ඔබ ඉහත 7.1 පැවරුමට පිළිතුරු සැපයීමේ දී එම ලැයිස්තුවේ ඇති දෙහි යුෂ, විනාකිරි හා විටමින් C (Vitamin C) අම්ල යටතේ වර්ග කරන්නට ඇත.

විද්‍යාගාර පරීක්ෂාවල දී ද ඔබ විවිධ අම්ල භාවිත කර ඇත. හයිඩ්‍රොක්ලෝරික් අම්ලය (Hydrochloric acid) (HCl), සල්ෆියුරික් අම්ලය (Sulphuric acid) (H₂SO₄) හා නයිට්‍රික් අම්ලය (Nitric acid) (HNO₃) විද්‍යාගාරයේ දී සුලබ ව භාවිත කරන අම්ල කිහිපයකි.

ඉහත අම්ලවල රසායනික සූත්‍ර සලකා බැලීමේ දී ඒ සියල්ලේ ම සංඝටක මූලද්‍රව්‍යයක් ලෙස හයිඩ්‍රජන් (Hydrogen) (H) අඩංගු බව පැහැදිලි වේ.

අම්ලයක් යනු කුමක් ද?

ජලීය ද්‍රාවණයේ දී හයිඩ්‍රජන් අයන (Hydrogen ions) (H⁺) මුදා හරින රසායනික සංයෝගයක් අම්ලයක් ලෙස හැඳින් වේ. හයිඩ්‍රොක්ලෝරික් අම්ලය ජලීය ද්‍රාවණයේ දී පහත ආකාරයට අයනීකරණය වී H⁺ අයන මුදා හරී.

HCI (aq) - H⁺ (aq) + CI (aq)

ජලීය ද්‍රාවණයේ දී H⁺ අයන මුදා හැරීමේ ප්‍රබලතාව පදනම් කරගෙන අම්ල, ප්‍රබල අම්ල හා දුබල අම්ල ලෙස වර්ග කර ඇත.

ප්‍රබල අම්ල (Strong acids)

ජලීය ද්‍රාවණයේ දී පූර්ණ අයනීකරණයට ලක් වෙමින් H⁺ අයන මුදා හරින අම්ල ප්‍රබල අම්ල වේ. ඉන් අදහස් වන්නේ එවැනි අම්ලවල අණු සියල්ල ම ජලයේ දී H⁺ අයනවලට හා අදාළ ඍණ අයනවලට විඝටනය වී පවතින බවයි. නිදසුනක් ලෙස ප්‍රබල අම්ලයක් වන හයිඩ්‍රොක්ලෝරික් අම්ල ද්‍රාවණයක නිදහස් HCl අණු නො පවතින අතර H⁺ අයන හා Cl^- අයන පමණක් ඇත.

ප්‍රබල අම්ල කිහිපයක් සඳහා නිදසුන් සහ ජලීය ද්‍රාවණයේ දී එම අම්ල අයනීකරණය වී ඇති ආකාරය පහත දැක් වේ.

• හයිඩ්‍රොක්ලෝරික් අම්ලය (Hydrochloric acid) (HCl)
  HCl ⇌ H⁺ + Cl^-
• සල්ෆියුරික් අම්ලය (Sulphuric acid) (H₂SO₄)
  H₂SO₄ ⇌ 2H⁺ + SO₄^2-
• නයිට්‍රික් අම්ලය (Nitric acid) (HNO₃)
  HNO₃ ⇌ H⁺ + NO₃^-

දුබල අම්ල (Weak acids)

ජලීය ද්‍රාවණයේ දී භාගික ව අයනීකරණය වෙමින් H⁺ අයන මුදා හරින අම්ල දුබල අම්ල ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. ඉන් අදහස් වන්නේ ජලීය ද්‍රාවණයේ දී එවැනි අම්ල අණුවලින් කොටසක් පමණක් H⁺ අයන හා අදාළ ඍණ අයන බවට විඝටනය වන බවයි. අයනීකරණයට ලක් නොවූ අණු ජලීය ද්‍රාවණයේ දී අණු ආකාරයට ම ද්‍රාවණගත වී පවතී.

