අධ්යාපන ලෝකයට
ඔබේ දැනුම වර්ධනය කරගන්නා ගමන අදම අරඹන්න. නව තාක්ෂණය සමඟ පෙරට යන්න.
සාදරයෙන් පිළිගනිමු!
ඇතුලත් වීමට ඔබගේ ගිණුමේ තොරතුරු ලබා දෙන්න
මිනිස් අවශ්යතා හා වුවමනා තෘප්තිමත් කරන ඕනෑම ආර්ථික කටයුත්තක් ව්යාපාරයක් ලෙස සරල ව හැඳින්විය හැකි ය.
ව්යාපාරයක් විසින් සිදු කෙරෙන කටයුතු අතර ඉතාමත් වැදගත් කොටස වන්නේ වෙළෙඳාමයි.
වෙළෙඳාම පහසු කිරීම හා කාර්යක්ෂම කිරීම සඳහා උපකාරක සේවාවල සහය අත්යවශ්ය වේ.
උපකාරක සේවා සහ වෙළෙඳාම අතර අන්යෝන්ය රැඳියාවක් පවතී. එසේ වන්නේ වෙළෙඳාමේ වර්ධනය සඳහා උපකාරක සේවාත් උපකාරක සේවාවල වර්ධනය සඳහා වෙළෙඳාමත් ඉවහල් වන හෙයිනි.
භාණ්ඩ හා සේවා මිලට ගැනීම හා විකිණීම වෙළෙඳාමයි. වෙළෙඳාමේ දී භාණ්ඩයක හිමිකම එක් පාර්ශ්වයකින් තවත් පාර්ශ්වයකට මාරු වීමක් සිදු වේ. එසේ මාරු වන්නේ කිසියම් මූල්යමය වටිනාකමක් මත පදනම් ව ය.
වෙළෙඳාම දේශීය වශයෙන් මෙන්ම විදේශීය වශයෙන් ද ව්යාප්ත වී ඇත. වෙළෙඳාමේ ප්රභේද පහත දැක්වෙන ආකාරයට සටහනක් මගින් ඉදිරිපත් කළ හැකි ය.
දේශීය වෙළෙඳාම
රටක් ඇතුළත විවිධ පාර්ශ්ව අතර සිදුවන වෙළෙඳ කටයුතු සියල්ල දේශීය වෙළෙඳාම වේ. දේශීය වෙළෙඳාමේ දී ගෙවීම් කටයුතු එම රටේ භාවිත වන මුදල් ඒකකවලින් සිදුකළ හැකි වේ. දේශීය වෙළෙඳාම ආකාර කිහිපයකට සිදු වේ.
පාරිභෝගිකයන්ට ඔවුන්ගේ වුවමනා ඉටුකර ගැනීම සඳහා විවිධ භාණ්ඩ හා සේවා මිලට ගැනීමට සිදු වේ. එම භාණ්ඩ ඔවුන්ට විකුණන්නේ සිල්ලර වෙළෙන්දන් ය. ඒ අනුව අවසාන පරිභෝජනය සඳහා භාණ්ඩ හා සේවා විකිණීම සිල්ලර වෙළෙඳාමයි
නිදසුන් (Examples):
පාසල් ශිෂ්යයකු තමාට අවශ්ය අභ්යාස පොත් පාසල් සමූපකාරයෙන් හෝ වෙනත් වෙළෙඳසලකින් මිලට ගත්විට වෙළෙන්දා විසින් සිදුකර ඇත්තේ සිල්ලර වෙළෙඳාම ය.
සිල්ලර වෙළෙඳ කටයුතුවල යෙදෙන්නා සිල්ලර වෙළෙන්දා වේ. වර්තමානයේ ඉතා කුඩා ප්රමාණයේ සිල්ලර වෙළෙඳසල් මෙන්ම මහා පරිමාණ සිල්ලර වෙළෙඳසල් ද දක්නට ඇත.
පාරිභෝගිකයාට තම අවශ්යතා ඉටුකර ගත හැකි පරිදි ඕනෑම ප්රදේශයක සිල්ලර වෙළෙඳසල් දක්නට ලැබේ. පාරිභෝගිකයාට ඉතාමත් ආසන්න ව සිල්ලර වෙළෙඳසල් පිහිටුවා ඇත.
බොහෝ සිල්ලර වෙළෙඳසල්වල විකිණීම සඳහා එකම අවශ්යතා ව සපුරාලන විවිධ භාණ්ඩ වර්ග දක්නට ඇත. එමෙන් ම තමාට අවශ්ය භාණ්ඩ වර්ග බොහෝ ප්රමාණයක් මිලට ගත හැකි සිල්ලර වෙළෙඳසල් ද වර්තමානයේ ව්යාප්ත ව ඇත.
සිල්ලර වෙළෙඳාම වැදගත් වන්නේ පහත සඳහන් සේවා ඒ මගින් ඉටුවන බැවිනි.
සුළු පරිමාණ සිල්ලර වෙළෙඳසල් මෙන්ම මහා පරිමාණ සුපිරි වෙළෙඳසල් දක්වා වූ විවිධ ගණයේ සිල්ලර වෙළෙඳසල් වර්තමානයේ දක්නට ඇත. ඒවායේ ස්වරූපය අනුව පහත දැක්වෙන ආකාරයට වර්ග කළ හැකි ය.
නිදසුන්: සුපිරි වෙළෙඳසල්
නිදසුන්: ග්රොසරිය, රූපලාවන්ය ආයතන
නිදසුන් : ගෙන් ගෙට ගොස් භාණ්ඩ අලෙවි කරන්නන්, පොළෙන් පොළට ගොස් භාණ්ඩ අලෙවි කරන්නන්, ජංගම රථ මගින් අලෙවි කරන්නන්
නැවත විකිණීමේ අරමුණින් නිෂ්පාදිත මිලට ගැනීම තොග වෙළෙඳාම ලෙස හැඳින්විය හැකි ය. තොග වෙළෙඳ කටයුතුවල යෙදෙන්නා තොග වෙළෙන්දා ලෙස හඳුන්වයි.
නිදසුන්
සිල්ලර වෙළෙන්ඳා හා තොග වෙළෙන්ඳා යන දෙදෙනාම පාරිභෝගිකයන්ට අවශ්ය භාණ්ඩ හා සේවා බෙදා හැරීමේ නිරත වී සිටින අතරමැදියන් දෙදෙනෙකු වේ. ව්යාපාරික කටයුතු සිදු කරන ස්වභාවය අනුව සිල්ලර වෙළෙඳාමේ හා තොග වෙළෙඳාමේ පහත දැක්වෙන වෙනස්කම් දක්නට ඇත.
රටවල් දෙකක් හෝ කිහිපයක් අතර සිදුවන වෙළෙඳාම විදේශීය වෙළෙඳාම වේ. රටක අවශ්යතා සපුරාලීම සඳහා දේශීය නිෂ්පාදිත මෙන්ම විදේශීය නිෂ්පාදිත ද අවශ්ය වේ. ඊට හේතුව වන්නේ අවශ්ය භාණ්ඩ හා සේවා සියල්ලෙන්ම රටක් ස්වයංපෝෂිත නොවීමයි. එසේම යම් රටක අතිරික්ත නිෂ්පාදිත විදේශ රටවලට විකිණීමට ද අවශ්ය වේ. මේ නිසා ලෝකයේ සෑම රටක්ම පාහේ විදේශීය රටවල් සමග වෙළෙඳ කටයුතුවල නිරත වේ.
විදේශීය වෙළෙඳාමේ ප්රභේද දෙකකි.
කිසියම් රටක් විදේශීය රටකින් හෝ රටවලින් භාණ්ඩ තම රටට ගෙන්වීම ආනයන වෙළෙඳාමයි
නිදසුන්:
කිසියම් රටක් විදේශ රටකට හෝ රටවලට දේශීය නිෂ්පාදිත විකිණීම අපනයන වෙළෙඳාම වේ.
