අධ්යාපන ලෝකයට
ඔබේ දැනුම වර්ධනය කරගන්නා ගමන අදම අරඹන්න. නව තාක්ෂණය සමඟ පෙරට යන්න.
සාදරයෙන් පිළිගනිමු!
ඇතුලත් වීමට ඔබගේ ගිණුමේ තොරතුරු ලබා දෙන්න
ව්යාපාර යන වචනය ඇසෙන විට අප මතකයට එන්නේ ලාභය යන්නයි. එයට හේතුව බොහෝ ව්යාපාර සංවිධාන පවත්වාගෙන යන්නේ ලාභය ප්රධාන අරමුණක් කරගෙන ඇති බැවිනි. එහෙත් වෙනත් අරමුණු මුදුන්පත් කර ගැනීම උදෙසා පවත්වාගෙන යනු ලබන සංවිධාන ද දක්නට ලැබේ. සමාජ සුභසාධනය සැලසීම එවැනි එක් අරමුණකි.
ඔබ ඉගෙනුම ලබන පාසලේ පවත්වාගෙන යන සංවිධාන මෙන්ම ඔබ සාමාජිකත්වය දරන වෙනත් සංවිධාන ගැන ද සිතා බලන්න. වාණිජ සංගමය, සිංහල සාහිත්ය සංගමය, දෙමළ සාහිත්ය සංගමය, බෞද්ධ සංගමය, ඉස්ලාමීය සංගමය, ක්රිස්තියානි සංගමය යනු ඉන් සමහරකි.
තව ද ඔබ ජීවත්වන ප්රදේශයේ පවතින විවිධ සමිති සංවිධාන පිළිබඳ ව ද සිතා බලන්න. සමහරවිට ඔබගේ මව, පියා හෝ සහෝදරයෙකු එවැනි සංවිධානයක සාමාජිකයෙකු විය හැකි ය. එසේ සාමාජිකත්වය දැරිය හැකි සංවිධාන කිහිපයකට නිදසුන් වනුයේ ක්රීඩා සංගම්, තරුණ සංවිධාන, කාන්තා සංගම්, ග්රාම සංවර්ධන සමිති සහ අවමංගල්යාධාර සමිති ආදිය වේ.
මෙම සංවිධානවල ක්රියාකාරකම් දෙස මදක් විමසිලිමත් වන්න. ඒ සෑම සංවිධානයකම අරමුණු වශයෙන් අපට පෙනී යන්නේ සාමාජික සුභසාධනය හා අභිවෘද්ධිය සහ සමාජ සම්බන්ධතා වර්ධනය කර ගැනීම සඳහා මේවා ක්රියාත්මක වන බවයි.
මෙම සංවිධාන, ගිණුම්කරණයේ දී ලාභ අරමුණු කර නොගත් සංවිධාන ලෙස හඳුන්වයි.
මෙවැනි සංවිධාන සිය අරමුණු මුදුන් පමුණුවා ගැනීම සඳහා සිදු කරනු ලබන ක්රියාකාරකම් අතර ප්රජා සේවා, ගංවතුර ආධාර සැපයීම, නියං සහනාධාර, ශිෂ්යාධාර සහ ශිෂ්යත්ව ලබා දීම වැනි ක්රියාකාරකම් සිදු කරනු ලබයි.
මෙම සංවිධානවල එදිනෙදා කටයුතු පවත්වාගෙන යාම සඳහා ප්රමාණවත් ආදායමක් තිබිය යුතු ය. ඔවුන් ඒ සඳහා විවිධ මාර්ගවලින් ආදායම් ඉපැයීම සිදු කරනු ලැබේ. එසේම සංවිධානයේ වැඩකටයුතු පවත්වාගෙන යාමේ දී වියදම් දැරීමට ද සිදු වේ.
නිදසුන් :
ඉහත දැක්වූ අයුරින් මෙම සංවිධානවල ද විවිධ ආකාරයේ මූල්ය ක්රියාකාරකම් සිදුවන බව පැහැදිලි ය. මෙම මූල්ය තොරතුරු විධිමත් ආකාරයකට වාර්තා කළ යුතු ය. එසේ වාර්තා කිරීම මගින් පහත සඳහන් අරමුණු ඉටුකර ගැනීම අපේක්ෂා කෙරේ.