දුබල අම්ල සඳහා නිදසුන්:

• ඇසිටික් අම්ලය (Acetic acid) (CH₃COOH)
• කාබොනික් අම්ලය (Carbonic acid) (H₂CO₃)
• පොස්පොරික් අම්ලය (Phosphoric acid) (H₃PO₄)

විද්‍යාගාර ගබඩාවල ඇති බොහොමයක් අම්ල, සාන්ද්‍ර අම්ල (Concentrated acids) වේ. එම සාන්ද්‍ර අම්ල ජලය සමඟ මිශ්‍ර කිරීමෙන් අවශ්‍ය සාන්ද්‍රණය සහිත තනුක අම්ල (Dilute acids) පිළියෙල කර ගත හැකි ය. අඩු සාන්ද්‍රණය සහිත අම්ල තනුක අම්ල ලෙස හැඳින් වේ.

අම්ලවල ගුණ (Properties of acids)

• සාන්ද්‍ර අම්ල අඩංගු බෝතල්වල ලේබලයේ දක්නට ලැබෙන, 7.2 රූපයේ ඇති අන්තරායකාරී සලකුණ කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන්න. මෙය අදාළ රසායන ද්‍රව්‍යයේ විඛාදක ගුණය පිළිබද ව ඉදිරිපත් කෙරෙන අනතුරු ඇඟවීමකි. එනම්, මෙම අම්ලය ලී, ලෝහ සහ රෙදි වැනි ද්‍රව්‍ය සමග ගැටුණු විට එය විඛාදනයට ලක් වන අතර සමේ තැවරුණු විට තදබල පිළිස්සුම් ඇතිකරයි. මේ අනුව අම්ලවලට විඛාදක ගුණ ඇති බව තහවුරු වේ.
  
  
  7.2 රූපය
• දෙහි යුෂවල රසය සිහිපත් කරන්න. එය ඇඹුල් රසයකින් යුක්ත ය. අම්ලවල පොදු ගුණයක් වන්නේ ඒවාට ලාක්ෂණික ඇඹුල් රසයක් තිබීම යි.
  සැ.යු: විද්‍යාගාරයේ භාවිත වන අම්ලවල රසබැලීම නො කළ යුතු ය.
• තනුක අම්ල, සක්‍රියතා ශ්‍රේණියේ හයිඩ්‍රජන් ලකුණු කර ඇති තැනට ඉහළින් පිහිටි ලෝහ (Mg වැනි) සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර ලෝහයේ ලවණය හා හයිඩ්‍රජන් වායුව සාදයි.
  Mg _(s) + 2HCl _(aq) → MgCl_{2 (aq)} + H_{2 (g)}
• විද්‍යාගාරයේ දී කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුව නිපදවීමට සිදු කළ පරීක්ෂණය සිහිපත් කරන්න. කැල්සියම් කාබනේට්වලට තනුක හයිඩ්‍රොක්ලෝරික් අම්ලය එකතු කිරීමෙන් කාබන් ඩයොක්සයිඩ් නිපදවන ලදී.
  CaCO_{3 (s)} + 2HCl _(aq) → CaCl_{2 (aq)} + H₂O _(l) + CO_{2 (g)}
  අම්ල කාබනේට/බයිකාබනේට සමඟ ප්‍රතික්‍රියාවෙන් කාබන් ඩයොක්සයිඩ් නිපදවීම අම්ලයක ලාක්ෂණික ගුණයකි.
• අම්ල, භස්ම සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර ලවණ හා ජලය සාදයි.
  පහත දැක්වෙන අම්ල භස්ම ප්‍රතික්‍රියාවේ ඵල ලෙස සෝඩියම් සල්ෆේට් ලවණය (Na₂SO₄) හා ජලය සෑදෙයි.
  H₂SO_{4 (aq)} + 2NaOH _(aq) → Na₂SO_{4 (aq)} + 2H₂O _(l)
• අම්ල, නිල් ලිට්මස්වල වර්ණය රතු පැහැයට හරවයි. මෙය අම්ල හඳුනා ගැනීමට භාවිත කරන සරල පරීක්ෂාවකි.