නිදසුන් :
මිනිසාට අවශ්ය භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදනය කිරීම හා බෙදා හැරීම සම්බන්ධ කටයුතුවල ව්යාපාර නිරත වේ. ඕනෑම ව්යාපාරයක් සාර්ථක ලෙස පවත්වාගෙන යාම සඳහා විවිධ සේවාවන්වල සහය අවශ්ය වේ. එසේ සහයවන සේවා උපකාරක සේවා ලෙස හැඳින්වේ.
උපකාරක සේවාවල ඇති වී තිබෙන විප්ලවීය වෙනස හේතුවෙන් වර්තමාන ලෝකය විශ්ව ගම්මානයක් බවට පත් වී ඇත.
උපකාරක සේවා අතුරින් පහත දැක්වෙන සේවා පිළිබඳ ව අධ්යයනය කිරීම මෙහි දී අපේක්ෂා කෙරේ.
ව්යාපාරිකයන්ට තම කටයුතු සාර්ථක ලෙස කරගෙන යාම සඳහා බැංකුවලින් සිදු කෙරෙන සේවාවන් බැංකු සේවා වේ. වර්තමානයේ බැංකු ක්ෂේත්රයේ සිදු වී ඇති විශාල දියුණුව ව්යාපාර කටයුතුවල සාර්ථකත්වය සඳහා ප්රබල බලපෑමක් ඇති කර තිබේ. වර්තමානයේ දක්නට ලැබෙන විවිධ බැංකු වර්ග අතරින් වාණිජ බැංකු විසින් සපයන සේවා පිළිබඳ ව පමණක් මෙහි දී විමසා බලනු ලැබේ.
ඉතිරි කිරීමේ හා ස්ථාවර තැන්පතු ගිණුම් මෙන්ම ජංගම ගිණුම් ද පවත්වාගෙන යමින් ව්යාපාර කටයුතුවලට අවශ්ය විවිධ බැංකු සේවාවන් සපයනු ලබන ආයතන වාණිජ බැංකු ලෙස හැඳින්විය හැකි ය. ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් නිකුත් කරන ලද බලපත්රයක් යටතේ කටයුතු කරන නිසා මේවා බලපත්රලාභී වාණිජ බැංකු ලෙස ද හඳුන්වනු ලබයි. මෙම බැංකු මගින් ව්යාපාරිකයන්ට සපයනු ලබන සේවා රාශියකි. එම විවිධ සේවා අතරින් පහත දැක්වෙන සේවා පිළිබඳ ව පමණක් අධ්යයනය කිරීම මෙහි දී අපේක්ෂිත ය.
ව්යාපාරිකයන්ට තම අතිරික්ත මුදල් තැන්පත් කිරීම සඳහා මෙන්ම ගනුදෙනු සිදු කිරීම පහසු කිරීම සඳහා ද විවිධ තැන්පතු ගිණුම් වර්ග වාණිජ බැංකු විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබයි.
එම විවිධ තැන්පතු ගිණුම් වර්ග පහත දැක්වේ.
ව්යාපාරිකයන්ට මෙන්ම ඕනෑම පුද්ගලයෙකුට කැමති විටක, මුදල් තැන්පත් කිරීමටත් එම තැන්පතු ආපසු ලබා ගැනීමටත් හැකියාව ඇති ගිණුම් විශේෂයකි. එම ගිණුම් සඳහා යම් ප්රතිශතයක් යටතේ බැංකුව විසින් පොලී ගෙවනු ලබයි. තනි ව හෝ පුද්ගලයන් කිහිප දෙනෙකු එක් ව හෝ මෙම ගිණුම් ආරම්භ කළ හැකි ය. වර්තමානයේ, වාණිජ බැංකු විසින් සාමාන්ය ඉතිරි කිරීමේ ගිණුම්වලට අමතර ව මුදල් තැන්පත් කළ හැකි පරිදි විවිධ නම් යටතේ විශේෂිත ඉතිරි කිරීමේ ගිණුම් වර්ග හඳුන්වා දී ඇත.
නිදසුන් :
ව්යාපාරිකයන්ට මෙන්ම සාමාන්ය පුද්ගලයන්ට ද මෙවැනි ඉතුරුම් ගිණුමක් ආරම්භ කර පවත්වාගෙන යාමෙන් විවිධ ප්රයෝජන ලබා ගත හැකි ය. එවැනි ප්රයෝජන කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
ඉතිරි කිරීමේ ගිණුමක් ආරම්භ කිරීමේ ක්රියා පටිපාටිය ඉතාමත් සරල ය. ඒ සඳහා බැංකුව විසින් ලබාදෙන ගිණුම් විවෘත කිරීමේ අයදුම්පත, මුදල් තැන්පතු පත්රය, ගනුදෙනුකරු පිළිබඳ තොරතුරු දැන ගැනීමේ පත්රය සහ දේශීය ආදායම් පනතට අනුව කරන ප්රකාශය නිවැරදි ව සම්පූර්ණ කර ජාතික හැඳුනුම්පත සමග භාර දිය යුතු වේ. එසේම බැංකුව විසින් නියම කරන අවම මුදල හෝ ඊට වැඩි මුදලක් තැන්පත් කළ යුතු ය. මෙම අවශ්යතා සම්පූර්ණ කළ පසු බැංකුව විසින් ඉතිරි කිරීමේ පාස් පොතක් ගනුදෙනුකරු වෙත නිකුත් කරනු ලැබේ. එහි මුදල් තැන්පත් කිරීම්, මුදල් ආපසු ගැනීම් සහ මුදල් ශේෂය ලකුණු කරයි.
නිශ්චිත කාල සීමාවක් සඳහා ස්ථාවර පොලී ප්රතිශතයක් යටතේ ආරම්භ කළ හැකි තැන්පතු ස්ථාවර තැන්පතු ලෙස හැඳින්විය හැකි ය. අතිරික්ත මුදල් තැන්පත් කළ හැකි, අවදානම අඩු ආයෝජන මාර්ගයක් ලෙස මෙම තැන්පත් ක්රමය වැදගත් වේ. ස්ථාවර තැන්පතුවල ලක්ෂණ කිහිපයකි. ඒවා නම්,
ප්රකාශය
ස්ථාවර තැන්පතුවක් ආරම්භ කිරීමේ දී බැංකුව විසින් ලබා දෙන තැන්පතු විවෘත කිරීමේ අයදුම්පත, මුදල් තැන්පතු පත, දේශීය ආදායම් පනතට අනුව කෙරෙන ප්රකාශය සහ ගනුදෙනුකරු පිළිබඳ තොරතුරු දැන ගැනීමේ පත්රය සම්පූර්ණ කර ජාතික හැඳුනුම්පත සමග භාර දිය යුතු වේ. එම අවශ්යතා සම්පූර්ණ කළ පසු බැංකුව විසින් ස්ථාවර තැන්පතු සහතිකයක් ගනුදෙනුකරු වෙත ලබා දේ.
වාණිජ බැංකු විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන විවිධ ගිණුම් වර්ග අතරින් ව්යාපාරිකයන්ට බොහෝ සෙයින් වැදගත් වන්නේ ජංගම ගිණුම් ය. ජංගම ගිණුමක් යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ චෙක්පත් මගින් ගනුදෙනු කළ හැකි ගිණුමකි.
ජංගම ගිණුම්, පුද්ගලයන්ට තනි ව හෝ බද්ධ ව මෙන්ම ව්යාපාරවල නම්වලින් ද පවත්වාගෙන යාමට හැකි ය. බොහෝ ව්යාපාරිකයන් තම වෙළෙඳ කටයුතු පහසු කර ගැනීම සඳහා ජංගම ගිණුම් භාවිත කරනු ලැබේ. මෙවැනි ගිණුමක් විවෘත කිරීමේ දී එම වාණිජ බැංකුවෙහි ජංගම ගිණුමක් සක්රිය ව පවත්වාගෙන යනු ලබන පුද්ගලයෙකු විසින් ඒ සඳහා ඇති ආකෘති පත්රය සම්පූර්ණ කිරීම මගින් නව ගනුදෙනුකරු බැංකුවට හඳුන්වා දිය යුතු ය. ජංගම ගිණුමක් විවෘත කිරීමේ දී ඊට අදාළ අයදුම්පත හා මුදල් තැන්පතු පත සම්පූර්ණ කර ජාතික හැඳුනුම්පත සමග භාර දිය යුතු වේ.
