2.2 ප්රභාසංශ්ලේෂණ ඵල
ප්රභාසංශ්ලේෂණයේ දී සෑදෙන ග්ලූකෝස් (Glucose - C6H12O6) පිෂ්ටය (Starch) ලෙස තාවකාලිකව පත්ර තුළ සංචිත වේ. පසුව මෙම පිෂ්ටයෙන් කොටසක් සුක්රෝස් (Sucrose - C12H22O11) බවට පත් වී ෆ්ලෝයම පටකය (Phloem tissue) ඔස්සේ ශාකයේ අනෙකුත් කොටස් වෙත පරිවහනය වේ. සංචිත පටක වෙත පරිසංක්රමණය වූ සුක්රෝස්, නැවත පිෂ්ටය බවට පරිවර්තනය කර සංචිත කෙරේ.
සංචිත පටක සඳහා නිදසුන්:
- ➤ ශාකවල ඵල
- ➤ අල
- ➤ මුල්
- ➤ පත්ර
ප්රභාසංශ්ලේෂණයේ දී අතුරුඵලයක් ලෙස ඔක්සිජන් (Oxygen - O2) නිපදවෙන අතර, ඒවා පූටිකා (Stomata) හරහා විසරණයෙන් වායුගෝලයට ගමන් කරයි.
ප්රභාසංශ්ලේෂණ ක්රියාවලිය සඳහා සමීකරණ
වචන සමීකරණයක් මගින්:
කාබන්ඩයොක්සයිඩ් + ජලය → ග්ලූකෝස් + ඔක්සිජන්
(ආලෝකය සහ හරිතප්රද ඉදිරියේ)
තුලිත රසායනික සමීකරණයක් මගින්:
6CO2(g) + 6H2O(l) → C6H12O6(s) + 6O2(g)
(ආලෝකය සහ හරිතප්රද ඉදිරියේ)
ප්රභාසංශ්ලේෂණයේ දී නිපදවෙන ග්ලූකෝස්, පිෂ්ටය ලෙස තාවකාලිකව පත්ර තුළ ම සංචිත වන නිසා, ප්රභාසංශ්ලේෂණය සිදු වූයේ ද නැද්ද යන්න දැන ගැනීමට පිෂ්ට පරීක්ෂාව සිදුකරයි. ප්රභාසංශ්ලේෂණයේ දී නිපදවෙන පිෂ්ටය හඳුනාගැනීමට 2.2 ක්රියාකාරකමෙහි නිරත වෙමු.
ක්රියාකාරකම 2.2
ශාක පත්ර තුළ පිෂ්ටය නිපදවී තිබේදැයි පරීක්ෂා කිරීම.
අවශ්ය ද්රව්ය:
- ➤ බීකරයක්, පරීක්ෂණ නළයක්, තෙපාවක්, බන්සන් දාහකය, ජලය, එතිල් මධ්යසාර, ශාක පත්රයක්
ක්රමය:
- හොඳින් හිරුඑළිය ලැබෙන ස්ථානයක ඇති ශාකයක පත්රයක් ගෙන එය ජලයේ තම්බන්න.
- පසුව එම ශාක පත්රය මධ්යසාරය අඩංගු කැකෑරුම් නළයක දමා එම නළය ජල තාපකයක බහා තම්බන්න.
- ඉන්පසු එම ශාක පත්රය ජලයෙන් සෝදා අයඩීන් ද්රාවණයෙන් බිංදු කිහිපයක් දමා වර්ණ විපර්යාස නිරීක්ෂණය කරන්න.
2.4 රූපය
හරිතප්රද මධ්යසාරයේ දියවෙන නිසා ශාක පත්රය මධ්යසාර ද්රාවණයක් තුළ බහා තම්බනු ලැබේ. එවිට හරිතප්රද මධ්යසාර තුළ දිය වී ද්රාවණය කොළ පැහැයට හැරෙන අතර පත්රය සුදු පැහැ වේ. මධ්යසාර ගිනි ගන්නා සුලු නිසා ජල තාපකයක බහා රත්කරනු ලැබේ.
