පරිසරය නැවත පුනරුත්ථාපනය කිරීමේ අවශ්යතාව පෙන්නුම් කෙරේ. ඒ සඳහා කෙටි කාලීන හා දිගු කාලීන ක්රියාමාර්ග සැලසුම් කිරීම හා ප්රජාව දැනුවත් කිරීම වඩා වැදගත් වේ. කායික මෙන් ම මානසික වශයෙන් ආපදාවට ලක්වූ ජනතාව යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම ද මෙහි දී සිදු වේ.
ආපදාව අවම කිරීමේ ක්රියාමාර්ග බොහෝ විට පෙර සූදානමේ ක්රියාමාර්ගවලට සමාන වේ. කෙසේ වෙතත් අවම කිරීමේ ක්රියාමාර්ග තුළින් ආපදාවේ අවදානම අවම කර ගැනීමට හැකියාව ලැබේ. ඒ සඳහා,
යනාදිය වැදගත් වේ.