අම්ල කිහිපයක භාවිත අවස්ථා (Uses of some acids)

• හයිඩ්‍රොක්ලෝරික් අම්ලය (Hydrochloric acid)
  • වානේ භාණ්ඩවල මල ඉවත් කිරීමට
  • ආහාර තාක්ෂණයේ දී අස්ථීමය කොටස්වලින් ජෙලටින් සාදා ගැනීමට
  • රාජ අම්ලය සෑදීමට භාවිත කරයි. (රාජ අම්ලය (Aqua regia) යනු පිළිවෙළින් 1:3 අනුපාතයට මිශ්‍ර කළ සාන්ද්‍ර නයිට්‍රික් අම්ල හා සාන්ද්‍ර හයිඩ්‍රොක්ලොරික් අම්ල මිශ්‍රණයකි. රන්, ප්ලැටිනම් වැනි ලෝහ දිය කිරීම සඳහා රාජ අම්ලය භාවිත කෙරේ.)
• සල්ෆියුරික් අම්ලය (Sulphuric acid)
  • ඇමෝනියම් සල්ෆේට්, ට්‍රිපල් සුපර්පොස්පේට් වැනි පොහොර වර්ග නිපදවීම සඳහා
  • බැටරි ඇසිඩ් යනු තනුක කරන ලද සල්ෆියුරික් අම්ලය යි.
  • සායම් වර්ග, ප්ලාස්ටික්, ක්ෂාලක නිපදවීම සඳහා
  • සාන්ද්‍ර සල්ෆියුරික් අම්ලය විජලකාරකයක් ලෙස
  • වායු වියළීම සඳහා අදාළ වායු සාන්ද්‍ර සල්ෆියුරික් අම්ලය හරහා බුබුලනය කෙරේ.
• ඇසිටික් අම්ලය (Acetic acid)
  • ආහාර සැකසීමේ දී (විනාකිරි)
  • රබර් කිරි මුදවීම සඳහා
  • ඡායාරූප පටල නිපදවීමේ දී
  • කඩදාසි කර්මාන්තයේ දී
  • පේෂ කර්මාන්තයේ දී කෘත්‍රිම නූල් නිපදවීමට ද

ඔබ ඉහත 7.1 පැවරුම යටතේ සකස් කළ වගුවේ භස්ම යටතේ වර්ග කළ ද්‍රව්‍ය පිළිබද අවධානය යොමු කරන්න. මිල්ක් ඔෆ් මැග්නීසියා, දත් බෙහෙත්, සබන්, හුනු ආදිය භස්මවලට උදාහරණ වේ.

බොහෝ භස්ම ඝන ද්‍රව්‍ය ලෙස හමු වන අතර ඇමෝනියා භාස්මික ගුණ පෙන්වන වායුවකි. විද්‍යාගාර පරීක්ෂණවල දී භස්ම ජලයේ දිය කර සාදා ගත් ජලීය ද්‍රාවණ භාවිත වේ.

විද්‍යාගාරයේ දී බහුල ව භාවිත කෙරෙන භස්ම ලෙස සෝඩියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් (Sodium hydroxide), පොටෑසියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් (Potassium hydroxide) හා ඇමෝනියා ද්‍රාවණය (Ammonia solution) දැක්විය හැකි ය.

7.3 රූපය - සුලභ ව භාවිත වන භස්ම කිහිපයක්

භස්මයක් යනු කුමක් ද?

භස්මයක් යනු ජලීය ද්‍රාවණයක හයිඩ්‍රොක්සිල් (Hydroxyl) අයන සාන්ද්‍රණය ඉහළ නංවන රසායනික සංයෝගයකි. නිදසුනක් ලෙස සෝඩියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් (Sodium hydroxide) ජලීය ද්‍රාවණයේ දී පහත දැක්වෙන ආකාරයට අයනීකරණය වී එහි සාන්ද්‍රණය ඉහළ නැංවීමට දායක වේ.

Na⁺OH^- (aq) → Na⁺ (aq) + OH^- (aq)

ප්‍රබල භස්ම

ජලීය ද්‍රාවණයේ පූර්ණ ලෙස අයනීකරණය වන භස්ම ප්‍රබල භස්ම ලෙස හැඳින්වේ. ප්‍රබල භස්ම කිහිපයක් සඳහා නිදසුන් සහ ජලීය ද්‍රාවණයේ දී එම භස්ම අයනීකරණය වී ඇති ආකාරය මෙසේ ය:

• සෝඩියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් (Sodium hydroxide)

NaOH (aq) → Na⁺ (aq) + OH^- (aq)

• පොටෑසියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් (Potassium hydroxide)

KOH (aq) → K⁺ (aq) + OH^- (aq)

දුබල භස්ම

ජලීය ද්‍රාවණයේ දී භාගික වශයෙන් අයනීකරණය වන භස්ම, දුබල භස්ම ලෙස හැඳින්වේ. නිදසුන්: ඇමෝනියා ද්‍රාවණය (Ammonia solution)

භස්මවල ගුණ

• අතින් ස්පර්ශ කළ විට, සබන් වැනි ලිස්සන ගතියක් දැනේ.