එම ශාක පත්රයට අයඩීන් ද්රාවණය දැමූ විට නිල් හෝ තද දම් පැහැ වුවහොත්, පිෂ්ටය නිපදවී ඇති බව නිගමනය කළ හැකි ය.
ප්රභාසංශ්ලේෂණයට අවශ්ය සාධක පරීක්ෂා කිරීම
ප්රභාසංශ්ලේෂණය සඳහා හිරුඑළිය සහ කාබන්ඩයොක්සයිඩ් අවශ්ය බව පරීක්ෂා කිරීමට, පැය 48ක් අඳුරේ තැබූ ශාකයක් යොදා ගත යුතු ය. ශාකයක් පැය 48ක් අඳුරේ තැබූ විට පත්රවල අඩංගු වී ඇති පිෂ්ටය සම්පූර්ණයෙන් ම ඉවත් වේ.
ක්රියාකාරකම 2.3
ප්රභාසංශ්ලේෂණය සඳහා හිරු එළිය අවශ්ය බව පෙන්වීම.
අවශ්ය ද්රව්ය:
- ➤ පෝච්චියක සිටුවන ලද, පැය 48ක් අඳුරේ තැබූ ශාකයක්
- ➤ පිෂ්ට පරීක්ෂාවට අවශ්ය ද්රව්ය
- ➤ කළු සහ අවර්ණ පොලිතීන් පටි
ක්රමය:
- පෝච්චියක සිටුවන ලද, පැය 48ක් අඳුරේ තැබූ ශාකයේ සමාන ප්රමාණයේ ශාක පත්ර දෙකක් (A හා B පත්ර) තෝරා ගන්න.
- තෝරා ගත් A පත්රයේ යම් කොටසක් කළු පොලිතීනයෙන් ද, B පත්රයේ කොටසක් අවර්ණ පොලිතීනයෙන් ද ආවරණය කරන්න.
- පසුව මෙම ඇටවුම පැය 3-5ක කාලයක් හිරුඑළිය වැටෙන ස්ථානයක තබන්න.
- 2.2 ක්රියාකාරකමේ සඳහන් පරිදි A හා B පත්ර සඳහා පිෂ්ට පරීක්ෂාව සිදු කරන්න.
2.5 රූපය
2.6 රූපය
A පත්රයට අයඩීන් ද්රාවණය දැමූ විට කළු පොලිතීනයෙන් ආවරණය කර තිබූ කොටසේ වර්ණ විපර්යාසයක් දක්නට නොලැබේ. B පත්රයට අයඩීන් ද්රාවණය දැමූ විට අවර්ණ පොලිතීනයෙන් ආවරණය කර තිබූ කොටස, පත්රයේ අනෙක් කොටස මෙන් ම තද දම් හෝ නිල් පැහැ වේ.
කළු පොලිතීනයෙන් ආවරණය කර තිබූ නිසා ශාක පත්රයේ එම කොටසට හිරුඑළිය නොලැබුණි. එබැවින් එම කොටසේ ප්රභාසංශ්ලේෂණය සිදු වී නැත. මේ අනුව, ප්රභාසංශ්ලේෂණය සඳහා හිරුඑළිය අවශ්ය බව නිගමනය කළ හැකි වේ.
ක්රියාකාරකම 2.4
ප්රභාසංශ්ලේෂණය සඳහා කාබන්ඩයොක්සයිඩ් අවශ්ය බව පෙන්වීම.
අවශ්ය ද්රව්ය:
- ➤ පෝච්චියක සිටවූ ශාකයක්, පිෂ්ට පරීක්ෂාවට අවශ්ය ද්රව්ය
- ➤ සමාන ප්රමාණයේ පොලිතින් මළු දෙකක්
- ➤ පොටෑසියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් (KOH) ද්රාවණය, ජලය
ක්රමය:
- ඉහත 2.3 ක්රියාකාරකමට යොදා ගත් ශාකයේ ම බොහෝ දුරට සමාන ශාක පත්ර දෙකක් (C හා D) තෝරාගන්න.
- පාරදෘශ්ය පොලිතින් මළු දෙකක් ගෙන ඒවාට වෙන වෙනම පොටෑසියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් (KOH) ද්රාවණයක් සහ ජලය දමන්න.
