අධ්යාපන ලෝකයට
ඔබේ දැනුම වර්ධනය කරගන්නා ගමන අදම අරඹන්න. නව තාක්ෂණය සමඟ පෙරට යන්න.
සාදරයෙන් පිළිගනිමු!
ඇතුලත් වීමට ඔබගේ ගිණුමේ තොරතුරු ලබා දෙන්න
ආහාරවල සෞඛ්යාරක්ෂිතබව රැකීම යනු ආහාර සකස් කිරීම, ගබඩා කිරීම, පරිභෝජනය ඇතුළු ආහාර හසුරුවීමේ ක්රියාවලියේ දී එම ආහාර මගින් ශරීරයට හානියක් හෝ රෝගයක් ඇති නොවන ලෙස කටයුතු කිරීමයි.
ආහාරයේ පැවතිය හැකි ශරීරයට අහිතකර ක්ෂුද්ර ජීවීන් මෙම කාණ්ඩයට අයත් වේ. උදා: බැක්ටීරියා, දිලීර ක්ෂුද්ර ජීවීන් මගින් ආහාර නරක් වීම සිදු වන අතර, ආහාරයට විෂ ද්රව්යය ද නිකුත් කෙරේ. මෙම විෂ ද්රව්ය බොහෝ විට මිනිසාට හානිකර වේ.
විවිධ අවස්ථාවල දී ආහාරයට එකතු වන රසායනික ශේෂ ද්රව්ය මෙයට අයත් වේ. උදා: පලදාව නෙළීමට පෙර පළිබෝධ නාශක, පලදාව නෙළා ගත් පසු ඉදවීමට හෝ කල් තබා ගැනීමට එකතු කරන රසායන ද්රව්ය.
එළවළු හා පලතුරු ආහාරයට ගැනීමට පෙර හොඳින් නොසේදුවහොත් ඒවායේ ශේෂව පැවතිය හැකි කෘෂි රසායන ද්රව්ය ශරීරයට ඇතුළු වේ. මෙම ශේෂ දිගු කාලයක් තැන්පත් වීමෙන් පිළිකා වැනි තත්ව ඇති විය හැකි ය.
ඵලදාව නෙළීමට සති දෙක තුනකට පෙර සිට කෘෂි රසායනික ද්රව්ය යෙදීම නතර කළ යුතු බව කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුවේ නිර්දේශය යි.
ආහාර ප්රවාහනය, ගබඩා කිරීම හා පිළියෙල කිරීම ආදී අවස්ථාවල ආහාරයට එක් විය හැකි ගල්, වැලි වැනි ද්රව්ය මෙයට අයත් වේ.
ආහාරවල සෞඛ්යාරක්ෂිතබවට අදාළ සාධක එකක් හෝ කිහිපයක් නිසා විවිධ රෝගාබාධ ඇති විය හැකි ය. උදා: නරක් වූ ආහාර මගින් වමනය, පාචනය
පලිබෝධ නාශක නියමිත ප්රමිතියට අනුව යෙදීම
ස්වාභාවිකව පළිබෝධ මර්දන ක්රම භාවිතය
කාබනික පොහොර යෙදීම
ගොවි උපකරණ හා වගාබිමේ පිරිසිදුබව රැක ගැනීම
අමුද්රව්යවල පිරිසිදුකම රැක ගැනීම
නිෂ්පාදන පරිසරයේ පිරිසිදුකම රැක ගැනීම
නිෂ්පාදනයට යොදා ගන්නා උපකරණ හා කර්මාන්ත ශාලාව තුළ පිරිසිදුකම රැක ගැනීම
සේවක සේවිකාවන්ගේ පෞද්ගලික ස්වස්ථතාව පවත්වා ගැනීම
නිෂ්පාදනය සඳහා භාවිත කරනු ලබන කෘත්රිම රසකාරක, වර්ණකාරක අනුමත ඒවා වීම හා අනුමත ප්රමාණවලින් පමණක් භාවිත කිරීම
තැලීම්, සීරීම් වැළැක්වීම සඳහා ප්ලාස්ටික් කූඩ, ලීපෙට්ටි භාවිතය
ප්රමාණය ඉක්මවා එක මත එක පෙට්ටි ගොඩ ගැසීමෙන් වැළකීම
ආහාරයට අවශ්ය උෂ්ණත්වය නිසි පරිදි කළමනාකරණය කිරීම උදා: කිරි ආහාර ප්රශස්ත උෂ්ණත්වයේ තබා ගනිමින් ප්රවාහනය
අපද්රව්ය එක් වීම වැළක්වීමට නිසි පරිදි වසුන් යෙදීම (ආවරණය කිරීම)