මෙම අවශ්යතා සලකා ලාභ අරමුණු කර නොගත් සංවිධාන විසින් මූල්ය ප්රකාශ පිළියෙල කරයි. ගිණුම් කාලච්ඡේදය අවසානයේ මූල්ය ප්රකාශ පිළියෙල කිරීම සඳහා එම සංවිධානය තුළ සිදු වන ගනුදෙනු සියල්ල වාර්තා කළ යුතු ය. මේ සඳහා සමහර සංවිධාන ක්රමානුකූල ව ගිණුම් තැබීමක් සිදු කරන නමුත් සමහර සංවිධාන ක්රමානුකූල ව ගිණුම් තැබීමක් නොකරයි. ඒ කුමන සංවිධානයක් වුව ද මුදල් ලැබීම් හා ගෙවීම් සටහන් කිරීම සඳහා ගිණුමක් පිළියෙල කරනු ලැබේ.
ලාභ අරමුණු කර නොගත් සංවිධානවල කිසියම් කාලපරිච්ඡේදයක් තුළ සියලුම මුදල් ලැබීම් සහ සියලුම මුදල් ගෙවීම් සටහන් කරන ගිණුම ලැබීම් හා ගෙවීම් ගිණුම ලෙස හැඳින්වේ. මෙය ලාභ අරමුණු කරගත් සංවිධානවල පිළියෙල කරන මුදල් පොතට බොහෝ දුරට සමාන වේ. මෙය වත්කම් ගිණුමකි. මෙම ගිණුමෙහි මුදල් ලැබීම් හරට ද මුදල් ගෙවීම් බැරට ද සටහන් කරනු ලැබේ. ලැබීම් හා ගෙවීම් අතර වෙනස කාලච්ඡේදයේ අවසාන මුදල් ශේෂය වේ.
ලැබීම් හා ගෙවීම් ගිණුම පිළියල කිරීමෙන් පහත සඳහන් අරමුණු ඉටුකරගත හැකි ය.
දෛනික කටයුතුවල දී සිදුවන සියලු මුදල් ලැබීම් සහ ගෙවීම් සිදු වූ අනුපිළිවෙලින් ලැබීම් හා ගෙවීම් ගිණුමේ සටහන් කරයි. වර්ෂය අවසානයේ මූල්ය ප්රකාශ පිළියෙල කරන විට එක් එක් වර්ගයේ ලැබීම් සහ ගෙවීම් එකට එකතු කොට ලැබීම් හා ගෙවීම් පිළිබඳ සාරාංශයක් පිළියෙල කර මූල්ය ප්රකාශ සමග ඉදිරිපත් කරයි. මේ නිසා ලාභ අරමුණු කර නොගත් සංවිධානයක ලැබීම් හා ගෙවීම් ගිණුම මූල්ය ප්රකාශ කට්ටලයේ අංගයක් වශයෙන් ද සැලකිය හැකි ය.
නිදසුන :
දොරමඩල මහා විද්යාලයේ වාණිජ සංගමයේ 20ංං වර්ෂයේ සිදු වූ මුදල් ලැබීම් හා ගෙවීම් සාරාංශගත ව පහත දක්වා ඇත.
ලැබීම් : සාමාජික ගාස්තු ලැබීම් රු. 6 200, සඟරා විකිණීමෙන් ලද මුදල 4 100, පරිත්යාග 2 300, වෙළඳ දැන්වීම්වලින් 14 400
ගෙවීම් : සඟරා මුද්රණය 2 800, ලිපි ද්රව්ය සඳහා 800, ප්රවාහන වියදම් 200, පරිත්යාග ගෙවීම් 400
ඉහත තොරතුරු මගින් ලැබීම් හා ගෙවීම් ගිණුම පිළියෙල කරන ආකාරය පහත දැක්වෙන පරිදි වේ.
| වාණිජ සංගමය | 20ංං.12.31 දිනෙන් අවසන් වර්ෂය සඳහා |
|---|---|
| ලැබීම් හා ගෙවීම් ගිණුම | රු. |
| සාමාජික ගාස්තු | 6 200 |
| සඟරා විකිණීම | 4 100 |
| පරිත්යාග | 2 300 |
| වෙළෙඳ දැන්වීම් | 14 400 |
| ශේෂය ඉ/ගෙ | 27 000 |
| සඟරා මුද්රණය | 2 800 |
| ලිපි ද්රව්ය | 800 |
| ප්රවාහන ගාස්තු | 200 |
| පරිත්යාග | 400 |
| ශේෂය ප/ගෙ | 22 800 |
| 27 000 |
නිදසුන :
දිරි සවිය ග්රාම සංවර්ධන සමිතියේ 20ංං.12.31 දිනෙන් අවසන් වර්ෂයට අදාළ මුදල් ලැබීම් හා ගෙවීම් පිළිබඳ සාරාංශගත තොරතුරු පහත දැක්වේ.
