අධ්යාපන ලෝකයට
ඔබේ දැනුම වර්ධනය කරගන්නා ගමන අදම අරඹන්න. නව තාක්ෂණය සමඟ පෙරට යන්න.
සාදරයෙන් පිළිගනිමු!
ඇතුලත් වීමට ඔබගේ ගිණුමේ තොරතුරු ලබා දෙන්න
මිනිසාගේ පැවැත්ම සමාජයීය වශයෙන් දියුණු වන විට ඔහුගේ අවශ්යතා හා වුවමනා ක්රමයෙන් පුළුල් විය. එවිට ඔවුන්ට අවශ්ය සියලුම දෑ තනිව නිෂ්පාදනය කර ගැනීම අපහසු කාර්යයක් බවට පත් විය. මෙම ගැටලුවට විසඳුමක් ලෙස විවිධ පුද්ගලයෝ තමන්ගේ දක්ෂතාව සහ තමන් සතු සම්පත් උපයෝගී කරගෙන තමන්ට වඩාත් හොඳින් නිපදවිය හැකි භාණ්ඩ පමණක් විශාල ප්රමාණයෙන් නිෂ්පාදනය කළහ. එම නිසා භාණ්ඩ අතිරික්තයක් බිහි විය. පසුව මෙම භාණ්ඩ අතිරික්තය අනෙකුත් පුද්ගලයන් සමග හුවමාරු කර ගනිමින් ඔවුන්ට අවශ්ය අනෙකුත් භාණ්ඩ ලබා ගත්හ. මෙය භාණ්ඩ හුවමාරු ක්රමය හෙවත් බාටර් ක්රමය (Barter system) ලෙස හැඳින්වෙයි.
වර්තමානයේදී ද කිසිවෙක් තමාට අවශ්ය සියලුම දෑ නිෂ්පාදනය කර නොගනී. ගොවියා සහල් නිපදවයි, වඩුවා ලී බඩු සාදයි, ගුරුවරයා උගන්වයි. මොවුහු වරෙක නිෂ්පාදකයෝ මෙන්ම තවත් වරෙක පාරිභෝගිකයෝ ද වෙති. එවැනි නිෂ්පාදකයෝ ද, පාරිභෝගිකයෝ ද තම භාණ්ඩ හා සේවා විකිණීමේ හා ලබා ගැනීමේ අවශ්යතා ව්යාපාර තුළින් ඉටු කර ගනිති. එම නිසා ව්යාපාර සඳහා වර්තමාන සමාජයේ සුවිශේෂී වැදගත්කමක් හිමි වී ඇත.
උපතේ සිට මරණය දක්වා මිනිසාට නොයෙකුත් භාණ්ඩ හා සේවා අවශ්ය වේ. මෙම අවශ්යතා හා වුවමනා සපුරාලනු ලබන්නේ ව්යාපාර විසිනි. ව්යාපාරිකයෝ අවශ්යතා හා වුවමනාවලට සරිලන විවිධ භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදනය කර බෙදා හරිති. වර්තමානයේ ව්යාපාර විසින් භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදනය කර බෙදා හරින ආකාරයත්, මිනිසා විසින් සිය අවශ්යතා හා වුවමනා සපුරා ගන්නා ආකාරයත් විවිධ හා සංකීර්ණ වී ඇත.
ව්යාපාරයක් යනු මිනිස් අවශ්යතා සපුරාලීමට අවශ්ය විවිධ වූ භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදනය කිරීම හෝ සැපයීම ආශ්රිත ආර්ථික කටයුත්තකි. බොහෝ ව්යාපාර කටයුතු කරන්නේ ලාභ ඉපයීමේ අපේක්ෂාවෙන් වුව ද ඇතැම් ව්යාපාර ලාභ ඉපයීමේ අපේක්ෂාවෙන් තොරව ද කටයුතු කරයි. විශේෂයෙන් රාජ්ය අංශයේ බොහෝ ව්යාපාර කටයුතු කරන්නේ සමාජ සුභසාධන අපේක්ෂාවෙන් මිස ලාභ ඉපයීමේ අරමුණින්ම නොවේ. පෞද්ගලික අංශයේ බොහෝ ව්යාපාර ලාභ අපේක්ෂාවෙන් කටයුතු කළ ද ඇතැම් පෞද්ගලික අංශයේ ව්යාපාර ද සමාජ සුභසාධන අරමුණින් කටයුතු කරනු දැකිය හැකිය.