සැ.යු: විද්‍යාගාරයේ ඇති භස්ම ස්පර්ශ කිරීමෙන් වළකින්න.

• භස්ම, අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර ලවණ හා ජලය සාදයි.

2NaOH (aq) + H₂SO₄ (aq) → Na₂SO₄ (aq) + 2H₂O (l)

• භස්ම, රතු ලිට්මස්වල වර්ණය නිල් පැහැයට හරවයි. මෙය භස්ම හඳුනා ගැනීමට භාවිත කරන සරල පරීක්ෂාවකි.

භස්ම අතරින් ජලයේ හොඳින් දියවන භස්ම ක්ෂාර ලෙස හැඳින් වේ.

නිදසුන්: සෝඩියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් (Sodium hydroxide), පොටෑසියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් (Potassium hydroxide), ඇමෝනියා ද්‍රාවණය (Ammonia solution)

භස්ම කිහිපයක භාවිත අවස්ථා

• සෝඩියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් භස්මය
• සබන්, කඩදාසි, කෘත්‍රිම සේද හා සායම් වර්ග නිපදවීමට
• ප්‍රබල භස්මයක් ලෙස රසායනාගාර කටයුතුවල දී
• පෙට්ට්‍රෝලියම් නිෂ්පාදන පිරිපහදු කිරීමේ දී
• මැග්නීසියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් භස්මය
• උදරයේ අම්ල ගතිය සමනය කිරීමට ප්‍රතිඅම්ලයක් (Antacid) ලෙස මැග්නීසියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් අවලම්බය (මිල්ක් ඔෆ් මැග්නීසියා) යොදා ගනී.
• සීනි කර්මාන්තයේ දී උක්පැණි සංශුද්ධ කිරීමට

දර්ශක භාවිතයෙන් අම්ල - භස්ම හඳුනාගැනීම

දර්ශක භාවිතයෙන් අම්ල, භස්ම හඳුනාගැනීම එතරම් ම නිවැරදි ක්‍රමයක් නො වේ. එසේ ම එමගින් අම්ල හා භස්මවල ප්‍රබලතාව පිළිබඳ ව අගයක් ලබාගැනීමට ද නොහැකි ය. දර්ශක මගින් අදාළ ද්‍රව්‍යය අම්ලයක් ද, භස්මයක් ද යන්න දළ වශයෙන් හඳුනාගැනීම සිදු කරනු ලැබේ.

pH පරිමාණය

කිසියම් ද්‍රාවණයක් කොපමණ ආම්ලික ද, නැතහොත් භාස්මික ද යන්න ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා pH පරිමාණය භාවිත කෙරේ. මෙය බොහෝ විට අංක 0 සිට 14 දක්වා පෙළ ගස්වා ඇත. එහි දී අංක මෙන් ම ඊට අදාළ වර්ණයක් ද වේ.

7.4 රූපය - pH පරිමාණය සහ pH පත්‍රවල වර්ණ කේත

මෙම පරිමාණය අනුව ජලය වැනි උදාසීන ද්‍රව්‍යවල pH අගය 7කි. ආම්ලික ද්‍රාවණවල pH අගය 7ට අඩු වන අතර භාස්මික ද්‍රාවණවල pH අගය 7ට වැඩි ය. 0 සිට 6 දක්වා ආම්ලික ස්වභාවය අඩු වන අතර 8 - 14 දක්වා භාස්මික ස්වභාවය වැඩි වේ.

pH කඩදාසි

මේවා ලිට්මස් පත්‍ර මෙන් කුඩා පොත් හෝ රෝල් ලෙස පරීක්ෂණාගාරයේ ඇත. ඒවා පිළියෙල කර ඇත්තේ දර්ශක කීහිපයක් එක් කිරිමෙනි. ද්‍රාවණයකට මෙම pH පත්‍රයක් එක් කළ විට pH පත්‍රයට ලැබෙන වර්ණය, වර්ණ කේතය සමග සංසන්දනය කිරීමෙන් අදාළ අගය සොයා ගත හැකි ය. ඒ අනුව එම ද්‍රාවණයේ ආම්ලික, භාස්මික හෝ උදාසීන බව හඳුනා ගත හැකි ය. එමෙන් ම අම්ලයේ හෝ භස්මයේ ප්‍රබලතාව පිළිබඳව ද අවබෝධයක් ලබාගත හැකි ය.