ජංගම ගිණුම් තැන්පතු සඳහා පොලියක් හිමි නොවේ. ජංගම ගිණුමේ ශේෂය යම් අවම සීමාවකට වඩා අඩු වුවහොත් ඒ සඳහාත් බැංකුව විසින් ගිණුම් හිමියාට ලබා දෙන ඇතැම් සේවාවන් සඳහාත් බැංකු ගාස්තු අය කරනු ලැබේ.
ජංගම ගිණුමක් පවත්වාගෙන යාමේ වාසි කිහිපයකි.
ව්යාපාරිකයන්ට විවිධ ගෙවීම් චෙක්පත් මගින් කළ හැකි වීම නිසා පහසුවක් මෙන්ම ආරක්ෂාවක් ද හිමි වේ.
නිදසුන් :
සේවක වැටුප්, විදුලි ගාස්තු, රක්ෂණ ගාස්තු යනාදිය චෙක්පත් මගින් ගෙවිය හැකි ය.
තම ජංගම ගිණුමේ තිබෙන තැන්පතු ශේෂයට වඩා වැඩි මුදලක් සඳහා චෙක්පත් ලිවීමට බැංකුවෙන් අවසර ලබා ගැනීම මගින් බැංකු අයිරා පහසුකම් සලසාගත හැකි ය. එම අවසරය යටතේ ගිණුමේ පැවති ශේෂය ඉක්මවා චෙක්පත් නිකුත් කිරීම තුළින් ජංගම ගිණුම් හිමියා විසින් බැංකුවට ණය වී ඇති ප්රමාණය බැංකු අයිරාව ලෙස හඳුන්වයි. බොහෝ විට ව්යාපාරිකයන්ට තම කෙටි කාලීන මූල්ය අවශ්යතා මෙමගින් සපුරාගත හැකි ය.
ජංගම ගිණුමක් ඇති ව්යාපාරිකයන්ට වෙනත් ආයතනවලින් හා පුද්ගලයන්ගෙන් ලැබෙන මුදල් බැංකුව විසින් ගිණුමට රැස් කරයි.
නිදසුන් :
ලාභාංශ, පොලී ආදායම් හා ණයගැති ප්රේෂණ
ව්යාපාරිකයන්ට යම් යම් කටයුතු සඳහා නිශ්චිත වශයෙන්ම හා අඛණ්ඩ ව කළ යුතු ගෙවීම් ඇත. මෙලෙස යම් නිශ්චිත දිනක දී නිශ්චිත මුදල් ප්රමාණයක් අඛණ්ඩ ව ගෙවීමට ඇති මුදලක් ගෙවන ලෙස ඒ සඳහා අදාළ ආකෘති පත්රයක් පිරවීම මගින් බැංකුවෙන් ලිඛිත ඉල්ලීමක් කළ හැකි ය. මෙම ඉල්ලීම අනුව බැංකුව කරනු ලබන ගෙවීම් ස්ථාවර නියෝග මත ගෙවීම් වේ.
නිදසුන් :
රක්ෂණ වාරික ගෙවීම්, ණය වාරික ගෙවීම්
ජංගම ගිණුම් හිමියා එම ගිණුම මගින් සිදු කරනු ලබන ගනුදෙනු ඇතුළත් ප්රකාශයක් බැංකුව විසින් ජංගම ගිණුම් හිමියාට එවනු ලබයි. එය බැංකු ප්රකාශය නම් වේ. එම ප්රකාශය මාසික ව, ත්රෛයි මාසික ව හෝ ගිණුම් හිමියාට අවශ්ය පරිදි ලබා ගත හැකි ය. ඒ තුළින් බැංකුව විසින් ව්යාපාරයට අයත් ගිණුමේ සටහන් කළ තැන්පතු, ගෙවීම් සහ ගිණුම් ශේෂය දැනගත හැකි ය. එසේම ව්යාපාරය විසින් පිළියෙල කළ බැංකු ගිණුමේ දැක්වෙන ශේෂය සහ බැංකු ප්රකාශයේ දැක්වෙන ශේෂය අතර වෙනසක් ඇත්නම් ඊට හේතු අනාවරණය කර ගැනීම සඳහා ද මෙම ප්රකාශය වැදගත් වේ.
ජංගම ගිණුම් හිමියෙකු විසින් නිශ්චිත මුදලක් එහි නම් සඳහන් පුද්ගලයාට හෝ රැගෙන එන අයෙකුට ගෙවන ලෙස බැංකුවට කරනු ලබන ලිඛිත නියෝගය චෙක්පත ලෙස හැඳින්විය හැකි ය. ජංගම ගිණුමක් ආරම්භ කළ විට චෙක්පත් ඇතුළත් චෙක් පොතක් බැංකුවෙන් ලැබේ.
චෙක්පත හා සම්බන්ධ ගනුදෙනුවල දී ඊට සම්බන්ධ වන ප්රධාන පාර්ශ්ව තුනකි.
චෙක්පත ලියා අත්සන් කරන්නා අණකරු වේ. බොහෝවිට අණකරු වන්නේ ජංගම ගිණුම් හිමියා ය.
අණකරුගේ බැංකුව අණ ලද්දා වේ. එනම් එම ජංගම ගිණුම පවත්වාගෙන යනු ලබන බැංකුව අණලදු වේ.
චෙක්පතෙන් කරනු ලබන ගෙවීම ලබා ගැනීමට හිමිකම් ඇති චෙක්පතෙහි නම සඳහන් පුද්ගලයා ආදායකයා වේ.
චෙක්පත් ගනුදෙනුවල දී භාවිත කරන නීත්යානුකූල ලියවිල්ලකි. චෙක්පතක් ලිවීමේ දී සැලකිලිමත් විය යුතු කරුණු පහත නිදසුන ඇසුරෙන් පැහැදිලි කළ හැකි ය.
නිදසුන් :
ප්රභාත් නවරත්න, රසකැවිලි නිෂ්පාදන ව්යාපාරයක නිරත වන අතර ඔහු තම ජංගම ගිණුම ලංකා බැංකුවේ දික්වැල්ල ශාඛාවේ පවත්වාගෙන යයි. ඔහු රු. 80 000ක් වටිනා යන්ත්රයක් 2020.01.16 දින සරත් සිරිමාන්නගෙන් මිලට ගත්තේය. එම වටිනාකම චෙක්පතකින් ගෙවීමට ඔහු අදහස් කරයි. ගෙවීම් කිරීම සඳහා ඔහු විසින් නිවැරදි ව සම්පූර්ණ කරන ලද චෙක්පතක ආකෘතියක් පහත දක්වා ඇත. එය නිරීක්ෂණය කරන්න.
මේ අනුව චෙක්පතක් ලිවීමේ දී සැලකිලිමත් විය යුතු වැදගත් කරුණු කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
චෙක්පත නිකුත් කළ පසු චෙක්පොතෙහි ඉතිරිවන කොටස ‘පිළිපත’ නමින් හැඳින්වේ. සිදු වූ ගනුදෙනුව පිළිබඳ ව විස්තර එහි ඇතුළත් කළ යුතු ය. ඉහත ආදර්ශ චෙක්පතට කඩ ඉරි මගින් සම්බන්ධ වී ඇත්තේ පිළිපතයි. චෙක්පතට සංශෝධන ඇත්නම් ඒවා පිළිපතෙහි ද ඇතුළත් කළ යුතු ය.