ප්රවාහනයේ දී ආහාර නරක් වීම වැළක්වීම සඳහා හැකි සෑම විට ම කෘත්රිම රසායනික ද්රව්ය වෙනුවට ස්වාභාවික ආරක්ෂණ ක්රම භාවිත කිරීම
භාණ්ඩයේ කල් ඉකුත් වීමේ දිනයට අනුව වඩා ඉක්මනින් දින ඉකුත් වන භාණ්ඩ රාක්කයේ ඉදිරියෙන් තැබීම
මීයන්, කැරපොත්තන්, ගුල්ලන්, වේයන් ආදී කෘමීන් හා වෙනත් සතුන් ගෙන් හානි වීම වැළක්වීමට ක්රම යෙදීම
ගබඩාව තුළ උෂ්ණත්වය, අදාළ ආහාරයට අවශ්ය පරිදි පවත්වා ගැනීම
ශීතකරණ හා අධිශීතකරණ නිසි පරිදි පරිහරණය
පළුදු වූ හෝ සතුන් විසින් කන ලද, ආහාර භාවිතයෙන් වැළකීම
පුස් බැඳුණු හෝ නරක් වූ ආහාර භාවිතයට නොගැනීම
නිවසේ සුරතලයට ඇති කරන සතුන් ආහාර පිළියෙල කරන ස්ථානයෙන් ඉවත් කර තැබීම
ආහාර පිළියෙල කිරීමට පෙර අත් හොඳින් සෝදා පිරිසිදු කර ගැනීම
පලා වර්ග හොඳින් පිරිසිදු කර ලුණු වතුරෙහි බහා ටික වේලාවක් තබා භාවිතයට ගැනීම
පලතුරුවල පිට පොත්ත හොඳින් අතුල්ලා සේදීම.
බිත්තරවල කටුවේ සැල්මොනෙල්ලා විෂබීජය තිබිය හැකි බැවින් බිත්තර කැඩීමට පෙර හොඳින් සේදීම
එළවළු හා පලතුරු පිසීමට ආසන්නයේ දී කපා ගැනීම (කහට පිපීම හා විටමින් විනාශ වීම වළක්වා ගැනීමට)
එක ම තෙලේ නැවත නැවත ආහාර බැදීමෙන් වැළකීම
පිරිසිදු භාජන හා නිවැරදි පිසීමේ ක්රම අනුගමනය උදා: මඤ්ඤොක්කා තැම්බීමේ දී පියන ඇර තබා තැම්බීම
ආහාර පරිභෝජනය කරන තුරු වසා තැබීම
විනාකිරි සහිත ආහාර භාවිත කරන විට මැටි හෝ වීදුරු බඳුන් සහ ලී හෝ ප්ලාස්ටික් හැඳි පමණක් යොදා ගැනීම
කොළ පාට වූ අර්තාපල්, සුළං වැදුණු මඤ්ඤොක්කා වැනි ආහාර පරිභෝජනයෙන් වැළකීම
පැකට් හෝ ටින් කළ ආහාර පරිභෝජනයේ දී තැලී හෝ පිම්බී ඇති ඒවා භාවිතයට නොගැනීම
ආහාරයේ ගුණාත්මකබව අඩු කිරීමට හේතු වන ක්රියා සිදු කිරීම ආහාර බාල කිරීම ලෙස හැඳින් වේ.
ආහාර බාල කිරීම විවිධ අයුරින් සිදු වේ. උදාහරණ කිහිපයක් පහත දැක් වේ.
සෞඛ්යයට අහිතකර වීම
බාල කරන ලද ආහාර භාවිතය නිසා විවිධ ලෙඩ රෝග හෝ අපහසුතා ඇති විය හැකි ය. උදාහරණයක් ලෙස කෝඩියල්වලට එකතු කළ ටාට්රසින් මගින් රාත්රියට නිදා ගැනීමේ අපහසුතා ඇති වේ.
පෝෂණ ගුණය අඩු වීම
ආහාරයට වෙනත් ද්රව්ය එකතු වීම නිසා එයින් ලැබෙන පෝෂ්ය පදාර්ථ ප්රමාණය අඩු වේ. උදාහරණයක් ලෙස දියර කිරි සඳහා ජලය එකතු කිරීම නිසා කිරි වීදුරුවක් පානය කිරිමෙන් යමෙකු බලාපොරොත්තු වන නියමිත පෝෂණ අවශ්යතාව සපුරා ගැනීමට නොහැකි වේ.
අයඩීන් රහිත ලුණු, අයඩීන් සහිත ලුණු ලෙස ව්යාජ ලේබල් යොදා වෙළඳපොළට නිකුත් කරයි. ඒවා භාවිත කිරීමෙන් අයඩීන් ඌනතා ඇති වේ.