එදිනෙදා ජීවිතයේ දී අප බහුල ව භාවිත කරන ලුණු (Salt) ලවණයකි (Salt). පාචනය වැනි රෝගී තත්ත්ව සඳහා දෙන ජීවනී ද්‍රාවණය හා රෝගීන්ට දෙන සේලයින් ද්‍රාවණය ද ලවණ (Salt) අඩංගු මිශ්‍රණ වේ.

අම්ල, භස්ම සමග ප්‍රතික්‍රියා කර ලවණ (Salt) සාදයි.

නිදසුන් (Examples): හයිඩ්රොක්ලෝරික් අම්ලය (Hydrochloric acid), සෝඩියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් (Sodium hydroxide) සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් (Sodium chloride) සෑදේ.

HCl_(aq) + NaOH_(aq) → NaCl_(aq) + H₂O_(l)

හයිඩ්‍රොක්ලෝරික් අම්ලය (Hydrochloric acid), පොටෑසියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් (Potassium hydroxide) සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් පොටෑසියම් ක්ලෝරයිඩ් (Potassium chloride) සෑදේ.

HCl_(aq) + KOH_(aq) → KCl_(aq) + H₂O_(l)

නයිට්රික් අම්ලය (Nitric acid) මැග්නීසියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් (Magnesium hydroxide) සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් මැග්නීසියම් නයිට්රේට් (Magnesium nitrate) සෑදේ.

2HNO_3(aq) + Mg(OH)_2(s) → Mg(NO₃)_2(aq) + 2H₂O_(l)

ලවණය (Salt) සෑදීමේ දී එකිනෙක සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කරන අම්ලයේ (Acid) හෝ භස්මයේ (Base) හෝ ප්‍රබලතාව පදනම් කරගෙන ඒවා ආම්ලික, භාස්මික හෝ උදාසීන ගතිගුණ පෙන්වයි.

නිදසුන් (Examples): ප්‍රබල අම්ල (Acid) හා ප්‍රබල භස්ම (Base) ප්‍රතික්‍රියාවෙන් සෑදෙන ලවණ (Salt), උදාසීන ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරයි.

සෝඩියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් (Sodium hydroxide) ප්‍රබල භස්මයකි (Base). හයිඩ්රොක්ලෝරික් අම්ලය (Hydrochloric acid) ප්‍රබල අම්ලයකි (Acid). ඒවා අතර ප්‍රතික්‍රියාවෙන් සෑදෙන සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් (Sodium chloride) උදාසීන ලවණයකි (Salt).

HCl_(aq) + NaOH_(aq) → NaCl_(aq) + H₂O_(l)

ලවණවල ගුණ

ලවණ (Salt) ස්ඵටිකරූපී, ඝන සංයෝග වේ. බොහොමයක් ලවණ (Salt) ජලයේ දිය වේ. සාමාන්‍යයෙන් ලවණවලට (Salt) ඉහළ ද්‍රවාංක හා තාපාංක ඇත.

ලවණ (Salt) කිහිපයක භාවිත අවස්ථා

• සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් (Sodium chloride) ලවණය (Salt)
  • ආහාර පිළියෙල කිරීමේ දී රස කාරකයක් ලෙස
  • ආහාර කල්තබා ගැනීමේ දී පරිරක්ෂණකාරකයක් ලෙස
  • ක්ලෝරීන් (Chlorine), හයිඩ්රොක්ලෝරික් අම්ලය (Hydrochloric acid) වැනි රසායනික සංයෝග නිපදවීමට ද සෝඩියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් (Sodium hydroxide) නිපදවීමට ද සොල්වේ ක්‍රමයෙන් සෝඩියම් කාබනේට් (Sodium carbonate) නිපදවීමට ද මැටි භාණ්ඩ ග්ලේස් කිරීමේ දී ද සබන් වර්ග සෑදීමේ දී හා සම් පදම් කිරීමේ දී ද භාවිත කරයි.
• කොපර් සල්ෆේට් (Copper sulphate) ලවණය (Salt)
  • කෘෂිකාර්මික කටයුතුවල දී දිලීර නාශකයක් ලෙස
  • රසායනික ප්‍රතිකාරක සෑදිමේ දී (බෙනඩික්ට් හා ෆේලිං ද්‍රාවණ)
  • විද්‍යුත් ලෝහාලේපනයේ දී
  • සායම් කර්මාන්තයේ දී