අතීතයේ අත්කම් ක්රමයට පවත්වාගෙන ගිය නිෂ්පාදන කටයුතු අද බොහොමයක් සිදු වන්නේ නව තාක්ෂණය උපයෝගී කරගෙනය. බොහෝ ව්යාපාර ගනුදෙනු සිදු කරනුයේ විද්යුත් මාධ්ය හරහාය. එම නිසා වර්තමානයේදී භාණ්ඩ ඇණවුම් කිරීම, මුදල් ගෙවීම, ප්රචාරණය ආදී ඕනෑම ව්යාපාරික කටයුත්තක් විද්යුත් මාධ්ය හරහා ඉක්මනින් හා පහසුවෙන් ඉටුකර ගැනීමට හැකි වී තිබේ. මේ අනුව තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්ෂණයේ වේගවත් වර්ධනය තුළින් ඇති වූ විද්යුත් මාධ්ය මගින් අද මුළු ලෝකයම විශ්ව ගම්මානයක් බවට පත් වී ඇත. සෑම රටකම ජීවත් වන පුද්ගලයන් තමන්ගේ අවශ්යතා හා වුවමනා ඉටුකර ගැනීමේදී විවිධ රටවල නිපදවන භාණ්ඩ හා සේවා මිල දී ගැනීම අද බහුලව සිදුවේ. ඔබේ දෛනික ජීවිතය කොතරම් දුරට ගෝලීය වෙළඳපල හා සම්බන්ධ වී ඇති දැයි පහත දැක්වෙන ක්රියාකාරකම තුළින් අවබෝධ කරගත හැකිය.
පාරිභෝගිකයෙකු ලෙස ඔබේ අරමුණ වන්නේ තත්ත්වයෙන් උසස් නිෂ්පාදිතයක් සාධාරණ මිලකට ලබා ගැනීමයි. පාරිභෝගිකයාට මෙන්ම ව්යාපාරවලට සම්බන්ධ විවිධ පාර්ශ්වවලටද ඔවුනොවුන්ට සුවිශේෂී වූ විවිධ අරමුණු පවතී. සෑම ව්යාපාරයක්ම කටයුතු කරන්නේ යම් සුවිශේෂී අරමුණක් හෝ අරමුණු කිහිපයක් ඉටු කරගැනීමේ අපේක්ෂාවෙනි. එයට හේතුව වන්නේ ව්යාපාරයක අයිතිකරුවන් මෙන්ම ඊට සම්බන්ධ කළමනාකරුවන්, සේවකයන්, ගනුදෙනුකරුවන්, රජය, ප්රජාව ආදී පාර්ශ්ව විවිධ ප්රතිලාභ ව්යාපාරයකින් බලාපොරොත්තු වීමය.
මෙම අරමුණු ඉටු කර ගැනීමේදී ව්යාපාරයකට විවිධ ඉලක්කයන්, එසේත් නැත්නම් උප අරමුණු අවශ්ය වේ. එවැනි ඉලක්කයන් කිහිපයක් අප මෙහිදී සාකච්ඡා කරමු.
ව්යාපාරයක් පාරිභෝගික අවශ්යතා හා වුවමනා නිසි පරිදි සපුරාලීමට මෙන්ම සාධාරණ මිලකට ගුණාත්මක භාණ්ඩ හා සේවා ලබා දීමට කටයුතු කරයි.