අද සෑම වාණිජ බැංකුවක් විසින් ම නිකුත් කරන චෙක් පත්වල චුම්භක තීන්ත අක්ෂර හැඳුනුම් තීරුවක් (MICR - Magnetic Ink Character Recognition) දක්නට ඇත. එම තීරුවෙහි පහත දැක්වෙන අංක පිළිවෙළින් ඇතුළත් වේ.
ඉහත දක්වා ඇති චෙක්පත් ආකෘතියෙහි එම අංක ඇතුළත් වී ඇති ආකාරය පරික්ෂා කරන්න.
චෙක්පතක මුහුණත හරහා සමාන්තර රේඛා දෙකක් ඇඳීම චෙක්පතක් රේඛනය කිරීම ලෙස හැඳින්වේ. සමාන්තර රේඛා දෙක තුළ හෝ සමාන්තර රේඛා නොමැති ව බැංකුවක නම සඳහන් කිරීම ද රේඛනයක් ලෙස සලකනු ලැබේ. චෙක්පතට වැඩි ආරක්ෂාවක් ලබා ගැනීම සඳහා චෙක්පත් රේඛනය කරයි. එවිට එහි සඳහන් මුදල බැංකු කවුන්ටරයෙන් ලබාගත නොහැකි වේ. මුදල් ලබා ගැනීම සඳහා රේඛිත චෙක්පත බැංකු ගිණුමක තැන්පත් කළ යුතු වේ. චෙක් පතක් රේඛනය කිරීම මගින් චෙක්පතේ සඳහන් මුදල නියමිත පුද්ගලයාටම ලැබෙන බව තහවුරු කරගත හැකි ය.
චෙක් පත් රේඛනය කිරීම ආකාර දෙකකට සිදු කළ හැකි ය.
චෙක්පතක මුහුණත හරහා සමාන්තර රේඛා දෙකක් ඇඳ ඒ තුළ යම් කොන්දේසියක් ඇතුළත් කර හෝ නොකර සිදුකරන රේඛනය සාමාන්ය රේඛනය වේ. සාමාන්ය රේඛනය ආකාර කිහිපයකට කළ හැකි ය. බහුල වශයෙන් යෙදෙන සාමාන්ය රේඛන කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
චෙක්පතක මුහුණත හරහා ඇඳ ඇති සමාන්තර රේඛා දෙකක් අතර හෝ සමාන්තර රේඛා නොමැති ව වාණිජ බැංකුවක නමක් සඳහන් කරමින් කරනු ලබන රේඛනය විශේෂ රේඛනයයි. එය පහත දැක්වෙන ආකාරයට කළ හැකි ය.
මෙම ආකාරයට රේඛනය කළ චෙක්පතක් එම රේඛනය තුළ සඳහන් බැංකුවෙහි ම ගිණුමක තැන්පත් කළ යුතු ය.
චෙක්පතේ මුහුණත සඳහන් ආදායකයාගේ නම ඒ ආකාරයටම ඔහුගේම අත් අකුරින් චෙක්පත පිටුපස ලිවීම චෙක්පතක් පිටසන් කිරීමයි. ව්යාපාරිකයෙකුට ලැබී ඇති චෙක්පතක් යම් ගනුදෙනුවක් සඳහා වෙනත් ව්යාපාරිකයෙකුට පැවරීමේ දී හෝ බැංකු ගිණුමක තැන්පත් කිරීමේ දී මෙලෙස පිටසන් කළ හැකි ය. පිටසන් කිරීම මගින් තහවුරු කරන්නේ තමාට අදාළ චෙක්පත් පිළිබඳ අව්යාජ හිමිකමක් පැවති බවයි.
භාණ්ඩයක් හෝ සේවාවක් ලබා ගැනීමේ දී කළ යුතු ගෙවීමක් මුදලින් මෙන්ම වෙනත් ගෙවීම් මාධ්ය මගින් ද කළ හැකි ය. මෑතක් වන තුරුම ව්යාපාරිකයන් ගෙවීම් කටයුතු සඳහා බහුල ව යොදා ගනු ලැබුවේ කාසි, නෝට්ටු හා චෙක්පත් ය. වර්තමානයේ බැංකු විසින් විද්යුත් සන්නිවේදන තාක්ෂණය භාවිත කරමින් මුදල් ගනුදෙනු සඳහා ගනුදෙනුකරුවන්ට විවිධ සේවා හඳුන්වා දී ඇත. එම සේවා විද්යුත් මුදල් ආශ්රිත සේවා ලෙස හැඳින්විය හැකි ය.
විද්යුත් මුදල් යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ මුදල් හා චෙක්පත් වෙනුවට ආදේශ කළ හැකි විද්යුත් ගෙවීම් ක්රමයකි. විද්යුත් මුදල් ආශ්රිත සේවා යටතේ වර්තමානයේ ප්රචලිත ව භාවිත වන පහත සඳහන් කාඩ්පත් පිළිබඳ ව විමසා බලමු.
වාණිජ බැංකු විසින් ණය පදනම මත ගනුදෙනු කිරීම සඳහා නිකුත් කරනු ලබන කාඩ්පත් විශේෂයකි. මෙවැනි කාඩ් පතක් ලබා ගැනීම සඳහා ගනුදෙනුකරුට බැංකු ගිණුමක් තිබීම අවශ්ය නොවේ. අනුමත වෙළඳ ආයතනයකට ණයපත ඉදිරිපත් කර නිශ්චිත වටිනාකමක් දක්වා භාණ්ඩ හා සේවා ණයට ලබා ගත හැකි ය. එමෙන්ම ණයපත භාවිත කර ස්වයංක්රීය ටෙලර් යන්ත්රවලින් (ATM) යම් සීමාවක් දක්වා මුදල් ද ලබා ගත හැකි ය. ණයපත් භාවිත කොට ලබාගන්නා ණය වටිනාකම් පිළිබඳ ව බැංකුව විසින් ණයපත් හිමියාට නියමිත කාලසීමාවක් තුළ දී දැනුම් දේ. එම ණය වටිනාකම් බැංකුව වෙත පියවීමට ණය පත් හිමියා බැඳී සිටී.
ණය පත් ආශ්රිත ගනුදෙනු සිදුවීම විද්යුත් ජාල ඔස්සේ ස්වයංක්රිය ව සිදු වේ. ජාත්යන්තර වශයෙන් භාවිත වන ප්රධාන ණයපත් ජාල වන්නේ වීසා, මාස්ටර්, ඇමරිකන් එක්ස්ප්රස් හා ඩිස්කවර් වේ. වාණිජ බැංකු මෙම ණය පත් ජාලවල අනුග්රහය ඇති ව ණයපත් නිකුත් කරනු ලබයි. එවැනි ණයපත් කිහිපයක් සඳහා නිදසුන් පහත දැක්වේ.
නිදසුන් :
බැංකු ගිණුමේ ඇති මුදල්වලින් ඍජු ව ම ගෙවීම් කිරීමට හැකිවන පරිදි වාණිජ බැංකු විසින් තම ගනුදෙනුකරුවන්ට නිකුත් කරන කාඩ්පත් හර පත් ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. හර පත් ලබා ගැනීම සඳහා බැංකු ගිණුමක් පැවතිය යුතු ය. මෙම කාඩ්පත් මගින් ගිණුමේ ඇති මුදල් ශේෂය දක්වා යම් සීමාවකට යටත් ව භාණ්ඩ හා සේවා මිල දී ගත හැකි වේ. මෙමගින් භාණ්ඩ හෝ සේවා ලබාගත් විට අදාළ වටිනාකම ඍජු ව ම තම බැංකු ගිණුමට හර වේ. හර පත්වල විශේෂත්වය වන්නේ ගනුදෙනුවකට අදාළ නියමිත වටිනාකම ගැනුම්කරුගේ ගිණුමෙන් අඩු වී බැංකුව හරහා විකුණුම්කරුගේ ගිණුමට මාරු වීමයි. හරපත් භාවිත කරමින් ස්වයංක්රිය ටෙලර් යන්ත්ර මගින් මුදල් ආපසු ලබා ගැනීමට ද හැකි වේ.