ආර්ථික පාඩු සිදු වීම
බාල කිරීම් පිළිබඳ සැකයක් ඇති වූ විට ජනතාව එම ස්ථානවලින් ආහාර ගැනීම ප්රතික්ෂේප කරන බැවින් වෙළඳාම අඩු වේ. එසේ ම නඩු පැවරීම, නිෂ්පාදන තහනම් කිරීම ආදිය නිසා ද පාඩු සිදු වේ. එසේ ම මෙම ආහාර බාල කිරීමෙන් මහජනතාව රෝගී වීම නිසා රජයට ඖෂධ හා සෞඛ්ය කටයුතු සඳහා වැය කළ යුතු මුදල ඉහළ යයි.
පෙනේරයකින් හැලීම
මේ මගින් වීදුරු කෑලි, යකඩ, ලෝහ, ප්ලාස්ටික්, ලී, ගල්, වැලි, සිගරට් කොට වැනි ද්රව්ය හඳුනා වෙන් කර ගත හැකි ය. එසේ ම විවිධ ශාක කොටස් මෙන් ම කැරපොත්තන්, ගුල්ලන් වැනි කෘමීන් ද වෙන් කර ගත හැකි ය.
ගඳ සුවඳ බැලීම
ෆෝමලින් වැනි රසායන ද්රව්ය එක් කළ විට ඒවායින් සැර දුඟදක් පිට වේ. පිටි කලවම් කළ හා නොකළ කෝපි කුඩුවල සුවදෙහි වෙනසක් ඇත.
හැඩය/වර්ණය
මාලු වැනි ආහාරවලට ෆෝමලින් එක් කළ විට රත් පැහැය වෙනස් වී මලානික පැහැයක් ගනී.
ආහාරපානවල අඩංගු විෂ ද්රව්යයක් ආහාර පාන සමග ශරීර ගත වීම නිසා රෝග කාරක තත්වයක් ඇති වීම ආහාර විෂ වීමක් ලෙස හඳුන්වයි. ජලය විෂ වීම ද මෙයට අයත් වේ.
ආහාර විෂ වීම නිසා බඩ රිදීම, කරකැවිල්ල, වමනය, උණ ආදී රෝග ලක්ෂණ ඇති විය හැකි ය.
ආහාර විෂ වීම සඳහා ස්වාභාවික ව ආහාරවල අඩංගුව ඇති දේ මෙන් ම ආහාර වගාවේ දී, නිෂ්පාදනයේ දී හා ආහාර සකස් කිරීමේ දී එකතු වන ද්රව්ය ද හේතු වේ.
ඇතැම් ආහාර වර්ග ගැනීමෙන් කැසීම, පලු දැමීම, වමනය වැනි ලක්ෂණ පහළ විය හැකි ය. එය සිදු වන්නේ දේහ ප්රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය එම ආහාරවලට එරෙහිව අසාමාන්ය ප්රතිචාර දැක්වීම නිසා නම් එය ආහාර අසාත්මිකතාවක් ලෙස හැඳින් වේ. ඕනෑම ආහාරයක් පරිභෝජනයට ගැනීමෙන් අසාත්මිකතා ලක්ෂණ පහළ වීමේ හැකියාවක් ඇත. එකම ආහාරයක් වුව ද විවිධ පුද්ගලයන්ට බලපාන ආකාරය විවිධ ය. එක් අයෙකුට අසාත්මික වන ආහාරයක් තවත් අයෙකුට අසාත්මික නොවිය හැකි ය.
ආහාරයේ අඩංගු විශේෂිත සංඝටක: සමහර ආහාරවල අඩංගු සංඝටක මගින් ඍජුව ම රෝග ලක්ෂණ පහළ වීම හෝ ශරීරයේ වෙනත් ප්රතික්රියාවන් උත්තේජනය කිරීම මගින් රෝග ලක්ෂණ පහළ වීම සිදු වේ.
උදා: වයින්, චීස්, යීස්ට් නිස්සාරක
ආහාර සංරක්ෂණයේ දී පිටතින් යොදනු ලබන රසායනික ද්රව්ය: උදා: සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්ෆයිට් (Sulfur dioxide and sulfites)
මෙවැනි රසායනික ද්රව්යවලට එරෙහිව ශරීරය විසින් විවිධ ප්රතික්රියා ඇති කරනු ලැබේ.
සමහර ආහාර ද්රව්ය ජීර්ණය කිරීමේ අපහසුතාව: සමහර පුද්ගලයෝ ලැක්ටෝස් ජීර්ණය කිරීමේ අපහසුතාවක් දක්වති. බොහෝ ළදරුවන්ට හා කුඩා දරුවන්ට කිරි ආහාර පහසුවෙන් ජීර්ණය කර ගැනීමේ හැකියාව ඇතත් වැඩිහිටි වියේ දී එම හැකියාව නොමැති වේ.