කම්කරුවාගේ සිට ඉහළ කළමනාකරුවන් දක්වා විවිධ රැකියා අවස්ථා ව්යාපාර විසින් බිහි කරයි. පුද්ගලයන් සතු විවිධ වූ දක්ෂතා තුළින් ප්රයෝජන ගැනීමට මෙම රැකියා අවස්ථා වැදගත් වේ.
තම සේවකයන් තෘප්තිමත් කිරීම සඳහා වැටුපට අමතරව ඔවුන් වෙනුවෙන් විවිධ සුබසාධන කටයුතු කිරීමද බොහෝ ව්යාපාරවල අරමුණකි. ආහාර පාන, නවාතැන් පහසුකම්, ප්රවාහන පහසුකම් හා වෛද්ය පහසුකම් ආදිය ව්යාපාරයක් විසින් සේවක සුබසාධනය වෙනුවෙන් ලබා දෙන විවිධ පහසුකම් අතර වේ.
ජීවත් වීම සඳහා මිනිසා විසින් අනිවාර්යයෙන්ම සපුරා ගතයුතු දෑ මිනිස් අවශ්යතා ලෙස හඳුන්වයි. ආහාර, ඇඳුම් හා නිවාස මූලික මිනිස් අවශ්යතා ලෙස පිළිගන්නා අතර, සමාජය සංකීර්ණවත්ම වන විට අධ්යාපනය, සෞඛ්යය, ආරක්ෂාව, ප්රවාහනය, සන්නිවේදනය, විනෝදය වැනි දෑ ද මිනිස් අවශ්යතා ලෙස පිළිගෙන තිබේ. මෙවැනි මිනිස් අවශ්යතාවල පහත සඳහන් ලක්ෂණ දැකිය හැකි වේ.
මිනිස් අවශ්යතා සපුරාගන්නා විවිධ ආකාර වුවමනා ලෙස හැඳින්වේ. එකම අවශ්යතාව සපුරාගත හැකි විවිධ ආකාර තිබේ.
| අවශ්යතාව | වුවමනාව |
|---|---|
| ආහාර | ඉඳි ආප්ප, අයිස් ක්රීම්, කේක් |
| ඇඳුම් | සාරිය, නිල ඇඳුම්, පාවහන් |
මිනිස් අවශ්යතා හා වුවමනා සපුරාලීම සඳහා විවිධ භාණ්ඩ හා සේවා ව්යාපාරිකයන් විසින් නිෂ්පාදනය කර පාරිභෝගිකයන් වෙත ඉදිරිපත් කෙරෙයි. මෙම වුවමනාවල පහත සඳහන් ලක්ෂණ දැකිය හැකි ය.
නිෂ්පාදනය කරනු ලබන නිෂ්පාදිතවල ස්වභාවය අනුව ව්යාපාර පහත සඳහන් ලෙස වර්ග කර දැක්විය හැකිය.
මිනිස් අවශ්යතා හා වුවමනා සපුරාලීම සඳහා ස්පර්ශ කළ හැකි, භෞතික පැවැත්මක් ඇති දෑ භාණ්ඩ ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, එම භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කරන ආයතන භාණ්ඩ නිෂ්පාදන ව්යාපාර වේ. එකම අවශ්යතාව සපුරා ගැනීම සඳහා වුවද යොදා ගත හැකි විවිධ භාණ්ඩ, නිෂ්පාදන ව්යාපාර විසින් වෙළඳපොළට ඉදිරිපත් කරයි. පාරිභෝගිකයන්ගේ රුචිකත්වය, ආදායම් මට්ටම, සමාජ තත්ත්වය ආදී කරුණු සලකා බලා ව්යාපාර විවිධ භාණ්ඩ වෙළඳපොළට ඉදිරිපත් කරමින් මිනිසාගේ ජීවන රටාව පහසු කර ගැනීමට දායක වේ. ව්යාපාර විසින් නිපදවන විවිධ භාණ්ඩවලට නිදසුන් කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
නිදසුන්:
ව්යාපාරයක් විසින් පාරිභෝගික අවශ්යතා හා වුවමනා සපුරාලීම සඳහා පාරිභෝගිකයන් වෙත ලබා දෙන ක්රියාවක් හෝ ක්රියාවලියක් සේවා ලෙස හැඳින්විය හැකි ය. මෙම කාර්යය ඉටුකරනු ලබන ආයතන සේවා සැපයීමේ ව්යාපාර නම් වේ.