ශ්රී ලංකාවේ වාණිජ බැංකු විසින් නිකුත් කරන හර පත්වලට නිදසුන් කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
නිදසුන් :
සාමාන්ය ඉතිරි කිරීමේ ගිණුමකින් ගනුදෙනුකරුවන්ට ලබා ගත හැකි සේවාවන්ට සමාන සේවාවක් ලබා ගැනීමට හැකිවන පරිදි වාණිජ බැංකුව විසින් නිකුත් කරන කාඩ්පත් විශේෂයකි. පරිගණකය ආශ්රයෙන් ක්රියාත්මක කෙරෙන ස්වයංක්රීය ටෙලර් යන්ත්ර (ATM) භාවිත කරමින් ඉතුරුම් ගිණුමකින් මුදල් ලබා ගත හැකි වේ. මෙම කාඩ්පත් මගින් ගිණුමකින් තවත් ගිණුමකට මුදල් මාරු කළ හැකි ය. වාණිජ බැංකු විසින් නිකුත් කරන ස්වයංක්රීය ටෙලර් යන්ත්ර කාඩ්පත් සඳහා නිදසුන් කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
නිදසුන :
ගනුදෙනු සඳහා විද්යුත් මුදල් යොදා ගැනීමෙන් පහත දැක්වෙන වාසි අත් වේ.
විද්යුත් මුදල් ආශ්රිත සේවාවන් කාර්යක්ෂම හා ක්රමානුකූල වේ. සියලුම කටයුතු විද්යුත් මාධ්ය හරහා සිදු වීම නිසා බැංකුවේ හා ව්යාපාරයේ මෙන්ම ගනුදෙනුකරුගේ කාර්යයන් ද පහසුවෙන් හා ඉක්මණින් කර ගැනීමෙන් කාලය ඉතිරි වේ.
මුදල් එහා මෙහා ගෙන යාමේ දී ඇති අවදානම මෙම සේවා ව නිසා අඩු වේ.
සියලු කටයුතු ස්වයංක්රීය ව සිදු වීම නිසා ගනුදෙනු වාර්තා ගත වීම පහසුවෙන් හා නිවැරදි ව සිදු වේ.
තාක්ෂණික දෝෂ සිදුවීම තුළින් ඇතැම් අවස්ථාවල දත්ත විනාශ වී යාමේ අවදානමක් පවතින හෙයින් ගැටලු ඇති විය හැකි ය.
නිදසුන : විද්යුත් කාඩ්පත්වල රහස්ය අංකය (PIN) වංචා කර වෙනත් කෙනෙකුට ගනුදෙනු කළ හැකි වීම
ණයපත්වල ගෙවීම් පමා වූ විට ප්රමාද ගාස්තු හා ඉහළ පොලී අය කිරීම් සිදු වේ.
සෑම තරාතිරමකට අයත් පුද්ගලයන්ට මෙන්ම ව්යාපාරිකයන්ට ද විවිධ අවදානම්වලට මුහුණ දීමට සිදු වේ. එම අවදානම් කවර අවස්ථාවක කොයි මොහොතේ සිදුවේ දැයි කිව නොහැකි ය. හදිසි ගිනි ගැනීම්, සුළි සුළං, ගං වතුර, සුනාමි, භූමි කම්පා, හදිසි අනතුරු හා කලකෝලාහල මෙවැනි අවදානම් කිහිපයකි.
මෙම අවදානම්වලට මුහුණ දීමට විධිමත් ක්රියා මාර්ගයක් අනුගමනය කළ යුතු වේ. රක්ෂණ ආයතන මේ සඳහා උපකාරී වේ.
රක්ෂණයේ පදනම අවදානම් ඒකරාශී කිරීම යි. එනම් විවිධ අවදානම්වලට මුහුණ දීමට සිදු වෙතැයි අපේක්ෂා කරන අය විසින් ගෙවනු ලබන වාරිකවලින් සමන්විත පොදු අරමුදලකින් එම අවදානම්වලට නිශ්චිත වශයෙන්ම මුහුණ දුන් අයට වන්දි ගෙවීම රක්ෂණයෙන් සිදු කරනු ලබයි. සියලු දෙනාගේ අවදානම් එකම රක්ෂණ අරමුදලක් වෙතට ඒකරාශී වන නිසා රක්ෂණය අවදානම් ඒකරාශී කිරීමක් ලෙස සලකනු ලැබේ.
මේ නිසා පුද්ගලයෙකුට හෝ කිහිපදෙනෙකුට හෝ අපහසුවෙන් විඳ දරා ගැනීමට සිදුවන මූල්ය අලාභ එම රක්ෂණ අරමුදලට සහභාගී වන පිරිස අතර බෙදා හැරීමේ අරමුණින් රක්ෂණය බිහි වී ඇත. එනම්, අවදානම් ඒකරාශී කර එක් පාර්ශ්වයකට සිදුවන හානිය හෝ පාඩුව සාමුහික ව බෙදා ගැනීම රක්ෂණයයි. මෙය දෙපාර්ශ්වයක් අතර ඇතිවන ගිවිසුමකි.
රක්ෂණ සේවාව රක්ෂණ මූලධර්ම මත ගොඩනැගී ඇත. ඉන් කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
ජීවිතයක් හෝ දේපළක් රක්ෂණය කිරීමට යම් පාර්ශ්වයකට ඇති නීත්යානුකූල අයිතිය රක්ෂ්ය හිමිකමයි.
නිදසුන් :
රක්ෂණ ගිවිසුමට එළඹෙන දෙපාර්ශ්වයම එම ගිවිසුමට අදාළ සියලුම තොරතුරු නිවැරදි ව ඔවුනොවුන්ට හෙළිදරවු කළ යුතු බව මෙම මූලධර්මයෙන් කියැවේ. මෙහි දී ගිවිසුමට සම්බන්ධ පාර්ශ්ව වන්නේ රක්ෂකයා සහ රක්ෂිතයා ය. රක්ෂකයා යනු රක්ෂණ ආයතනය වන අතර රක්ෂිතයා යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ රක්ෂණ ආවරණය ලබා ගන්නා පාර්ශ්වය ය. කවර පාර්ශ්වයක් හෝ යම් හෙයකින් වැදගත් කරුණු අනාවරණය නොකිරීමෙන් උපරිම විශ්වාසය කඩ වේ. එසේ වූ විට රක්ෂණ ගිවිසුම අවලංගු කිරීමේ නීත්යානුකූල අයිතිය දෙපාර්ශ්වයටම හිමි වේ.
රක්ෂිත දේපළකට යම් හානියක් සිදු වුවහොත් එම හානිය යථා තත්ත්වයට පත් කර ගැනීමට සරිලන වන්දියක් පමණක් ගෙවිය යුතු බව මෙම මූලධර්මයෙන් අදහස් වේ. මෙම මූලධර්මය ජීවිත රක්ෂණය සඳහා අදාළ නොවේ.
නිදසුන් :
පුද්ගලයන්ට සිය ජීවිත සම්බන්ධයෙන් රක්ෂණය වැදගත් මෙහෙවරක් ඉටු කරයි. යම් රක්ෂිත පුද්ගලයෙකුගේ ජීවිතය අකාලයේ නැති වුවහොත් ඔහුගේ යැපෙන්නන්ට වන්දි මුදල් ලබා ගැනීමේ හැකියාව ජීවිත රක්ෂණය මගින් ලැබේ. පුද්ගලයෙකුගේ ජීවිතය හා සම්බන්ධ ව සිදුවිය හැකි හානි වෙනුවෙන් සිදු කරනුයේ ජීවිත රක්ෂණයයි.
පුද්ගලයන්ට සිදුවන හදිසි අනතුරු, සෞඛ්ය ගැටලු, සැත්කම් හා රෝහල් ගාස්තු යනාදී ආවරණයන් ද අතුරු ආවරණ ලෙස ජීවිත රක්ෂණ ගිවිසුමට ඇතුළත් කර ගත හැකි ය.