- D පත්රය KOH ද්රාවණය සහිත බෑගය තුළට ද, C පත්රය ජලය සහිත බෑගය තුළට ද ඇතුළු කොට වායුරෝධක වන සේ ගැට ගසන්න.
- මෙම ශාකය හොඳින් හිරුඑළිය ලැබෙන ස්ථානයක පැය 3-5ක පමණ කාලයක් තබන්න.
- පසුව C හා D පත්ර ගෙන ඒවා පිෂ්ට පරීක්ෂාවට ලක් කරන්න.
2.7 රූපය
2.8 රූපය
D පත්රය සහිත පොලිතින් බෑගය තුළ අඩංගු පොටෑසියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් මගින් බෑගය තුළ වූ CO₂ අවශෝෂණය කරයි. එබැවින් D පත්රයට CO₂ නොලැබුණ නිසා ප්රභාසංශ්ලේෂණය සිදු වී නැත. C පත්රයට CO₂ ලැබෙන නිසා ප්රභාසංශ්ලේෂණය සිදු වී ඇත.
මේ අනුව, ප්රභාසංශ්ලේෂණය සඳහා කාබන්ඩයොක්සයිඩ් අවශ්ය බව නිගමනය කළ හැකි ය.
ක්රියාකාරකම 2.5
ප්රභාසංශ්ලේෂණයට හරිතප්රද අවශ්ය දැයි පරීක්ෂා කිරීම.
අවශ්ය ද්රව්ය:
- ➤ විචිත්ර පත්ර සහිත (සුදු වද, ක්රෝටන් ආදි) ශාක පත්රයක්
- ➤ සුදු කඩදාසියක්, පිෂ්ට පරීක්ෂාවට අවශ්ය ද්රව්ය
ක්රමය:
- විචිත්ර පත්ර සහිත ශාක පත්රයක් ගෙන එහි විචිත්ර බව සුදු කඩදාසියක සටහන් කර ගන්න.
- පසුව එම පත්රය සඳහා පිෂ්ට පරීක්ෂාව සිදුකරන්න.
2.9 රූපය
සුදු/විචිත්ර පැහැති ස්ථානවල වර්ණ විපර්යාසයක් නොමැති අතර, ඉතිරි කොළ පැහැති කොටස්වල තද දම් පාටට හුරු නිල් පැහැය නිරීක්ෂණය වේ. පත්රයේ සුදු/විචිත්ර පැහැති ස්ථානවල හරිතප්රද අඩංගු නොවන නිසා ප්රභාසංශ්ලේෂණය සිදු වී නොමැත.
එබැවින්, ප්රභාසංශ්ලේෂණය සඳහා හරිතප්රද අවශ්ය බව නිගමනය කළ හැකි ය.
ක්රියාකාරකම 2.6
ප්රභාසංශ්ලේෂණයේ දී ඔක්සිජන් වායුව නිපදවෙන්නේදැයි පරීක්ෂා කිරීම.
අවශ්ය ද්රව්ය:
- ➤ ද්රෝණිකාවක්, කැකෑරුම් නළයක්, පුනීලයක්, ජලජ ශාකයක් (උදා: හයිඩ්රිල්ලා)
ක්රමය:
- ද්රෝණිකාවක් ගෙන එයට ජලය දමන්න.
- ඉන්පසු හයිඩ්රිල්ලා වැනි ජලජ ශාක කිහිපයක් පුනීලය තුළ රඳවන්න.
- කැකෑරුම් නළයක් ජලයෙන් පුරවා එය යටිකුරු කර පුනීලය මත තබන්න.
- මෙම ඇටවුම හොඳින් හිරුඑළිය ඇති ස්ථානයක තබන්න.
2.10 රූපය
ජලජ ශාකවලින් වායු බුබුළු පිටවන බවත්, කැකෑරුම් නළයේ ඉහළ කෙළවරේ වායුව එකතු වන බවත් දක්නට ලැබේ. නළය තුළට පුළිඟු කීරක් ඇතුළු කළ විට එය දීප්තිමත්ව දැල්වෙන බැවින්, ප්රභාසංශ්ලේෂණයේ දී ඔක්සිජන් නිපදවෙන බව නිගමනය කළ හැකි ය.