නිදසුන්:
භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා ව්යාපාරවලට විවිධ සම්පත් අවශ්ය වේ. මෙසේ අවශ්ය වන සම්පත් නිෂ්පාදන සාධක ලෙස හැඳින්වෙයි. නිෂ්පාදන සාධක මූලික වශයෙන් භූමිය, ශ්රමය, ප්රාග්ධනය හා ව්යවසාය ලෙස වර්ග කර දැක්විය හැකි ය.
ස්වභාව ධර්මයෙන් ලැබී ඇති සියලු සම්පත් භූමිය යනුවෙන් හැඳින්වේ. මෙයට භූමිය මතුපිට මෙන් ම අභ්යන්තරයේ පවත්නා සම්පත් ද අයත් වේ.
ව්යාපාරය සඳහා යෙදවෙන කායික හා මානසික දායකත්වය ශ්රමය ලෙස සරල ව හැඳින්විය හැකි ය.
නිෂ්පාදනයේ දී ආධාර කරගන්නා මිනිසා විසින් සකස් කරන ලද දෑ ප්රාග්ධනය ලෙස හැඳින්විය හැකි ය.
නිෂ්පාදනය සඳහා අවශ්ය භූමිය, ශ්රමය, ප්රාග්ධනය වැනි නිෂ්පාදන සාධක සංවිධාන කරමින් යම් නිෂ්පාදන ක්රියාවලියක් ආරම්භ කර පවත්වා ගෙන යාමේ කාර්යය ව්යවසාය ලෙස හැඳින්වෙයි. ව්යවසායකයා ව්යාපාර අවදානම් දරමින් නව්යතා සම්පාදනය කරමින් ව්යාපාර කටයුතු පිළිබඳ තීරණ ගනියි.
ව්යාපාර කටයුතු පිළිබඳව උනන්දුවක් දක්වන විවිධ පාර්ශ්ව ඇල්මැති පාර්ශ්ව ලෙස හැඳින්වේ. මෙම පාර්ශ්ව විවිධ අරමුණු ඉටු කරගැනීම සඳහා ව්යාපාර කටයුතු පිළිබඳව උනන්දු වේ.
ඉහත සටහනේ දැක්වෙන ඇල්මැති පාර්ශ්ව පිළිබඳව අධ්යයනය කරමු.
ව්යාපාරයකට සම්පත් සපයන පුද්ගලයෝ එහි අයිතිකරුවෝ වෙති. එක් පුද්ගලයෙකු හෝ පුද්ගලයන් කණ්ඩායමක් ව්යාපාරයක අයිතිකරුවන් විය හැකිය.
ව්යාපාර කටයුතු මෙහෙයවන්නේත්, ව්යාපාරය පිළිබඳ අයිතිකරුවන්ගේ තීරණ ක්රියාත්මක කරන්නේත් කළමනාකරුවන්ය. ඇතැම්විට අයිතිකරුම කළමනාකරු විය හැකිය. මහා පරිමාණ ව්යාපාරවල බොහෝ විට මූල්ය කළමනාකරු, අලෙවි කළමනාකරු ආදී වශයෙන් කළමනාකරුවන් කිහිප දෙනෙකු සිටිය හැකිය.