ගොඩනැගිලි, යන්ත්ර සූත්ර, රථ වාහන, බඩු තොග වැනි දේපළවලට සිදුවිය හැකි අවදානම් ආවරණය කිරීම වෙනුවෙන් ලබා ගන්නා රක්ෂණය දේපළ රක්ෂණය වේ.
රක්ෂණ ආයතන මෙවැනි රක්ෂණ සඳහා විවිධ ආකාරයේ රක්ෂණ ඔප්පු නිකුත් කරයි.
නිදසුන් :
නිදසුන් :
ව්යාපාරිකයන්ට දැරීමට සිදුවන විශාල පාඩුවක් සඳහා රක්ෂණයෙන් වන්දි ලබාගත හැකි වීම නිසා ව්යාපාරය යථා තත්ත්වයට පත් කර එහි කටයුතු අඛණ්ඩ ව කරගෙන යාමට ඉවහල් වේ.
නිදසුන් :
නිදසුන් :
ජීවිත රක්ෂණය හා දේපළ රක්ෂණය යන රක්ෂණ දෙවර්ගය අතර ඇති වෙනස්කම් කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
නොමිලේ බෙදා හැරීම සඳහා ය.
| ජීවිත රක්ෂණය | දේපළ රක්ෂණය |
|---|---|
| රක්ෂණ ඔප්පුවේ වටිනාකම, ජීවිත අවදානම හා රක්ෂිතයාගේ ගෙවීමේ හැකියාව මත තීරණය වේ. | රක්ෂණ ඔප්පුවේ වටිනාකම අදාළ දේපළවල මූල්යමය වටිනාකම අනුව තීරණය වේ. |
| ජීවිතයට සිදුවන හානිය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට හැකියාව නොමැති බැවින් හානි පූරණ මූලධර්මය බල නොපායි. | දේපළකට සිදු වූ හානිය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට පමණක් වන්දි ගෙවිය හැකි බැවින් හානි පූරණ මූලධර්මය බලපායි. |
| රක්ෂණය කරන ලද මුදලට අමතරව ප්රසාද දීමනා, පොලී වැනි ප්රතිලාභ හිමි වේ. | වෙනත් අමතර ප්රතිලාභ හිමි නොවේ |
පණිවුඩ, තොරතුරු සහ අදහස් පාර්ශ්වයන් අතර යම් මාධ්යයක් මගින් හුවමාරු කර ගැනීම සන්නිවේදනය ලෙස හැඳින්විය හැකි ය. සන්නිවේදනය ව්යාපාරයක් සාර්ථක ව පවත්වාගෙන යාමට අවශ්ය වන ප්රබල උපකාරක සේවාවක් වේ.
වර්තමානයේ තොරතුරු තාක්ෂණයේ සංවර්ධනයට සමගාමී ව සන්නිවේදනයේ ද විප්ලවීය සංවර්ධනයක් දැකිය හැකි වේ. ඒ අනුව විවිධ සන්නිවේදන ක්රම භාවිතයට යොදාගෙන ඇත. තරගකාරී වෙළෙඳපළ තුළ ව්යාපාරවල සාර්ථකත්වයට හා පැවැත්මට සන්නිවේදන තාක්ෂණය අත්යවශ්ය සේවාවක් බවට පත් වී ඇත.
ව්යාපාර කටයුතු සඳහා අවශ්ය තොරතුරු ලබා ගැනීමට මෙන්ම ව්යාපාරයට සම්බන්ධිත විවිධ පාර්ශ්ව වෙත තොරතුරු ලබා දීමට ද සන්නිවේදනය වැදගත් වේ. වර්තමානයේ අප ජීවත් වන්නේ තොරතුරු තාක්ෂණ යුගයක බැවින් විවිධ තීරණ ගැනීම සඳහා ව්යාපාරිකයන්ට සන්නිවේදනය අත්යවශ්ය උපකාරක සේවාවක් වේ.
ව්යාපාර ආයතන විසින් සම්බන්ධතා පවත්වන විවිධ පාර්ශ්ව පදනම් කරගෙන සන්නිවේදනය ප්රධාන කොටස් දෙකකට බෙදිය හැකි ය.
ආයතනය තුළ විවිධ පාර්ශ්ව අතර විවිධ මාධ්ය හරහා පණිවුඩ, තොරතුරු හා අදහස් හුවමාරු කර ගැනීම මින් අදහස් වේ. සන්නිවේදනය අයිතිකරුවන්, කළමනාකරුවන් හා අනෙකුත් සේවකයන් අතර සිදු වේ. ව්යාපාරික කටයුතු ඉටුකර ගැනීම සඳහා අභ්යන්තර සන්නිවේදනය අත්යවශ්ය වන බැවින් මෙම සන්නිවේදනය සිදු වන වාර ගණන ඉතා වැඩි ය. එමෙන්ම අභ්යන්තර සන්නිවේදනයේ දී බොහෝ විට යවන්නා හා ලබන්නා අතර දුර අවම වේ.
ව්යාපාර ආයතනයක් බාහිර පුද්ගලයන් හා බාහිර ආයතන සමග සිදු කරනු ලබන සන්නිවේදනය බාහිර සන්නිවේදනය වේ. විවිධ ගනුදෙනුකරුවන්, සැපයුම්කරුවන්, සිල්ලර හා තොග වෙළෙඳුන්, නියෝජිතයන් වැනි පුද්ගලයන්, රාජ්ය සහ වෙනත් බාහිර ආයතන අතර මෙම සන්නිවේදනය සිදු වේ. අභ්යන්තර සන්නිවේදනයට සාපේක්ෂ ව බාහිර සන්නිවේදනය සිදුවන වාර ගණන අඩු වේ. එමෙන්ම බොහෝ විට මෙහි දී යවන්නා හා ලබන්නා අතර සාපේක්ෂ ව වැඩි දුරක් පවතී.
ව්යාපාර ආයතනයක් අභ්යන්තර හා බාහිර පාර්ශ්ව සමග සිදු කරන සන්නිවේදන කටයුතු සඳහා විවිධ මාධ්ය යොදා ගනී. එම මාධ්යයන් ඒවායේ ස්වරූපය අනුව පහත සඳහන් ආකාරයට වර්ග කර දැක්විය හැකි ය.
| සන්නිවේදනයේ ස්වරූපය | සන්නිවේදන මාධ්ය සඳහා නිදසුන් |
|---|---|
| වාචික (Verbal) | රැස්වීම්, සාකච්ඡා, වැඩමුළු, සම්මන්ත්රණ, දුරකථන සංවාද |
| ලිඛිත (Written) | ලිපි, දැන්වීම් පුවරු, වාර්තා, අත් පත්රිකා, පුවත්පත්, සඟරා, බැනර්, පෝස්ටර් |
| විද්යුත් (Electronic) | ශබ්දවාහිනී යන්ත්ර, ඩිජිටල් පුවරු, විද්යුත් තැපෑල, ෆැක්ස්, අන්තර්ජාලය, ගුවන්විදුලි මාධ්ය, රූපවාහිනී මාධ්ය, වෙබ් අඩවි |
| සංකේත හා සංඥා | මාර්ග සංඥා, පිළිගත් සංකේත, සීනුව |
ඉහත සන්නිවේදන මාධ්යයන් පුළුල් ලෙස කොටස් හතරකට වර්ගකර දැක්වුව ද බොහෝ අවස්ථාවල ඒවා එක් සන්නිවේදන ස්වරූපයකට පමණක් සීමා කර දැක්වීම අපහසු වේ.
නිදසුන් :
සන්නිවේදනය තනි ක්රියාවක් නොව පොදු මූලිකාංග කිහිපයක එකතුවකින් සැකසී ඇති ක්රියාවලියකි. එම මූලිකාංග පහත දැක්වේ.
එම මූලිකාංග ඇතුළත් ක්රියාවලිය පහත දැක්වෙන රූප සටහනින් පැහැදිලි කළ හැකි ය.