20ංං.01.01 මුදල් ශේෂය රු. 12 300, සාමාජික ගාස්තු ලැබීම් රු. 27 000, කුලී ගෙවීම් රු. 12 000, රජයේ පරිත්යාග ලැබීම් රු. 150 000, උත්සව වියදම් රු. 11 400, පලතුරු පැල සඳහා ගෙවීම් රු. 4 200, පොහොර සඳහා ගෙවීම රු. 3 500, තැන්පතු පොලී ආදායම රු. 15 000, බැංකු ණය පොලී රු. 1 200, උපකරණ ගැනීම් රු. 12 000, වැටුප් ගෙවීම් රු. 10 000, විදුලි ගාස්තු රු. 400, දැන්වීම් පළ කිරීම රු. 6 200, ප්රවාහන වියදම් රු. 1 700
මෙම තොරතුරු ඇසුරෙන් ලැබීම් හා ගෙවීම් ගිණුම පිළියෙල කර ඇති ආකාරය විමසා බලන්න.
| දිරි සවිය ප්රජා සංවර්ධන සමිතිය | 20ංං.12.31 දිනෙන් අවසන් වසර සඳහා |
|---|---|
| ලැබීම් හා ගෙවීම් ගිණුම | රු. |
| ශේෂය ඉ/ගෙ | 12 300 |
| සාමාජික මුදල් | 27 000 |
| පරිත්යාග | 150 000 |
| පොලී ආදායම් | 15 000 |
| 204 300 | |
| 141 700 | |
| කුලී වියදම් | 12 000 |
| උත්සව වියදම් | 11 400 |
| පලතුරු පැල | 4 200 |
| පොහොර | 3 500 |
| ණය පොලී | 1 200 |
| උපකරණ සඳහා | 12 000 |
| වැටුප් | 10 000 |
| විදුලි ගාස්තු | 400 |
| දැන්වීම් | 6 200 |
| ප්රවාහන වියදම් | 1 700 |
| ශේෂය ප/ගෙ | 141 700 |
| 204 300 |
| ලැබීම් හා ගෙවීම් ගිණුම | ආදායම් ප්රකාශය |
|---|---|
| මුදල් පොතට බොහෝ දුරට සමාන වේ. | ලාභ හෝ අලාභ ප්රකාශයට බොහෝ දුරට සමාන වේ. |
| මුදල් ලැබීම් හා ගෙවීම් සටහන් කරයි. | ආදායම් හා වියදම් පමණක් සටහන් කරයි. |
| කාලච්ඡේදයට අදාළ සියලුම මුදල් ලැබීම් සහ ගෙවීම් සටහන් කරයි. | කාලච්ඡේදයට අදාළ ආදායම් හා වියදම් පමණක් සටහන් කරයි. |
| කාලපරිච්ඡේදයේ අවසානයේ අත ඉතිරි මුදල් ශේෂය පෙන්නුම් කරයි. | අවසාන ශේෂයෙන් අතිරික්තය හෝ ඌනතාව පෙන්නුම් කරයි. |
| මුදල් පදනමට පිළියෙල කරයි. | උපචිත පදනමට පිළියෙල කරයි. |
ලාභ අරමුණු කර නොගත් සමහර සංවිධානවල ප්රධාන ආදායම් මාර්ගය වනුයේ සාමාජිකයන්ගෙන් අය කරගන්නා සාමාජික මුදල් ය. සාමාජික මුදල් මාසික ව ත්රෛයි මාසික ව හා අර්ධ වාර්ෂික ව හෝ වාර්ෂික ව අයකර ගනී. ඇතැම් සාමාජිකයන්ට තම අවශ්යතාව පරිදි මුළු ජීවිත කාලය සඳහා ම එක්වරක් පමණක් සාමාජික මුදල් ගෙවීමෙන් යාවජීව සාමාජිකත්වය ද ලබා ගත හැකි ය. මෙම සංවිධානවල වාර්ෂික සාමාජික මුදල් ආදායම් පහත දැක්වෙන අයුරින් ගණනය කළ හැකි ය.