ආමාශයේ අම්ල ගතිය නිසා ඇති වන අපහසුතා මඟහැරීමට භාස්මික ද්‍රව්‍යයක් වන ප්‍රත්‍යාම්ල පෙති (Antacid tablets) භාවිත කරන බව ඔබ දන්නා කරුණකි. ඊට හේතු ඔබ සොයා බලා තිබේ ද?

අම්ල හා භස්ම ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් ලවණ (Salts) හා ජලය (Water) නිපදවෙන බව ඔබ විසින් අධ්‍යයනය කරන ලදි. හයිඩ්රොක්ලෝරික් අම්ලය (Hydrochloric acid) හා සෝඩියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් (Sodium hydroxide) අතර ප්‍රතික්‍රියාව නැවත සලකා බලමු.

H⁺_(aq) + OH^-_(aq) → H₂O_(l)

ඉහත ප්‍රතික්‍රියාවේ ඵලයක් ලෙස ජලය සෑදුණු ආකාරය සලකා බලමු. අම්ලය අයනීකරණයෙන් (Ionization) ලැබෙන H⁺ අයන හා භස්මය අයනීකරණයෙන් (Ionization) ලැබෙන OH^- අයන සම්බන්ධ වී ජල අණු සෑදේ. එය පහත ආකාරයට රසායනික සමීකරණයකින් (Chemical equation) නිරූපණය කළ හැකි ය.

H⁺_(aq) + OH^-_(aq) → H₂O_(l)

ඕනෑම අම්ල - භස්ම ප්‍රතික්‍රියාවක දී ඉහත පොදු ප්‍රතික්‍රියාව සිදු වේ. මෙම ක්‍රියාවලිය උදාසීනිකරණය (Neutralization) ලෙස හැඳින් වේ.

උදාසීනිකරණය යනු අම්ලයකින් නිදහස්වන H⁺ අයන භස්මයකින් නිදහස් වන OH^- අයන සමඟ සම්බන්ධ වී ජල අණු සෑදීමයි.

මේ අනුව අම්ලයක් හා භස්මයක් ප්‍රතික්‍රියා කර උදාසීනීකරණය වූ විට එම ද්‍රාව්‍යවල ආම්ලික ගුණ මෙන් ම භාස්මික ගුණ ද නැති වී යයි.

අම්ල - භස්ම උදාසීනිකරණ ප්‍රතික්‍රියා භාවිතයේ යෙදෙන අවස්ථා (Applications of Acid-Base Neutralization Reactions)

• ආමාශයේ ඇති වන අම්ල ගතිය උදාසීන කිරීම සදහා මිල්ක් ඔෆ් මැග්නීසියා (Milk of magnesia) හෝ එවැනි ප්‍රතිඅම්ලයක් (දුර්වල භස්මයක්) භාවිත කෙරේ.
• පසෙහි ආම්ලික බව අඩු කිරීමට අළු, දිය ගැසූ හුනු (අළු හුනු) වැනි භාස්මික ද්‍රව්‍ය පසට එකතු කෙරේ.
• මී මැසි දෂ්ට කිරීමක දී වේදනාවක් ඇති වන්නේ සම තුළට ඇතුළු වන ආම්ලික විෂ ද්‍රව්‍යයක් නිසා ය. දෂ්ට කළ ස්ථානයේ බේකින් සෝඩා (NaHCO₃) වැනි දුර්වල භාස්මික ද්‍රව්‍යයක් යෙදීමෙන් වේදනාව අඩු වේ.
• දෙබර විෂ භාස්මික වේ. ඒ නිසා දෙබරකු දෂ්ට කළ ස්ථානයේ දෙහි යුෂ, විනාකිරි වැනි දුබල තනුක අම්ලයක් ආලේප කිරීමෙන් විෂ ගතිය සහ වේදනාව සමනය කරගත හැකි ය.