ව්යාපාරයෙන් භාණ්ඩ හා සේවා මිල දී ගන්නා පුද්ගලයා ගනුදෙනුකරු වේ. ඔවුහු මෙම භාණ්ඩ නැවත විකිණීමේ පරමාර්ථයෙන් හෝ සිය පරිභෝජනය සඳහා වූ පරමාර්ථයෙන් මිල දී ගත හැකිය.
ව්යාපාරයකට අවශ්ය විවිධ දෑ සපයන්නෝ සැපයුම්කරුවන් වෙති. අමුද්රව්ය, ප්රවාහන ආදී සේවා ඔවුහු සපයති.
යම් ව්යාපාරයක් විසින් නිෂ්පාදනය කරන නිෂ්පාදිතවලට සමාන භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදනය හෝ අලෙවි කිරීම සිදුකරන්නෝ තරගකරුවෝ වෙති.
ව්යාපාර සඳහා අවශ්ය ණය, උපදේශන සේවා ආදිය සපයන බැංකු හා අනෙකුත් ණය දෙන ආයතන මූල්ය ආයතනවලට අයත් වේ.
ව්යාපාර කාර්ය ඉටු කරන පුද්ගලයෝ සේවකයන් වෙති.
රටක ආර්ථික දියුණුව සඳහා අවශ්ය ප්රතිපත්ති සම්පාදනය කරන්නේ රජයයි.
ව්යාපාරයෙන් පිටත ජීවත්වන ජනතාව ප්රජාව ලෙස සැලකේ.
නිදසුන්: ජන මාධ්යවේදීහු, පරිසරවේදීහු
ව්යාපාර කෙරෙහි ඇල්මක් දක්වන මෙම සෑම පාර්ශ්වයක්ම ව්යාපාරය තුළින් විවිධ අරමුණු ඉටු කර ගැනීමට අපේක්ෂා කරයි. ව්යාපාර කෙරෙහි ඇල්මක් දක්වන විවිධ පාර්ශ්වයන් හා ඔවුන්ගේ අරමුණු සඳහා නිදසුන් වගු අංක 1.1 මඟින් දැක්වේ.
| ඇල්මැති පාර්ශ්වය | අරමුණු සඳහා නිදසුන් |
|---|---|
| අයිතිකරුවෝ |
|
| කළමනාකරුවෝ |
|
| සේවකයෝ |
|
| ගනුදෙනුකරුවෝ |
|
| සැපයුම්කරුවෝ |
|
| මූල්ය ආයතන |
|
| රජය |
|
| තරගකරුවෝ |
|
| ප්රජාව |
|
ව්යාපාරයක් සිය කටයුතු පවත්වාගෙන යා යුත්තේ ඇල්මැති පාර්ශ්වවල විවිධ වූ අරමුණු ඉටුවන ආකාරයටය. එහි දී ව්යාපාරද ඇල්මැති පාර්ශ්ව වෙතින් ව්යාපාරය සඳහා විවිධ දායකත්වයන් අපේක්ෂා කරයි. ව්යාපාරයක් විසින් ඉහත කී එක් එක් පාර්ශ්වයන්ගෙන් බලාපොරොත්තු වන දායකත්ව සඳහා නිදසුන් කිහිපයක් වගු අංක 1.2 මඟින් දැක්වේ.
| ඇල්මැති පාර්ශ්වය | දායකත්වය සඳහා නිදසුන් |
|---|---|
| අයිතිකරුවෝ |
|
| කළමනාකරුවෝ |
|
| සේවකයෝ |
|
| සැපයුම්කරුවෝ |
|
| රජය |
|
මෙසේ ව්යාපාරයක් සහ එහි ඇල්මැති පාර්ශ්ව අතර පවත්නා අන්යෝන්ය සම්බන්ධතාව මත ව්යාපාරයේ පැවැත්ම මෙන් ම අනාගත අභිවෘද්ධිය ද තීරණය වේ.