ඕනෑම පුද්ගලයෙකුට හෝ ආයතනයකට තම සන්නිවේදන කාර්යය ඵලදායී ව හා කාර්යක්ෂම ව සිදුකර ගැනීම සඳහා සන්නිවේදන මාධ්යයක් තෝරා ගැනීමේ දී සලකා බැලිය යුතු කරුණු කිහිපයකි.
කිසියම් ස්ථානයක සිට තවත් ස්ථානයකට භාණ්ඩ හා මගීන් ගෙනයාම ප්රවාහනය ලෙස හැඳින්විය හැකි ය. ව්යාපාර කටයුතුවලට මෙන්ම පොදුවේ සමස්ත සමාජයේම දියුණුව සඳහා ප්රවාහනය අත්යවශ්ය සේවාවකි. වර්තමානයේ ප්රවාහන සේවාවල පවතින දියුණුව නිසා ව්යාපාර කටයුතු කාර්යක්ෂම වී ඇත.
ප්රවාහනය යනු රථ වාහන සමූහයක් පමණක් නොවේ. එය මූලිකාංග කිහිපයකින් සැකසී ඇති පද්ධතියකි. එම මූලිකාංග පහත දැක්වේ.
ප්රවාහන කටයුතු සඳහා යොදා ගන්නා විවිධ මාවත් මින් අදහස් වේ. ඒවා ප්රධාන වශයෙන් මහා මාර්ග, දුම්රිය මාර්ග, ජල මාර්ග හා ගුවන් මාර්ග යනාදී ලෙස වර්ග කර දැක්විය හැකි ය. සමහර මාර්ග මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන අතර සමහර මාර්ග ස්වභාවික ඒවා වේ.
විවිධ ප්රවාහන මාර්ගවල ප්රවාහන කටයුතු සඳහා යොදාගන්නා යානවාහන මාධ්යය වශයෙන් හැඳින්වේ.
නිදසුන්:
ප්රවාහන මාධ්යයන් ධාවනය කිරීමට භාවිත කරන ශක්තීන් බලය ලෙස හැඳින්වේ. වර්තමානයේ තාක්ෂණයේ දියුණුවත් සමග විවිධ බලශක්ති යොදා ගනී.
නිදසුන්:
ප්රවාහන මාධ්යය හැසිරවීම සඳහා භාවිතයට ගන්නා ස්ථානය පර්යන්තය හෙවත් නැවතුම්පළ ලෙස හැඳින්වේ. ඒවා විවිධ නම්වලින් හඳුන්වනු ලැබේ.
නිදසුන්:
ඉහත දක්වන ලද මූලිකාංගවල දියුණුව ප්රවාහන ක්ෂේත්රයේ සමස්ත වර්ධනයට ඉවහල් වේ.
ව්යාපාරිකයෝ භාණ්ඩ ප්රවාහනය සඳහා තමාට සුදුසු ප්රවාහන මාධ්යයක් තෝරා ගැනීමේ දී පහත දැක්වෙන සාධක සලකා බලති.
මෙහි දී භාණ්ඩයේ ස්වරූපය, කල් පැවැත්ම, බර, වටිනාකම වැනි සාධක මත යොදා ගන්නා ප්රවාහන මාධ්යය වෙනස් වේ.
නිදසුන:
ඛනිජ තෙල් ප්රවාහනය සඳහා බවුසර් යොදා ගැනීම
ප්රවාහනය සඳහා දැරීමට සිදුවන මුළු වියදම සලකා බැලිය යුතු වැදගත් සාධකයකි. ප්රවාහන පිරිවැය වැඩි වූ විට එහි අවසාන ප්රතිඵලය වන්නේ භාණ්ඩයේ මිල වැඩි වීමයි.
ප්රවාහන මාධ්යයක් මගින් වරකට ගෙන යා හැකි භාණ්ඩ ප්රමාණය ධාරිතාව වේ. ව්යාපාරිකයා ප්රවාහනය කිරීමට බලාපොරොත්තු වන භාණ්ඩ ප්රමාණය මත සුදුසු ප්රවාහන මාර්ගයක් සහ මාධ්යයක් තෝරා ගත යුතු වේ.
නිදසුන:
වෙනත් ගොඩබිම් ප්රවාහන මාධ්යයකට වඩා වැඩි භාණ්ඩ ප්රමාණයක් දුම්රිය මගින් ප්රවාහනය කළ හැකි වීම
ප්රවාහනය කරන භාණ්ඩ සුරක්ෂිත ව ගමනාන්තය දක්වා ගෙන යාමට හැකිවිය යුතු ය.
ඇතැම් භාණ්ඩ සහ අමු ද්රව්ය ප්රවාහනය කිරීමේ දී ඉක්මණින් ප්රවාහනය කිරීම වැදගත් වේ. වේගවත් ප්රවාහනය තුළින් කාලය ඉතිරිවන නිසා ව්යාපාර කටයුතු කාර්යක්ෂම ව සිදුකර ගැනීමට අවස්ථාව ලැබේ.
ව්යාපාරිකයාට තම අවශ්යතාව සඳහා ප්රවාහන මාධ්යයක් පහසුවෙන් සපයා ගැනීමට හැකි විය යුතු ය. යම් මාධ්යයක් පිරිවැය අතින් වාසිදායක වුව ද පහසුවෙන් සපයා ගැනීමට නොහැකි වේ නම් එවැනි මාධ්යයක් කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ යුතු ය.
නිදසුන:
නියමිත වේලාවන්ට සහ තෝරා ගත් මාර්ගවල පමණක් ධාවනය වීම නිසා අවශ්ය ඕනෑම අවස්ථාවක ප්රවාහන මාධ්යක් ලෙස දුම්රිය යොදා ගැනීමට නොහැකි වීම
උපකාරක සේවාවක් වශයෙන් ව්යාපාරික කටයුතු කාර්යක්ෂම කිරීම සඳහා ප්රවාහනය වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. වර්තමානයේ වෙළෙඳපළ ප්රසාරණය වීමට ද එය බලපා ඇත. ප්රවාහන සේවාව යොදා ගනිමින් සිදු කරන විවිධ ව්යාපාරික කටයුතු කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
අමුද්රව්ය, යන්ත්ර සූත්ර සහ උපකරණ ඇතුලු සම්පත් කලට වේලාවට සහ ආරක්ෂිත ව ලබා ගැනීමට ප්රවාහන සේවා යොදා ගනී. ඇතැම් සම්පත් දේශීය ව මෙන්ම විදේශීය වශයෙන් ද ලබා ගැනීමට සිදු වේ.
ව්යාපාරික කටයුතු කිරීමේ දී නිමි භාණ්ඩ විවිධ දේශීය හා විදේශීය වෙළෙඳපළ වෙත බෙදා හැරීමට ප්රවාහන සේවාව අවශ්ය වේ.
ව්යාපාරික කටයුතු කාර්යක්ෂම ලෙස සිදු කිරීම සඳහා සේවකයන් නියමිත වේලාවට සේවයට වාර්තා කළ යුතු ය. සමහර ව්යාපාර තම සේවකයන් සඳහා ප්රවාහන පහසුකම් සලසා දෙනු ලැබේ.
ගෘහ භාණ්ඩ, විද්යුත් උපකරණ හා ආහාර පාන ආදිය නිපදවන සමහර ව්යාපාර මිල දී ගත් භාණ්ඩ පාරිභෝගිකයාගේ නිවසටම හෝ අවශ්ය ස්ථානයට රැගෙන යාම සඳහා ද ප්රවාහන සේවා සලසා දෙනු ලැබේ.