වාර්ෂික සාමාජික මුදල් ආදායම = සාමාජිකයන් ගණන * වාර්ෂික සාමාජික මුදල
නිදසුන් :
දොරමඩල මහා විද්යාලයේ වාණිජ සංගමයේ සාමාජික ශිෂ්යයන් 420 දෙනෙකු සිටී. එම සංගමය වාර්ෂික ව රු. 60ක සාමාජික ගාස්තුවක් අය කරයි. වාර්ෂික සාමාජික මුදල වනුයේ,
සාමාජිකයන් ගණන * සාමාජික මුදල = 420 * රු.60 = රු. 25 200
නිදසුන් :
ක්රීඩා සමිතියක වාර්ෂික සාමාජික මුදල රු. 200කි. මුළු සාමාජික සංඛ්යාව 400 කි. ඉන් 20 දෙනෙකු අදාළ වසරේ සාමාජික මුදල් ගෙවා නැත.
ලැබුණු සාමාජික මුදල + නොලැබුණු සාමාජික මුදල = 380 * 200 + 20 * 200 = රු. 76 000 + රු. 4 000
වර්ෂයට අදාළ සාමාජික මුදල රු. 80 000
නිදසුන :
මැදවල මහා විද්යාලයේ විද්යා සංගමයේ භාණ්ඩාගාරික විසින් 20ංං වර්ෂය සඳහා දරන ලද ආදායම් සහ වියදම් පිළිබඳ විස්තර පහත දක්වා ඇත.
ආදායම් : සාමාජික මුදල් 25 200, සඟරා විකිණීමෙන් 4 100, පරිත්යාග 2 300, වෙළෙඳ දැන්වීම් 14 400
වියදම් : සඟරා මුද්රණයට 2 800, ලිපි ද්රව්ය සඳහා 800, ප්රවාහනය සඳහා 200, පරිත්යාග ගෙවීම් 400
ඉහත තොරතුරු මගින් විද්යා සංගමයේ භාණ්ඩාගාරික විසින් පිළියෙල කළ ආදායම් ප්රකාශය පහත දැක්වේ.
| මැදවල මහා විද්යාල විද්යා සංගමය | 20ංං.12.31 දිනෙන් අවසන් වසර සඳහා |
|---|---|
| ආදායම් ප්රකාශය | රු. |
| ආදායම් | |
| සාමාජික මුදල් | 25 200 |
| සඟරා විකිණීම් | 4 100 |
| පරිත්යාග | 2 300 |
| වෙළෙඳ දැන්වීම් | 14 400 |
| 46 000 | |
| අඩු කළා : වියදම් | |
| සඟරා මුද්රණය | 2 800 |
| ලිපි ද්රව්ය | 800 |
| ප්රවාහනය | 200 |
| පරිත්යාගය | 400 |
| 4 200 | |
| අතිරික්තය | 41 800 |
නිදසුන :
ජනජය සමාජයේ භාණ්ඩාගාරික ලබා දී ඇති පහත තොරතුරු ඇසුරෙන් ආදායම් ප්රකාශය පිළියෙල කර ඇති ආකාරය පරීක්ෂා කරන්න.
රු. 20ංං.01.01 මුදල් ශේෂය 12 300, සාමාජික මුදල් ලැබීම් 74 300, පරිත්යාග ගෙවීම් 1 200, ලිපි ද්රව්ය මිලට ගැනීම 520, පරිත්යාග ලැබීම් 40 000, ආධාර ගෙවීම් 2 500
රු. කොඩි විකිණීමෙන් 86 400, විදුලි ගාස්තුව 1 450, පුවත් පත් මිලට ගැනීම් 1 280, දුරකථන ගාස්තු 720, පරණ පත්තර විකිණීමෙන් 200, ගොඩනැගිලි කුලී 7 000, සංග්රහ වියදම් 640
අමතර තොරතුරු :
| ජනජය සමාජය | 20ංං.12.31 දිනෙන් අවසන් වසර සඳහා |
|---|---|
| ආදායම් ප්රකාශය | රු. |
| ආදායම් | |
| සාමාජික මුදල | 74 600 |
| පත්තර විකිණීම | 200 |
| පරිත්යාග | 40 000 |
| කොඩි විකිණීම | 88 000 |
| 202 800 | |
| අඩු කළා : වියදම් | |
| පරිත්යාග ගෙවීම් | 1 200 |
| ලිපි ද්රව්ය | 520 |
| පුවත්පත් සඳහා | 1 280 |
| දුරකථන ගාස්තු | 840 |
| ආධාර ගෙවීම් | 2 500 |
| විදුලි ගාස්තු | 1 300 |
| ගොඩනැගිලි කුලී | 7 000 |
| සංග්රහ වියදම් | 640 |
| 15 280 | |
| අතිරික්තය | 187 520 |