සමහර පුද්ගලයෝ අධික තන්තු සහිත ආහාර අනුභව කළ විට උදරයේ අපහසුතාවකට ලක් වෙති. උදා: බඩ පිපීම
මෙම තත්ව මාරාන්තික විය හැකි බැවින් අසාත්මික විය හැකි ආහාර කලින් හඳුනා ගෙන භාවිතයෙන් වැළකීම මෙන් ම අවශ්ය අවස්ථාවල දී වෛද්ය උපදෙස් ලබා ගැනීම ද සුදුසු වේ.
බහුලව අසාත්මික විය හැකි ආහාර සමහරක් පහත දැක්වේ:
රටකජු, ඉස්සන්, කකුළුවන්, කිරි, මාළු වර්ග, බිත්තර, ඌරුමස්, බේකන්, සෝයා බෝංචි, තක්කාලි, අන්නාසි, කල් තබා ගැනීමේ ද්රව්ය හා වර්ණකාරක, ග්ලූටන් ප්රෝටීන් තිරිගු, රයි, බාර්ලි)
ශරීරයට අවශ්ය පෝෂ්ය පදාර්ථ ලබා ගැනීමටත්, පෝෂණ ඌනතා වළක්වා ගැනීමටත්, ආහාරයේ පෝෂණ ගුණය රැක ගත යුතු වේ.
ආහාරවල අඩංගු පෝෂ්ය පදාර්ථ ආහාර නිෂ්පාදනයේ සිට පරිභෝජනය දක්වා වූ ක්රියාවලිය තුළ දී විවිධ අයුරින් විනාශ විය හැකි ය. මේ නිසා පෝෂණ ගුණය රැක ගැනීමටත්, වැඩි කිරීමටත් ක්රියාමාර්ග ගත යුතු වේ.
| පෝෂණ ගුණය රැක ගැනීම සඳහා අනුගමනය කරන ක්රම | පෝෂණ ගුණය වැඩි කිරීම සඳහා අනුගමනය කරන ක්රම |
|---|---|
| පෝෂණ ගුණය රැක ගැනීම සඳහා ඔබට මේවා කළ හැකිදැයි අත්හදා බලන්න |
පලා වර්ග සැකසීමේ දී පොල්, ලූනු ආදිය මුලින් මලවා, කපන ලද පලා කොළ අවසානයේ එක්කර අඩු ගින්දරින් කොළ පැහැය වර්ණය වෙනස් නොවන පරිදි මද වේලාවක් පිස ගැනීම මඟින් පෝෂණ ගුණය ආරක්ෂා වේ.
සෑම ආහාරයක් ම අවම කාලයකින් පිස ගැනීමෙන් වර්ණය, පෝෂණ ගුණය මෙන් ම රසය ද ආරක්ෂා වේ. මේ සඳහා ප්රෙෂර් කුකර්, මයික්රොවේව් උදුන් භාවිත කළ හැකි ය.
කැල්සියම් මගින් යකඩ උරා ගැනීමේ හැකියාව අඩු විය හැකි බැවින් යකඩ හා කැල්සියම් බහුල ආහාර එක්ව පිස ගැනීමෙන් වැළකිය යුතු ය.
ආහාර වර්ග කීපයක් එක්ව පිස ගැනීම මගින් එක ම වේලකින් විවිධ පෝෂ්ය පදාර්ථ එකවර ලබා ගත හැකි ය.
උදා:
කුළු බඩු යෙදීම මගින් ආහාරය රස ගැන්වීම සමග ඖෂධීය වටිනාකමක් ද එක් කර ගත හැකි ය.
උදා: සූදුරු, සුදු`ඵෑණු
බලගැන් වූ ආහාර භාවිතය මගින් අමතර පෝෂ්ය පදාර්ථ ශරීරයට ලබා ගත හැකි ය.
උදා: අයඩීන් එක් කළ ලුණු, විටමින් ඒ එක් කළ තෙල්
මාෂ භෝග (පියලි දෙකක් සහිත ආහාර) සහ ධාන්ය එකට පරිභෝජනය කිරීම මගින් ඇමයිනෝ අම්ල අවශ්යතා සපුරා ගැනීමට හැකි වේ.
ආහාරවලට දෙහි එක් කිරීම මගින් යකඩ අවශෝෂණය වැඩි වේ. දෙහි එකතු කිරීමේ දී පිසගත් ආහාර නිවුන පසු එය කළ යුතු ය. නැතහොත් එහි අඩංගු විටමින් සී විනාශ වී යයි.
ආහාරවලට උම්බලකඩ එක් කිරීමෙන් ශරීරයට යකඩ ලබා ගත හැකි වේ.