ව්යාපාරික කටයුතු ඉටු කර ගැනීම සඳහා යොදා ගන්නා විවිධ මාවත් ප්රවාහන මාර්ග නම් වේ. එවැනි ප්රවාහන මාර්ග කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
ගොඩබිමෙහි පිහිටි මාර්ග යොදා ගනිමින් කරන ප්රවාහනය මෙයින් අදහස් වේ. ශ්රී ලංකාවේ ප්රවාහන පද්ධතිය තුළ මහා මාර්ග ප්රවාහනය අතිශයින් වැදගත් වේ. අනෙකුත් ප්රවාහන මාර්ගවලට සාපේක්ෂ ව මහා මාර්ග ප්රවාහනයේ පහත සඳහන් වාසි හා අවාසි දක්නට ඇත.
බොහෝ විට ගමනාන්තය දක්වාම යොදා ගත හැකි ප්රවාහන මාර්ගය වන්නේ මහා මාර්ග ප්රවාහනයයි.
ව්යාපාරිකයන්ට මෙන්ම පුද්ගලයන්ට අවශ්ය ඕනෑම අවස්ථාවක මහා මාර්ග ප්රවාහනය භාවිත කළ හැකි වේ.
අධික වාහන සංඛ්යාවක් පැවතීමෙන් මාර්ගවල ඇතිවන තදබදය නිසා ප්රමාද වීම් සිදු වේ.
ඇතැම් වාහන රියදුරන් විසින් මාර්ග නීති පිළිනොපැදීම නිසා මාර්ග අනතුරු සිදු වීමට ඇති ඉඩකඩ වැඩි වේ.
වාහනවලින් පිටකරන දුම නිසාත් වාහනවලින් ඉවතලන අපද්රව්ය නිසාත් පරිසර දූෂණය සිදු වේ.
භාණ්ඩ හා මගීන් ප්රවාහනය සඳහා දුම්රිය මාර්ග යොදා ගනිමින් කරනු ලබන ප්රවාහනය දුම්රිය මාර්ග ප්රවාහනය වේ. ශ්රී ලංකාවේ පවතින්නේ මුහුදුබඩ දුම්රිය මාර්ගය, උඩරට දුම්රිය මාර්ගය, උතුරු හා කැළණි වැලි දුම්රිය මාර්ගය වැනි සීමිත දුම්රිය මාර්ග කිහිපයක් පමණි. අනෙකුත් ප්රවාහන මාර්ගවලට සාපේක්ෂ ව දුම්රිය මාර්ග ප්රවාහනයේ ද පහත දැක්වෙන වාසි හා අවාසි දක්නට ලැබේ.
මහා මාර්ග ප්රවාහනයට සාපේක්ෂ ව දුම්රිය මාර්ග ප්රවාහනයේ දී විශාල මැදිරි සංඛ්යාවක් යොදා ගත හැකි වීම නිසා එකවර රැගෙන යා හැකි මගීන් සංඛ්යාව සහ භාණ්ඩ ප්රමාණය විශාල ය.
විශේෂයෙන් මේ සඳහා නිරීක්ෂණ මැදිරි, නිදන මැදිරි, වායු සමීකරණය කළ මැදිරි, ආපනශාලා වැනි පහසුකම් ලබා ගත හැකි ය.
නියමිත කාලසටහනකට සීමිත දුම්රිය සංඛ්යාවක් පමණක් ධාවනය වන නිසා සාමාන්යයෙන් දුම්රිය මාර්ග තදබදයක් ඇති නොවේ.
දුම්රිය මාර්ග දිවයින පුරාම ව්යාප්ත ව නොතිබීම නිසා ගමනාන්තය දක්වාම යොදාගත නොහැකි බැවින් දුම්රිය ප්රවාහනය සමග වෙනත් ප්රවාහන මාධ්යයක් ද යොදා ගැනීමට සිදු වීම
විදුලි සංඥා ඇණ හිටීම්, දුම්රිය මාර්ග අබලන් වීම් හෝ වෙනත් මාර්ග අනතුරු නිසා සිදුවන ප්රමාද වීම් යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම සඳහා අනෙකුත් මාර්ගවලට සාපේක්ෂ ව දිගු කාලයක් ගත වීම
භාණ්ඩ හා මගීන් ගුවනින් කරන ප්රවාහනය ගුවන් මාර්ග ප්රවාහනය නම් වේ. රටක අභන්තර ප්රවාහන කටයුතු සඳහා මෙන්ම ජාත්යන්තර ප්රවාහන කටයුතු සඳහා ද ගුවන් මාර්ග ප්රවාහනය යොදා ගනී.
අනෙකුත් ප්රවාහන මාර්ගවලට සාපේක්ෂ ව ගුවන් මාර්ග ප්රවාහනයේ ද පහත දැක්වෙන වාසි හා අවාසි පවතී.
ඉක්මනින් නෂ්යවන භාණ්ඩ ප්රවාහනය සඳහා යෝග්ය වේ. එමෙන්ම ව්යාපාරිකයන්, රාජ්ය නිලධාරීන් වැනි ඕනෑම පුද්ගලයෙකුට තම හදිසි අවශ්යතාවන් සඳහා විදේශ ගත වීමට ගුවන් මාර්ග ප්රවාහනය බොහෝවිට යොදා ගනී.
සුව පහසු ආසන, රූපවාහිනී හා අන්තර්ජාල පහසුකම් ආදිය ප්රවාහනය සිදුවන අවස්ථාවේ මගීන් ට ලබාගත හැකි වේ.
ව්යාපාරයට අවශ්ය අමු ද්රව්ය හා නිමි භාණ්ඩ ලබා ගැනීමට මෙන්ම දේශීය නිෂ්පාදිත විදේශ වෙළෙඳපළ වෙත බෙදා හැරීම ආදී කටයුතු සඳහා ඉවහල් වේ.
අනෙකුත් ප්රවාහන මාර්ගවලට වඩා ගුවන් මාර්ග මගින් ප්රවාහනයේ දී විශාල පිරිවැයක් දැරීමට සිදුවේ.
මහා මාර්ගවල මෙන් නොව ගුවනේ දී අනතුරක් සිදු වූ විට විශාල හානියක් සිදු වේ.
බොහෝ විට බරින් වැඩි භාණ්ඩ ප්රවාහනය කිරීම සඳහා ගුවන් මාර්ග ප්රවාහනය යොදා ගැනීමට නොහැකි වේ.
සාගර, ගංගා, ඇල මාර්ග ආදී ජල මාර්ග යොදා ගනිමින් සිදු කරන ප්රවාහනයයි. රටක අභ්යන්තර ප්රවාහන කටයුතු සඳහා මෙන්ම ජාත්යන්තර ප්රවාහන කටයුතු සඳහා ද ජල මාර්ග ප්රවාහනය යොදා ගත හැකි ය. අපේ රටේ බහුල ව භාවිත වන්නේ සාගර ප්රවාහනයයි. අනෙකුත් ප්රවාහන මාර්ගවලට සාපේක්ෂ ව සාගර ප්රවාහනයේ ද පහත සඳහන් වාසි හා අවාසි දක්නට ඇත.
නැව් හා අනෙකුත් යාත්රාවලින් මගීන් හා භාණ්ඩ විශාල ප්රමාණයක් එකවර ප්රවාහනය කළ හැකි ය.
ගුවන් මාර්ග ප්රවාහනයට සාපේක්ෂ ව මෙහි දී දරන්නට වන පිරිවැය අවම වේ.
ජාත්යන්තර වෙළෙඳාමේ ප්රවර්ධනයට සාගර ප්රවාහනයේ දියුණුව ඉවහල් වේ.
ගුවන් ප්රවාහනයට සාපේක්ෂ ව නැව්වල බරින් වැඩි භාණ්ඩ වැඩි ප්රමාණයක් ප්රවාහනය කළ හැකි ය.
නැව්වල වේගය සාපේක්ෂ ව අඩු නිසා ඈත රටවලට ප්රවාහනය කිරීමේදී වැඩි කාලයක් ගත වේ.
ලෝකයේ ඇතැම් රටවල හා ඇතැම් ප්රදේශවලට සාගරය සම්බන්ධ වී නැති නිසා මෙම ප්රවාහන මාර්ගය යොදා ගත නොහැකි වේ.