අධ්යාපන ලෝකයට
ඔබේ දැනුම වර්ධනය කරගන්නා ගමන අදම අරඹන්න. නව තාක්ෂණය සමඟ පෙරට යන්න.
සාදරයෙන් පිළිගනිමු!
ඇතුලත් වීමට ඔබගේ ගිණුමේ තොරතුරු ලබා දෙන්න
ඉංග්රීසි හෝඩියේ අඩංගු වන්නේ අක්ෂර 26 කි. එහෙත් එම අක්ෂර සංයෝජනයෙන් වචන විශාල සංඛ්යාවක් සෑදෙයි. මූලද්රව්ය ඇත්තේ ද සීමිත සංඛ්යාවකි. එහෙත් එම මූලද්රව්ය රසායනික ව සංයෝජනයෙන් සංයෝග මිලියන ගණනක් සෑදෙයි.
මූලද්රව්ය බොහොමයක් රසායනික සංයෝග සෑදුව ද, සාමාන්ය තත්ත්ව යටතේ සංයෝග සෑදීමට සහභාගී නොවන මූලද්රව්ය ද ඇත. හීලියම්, නියොන්, ආගන් ඒ සඳහා උදාහරණ වේ. ස්වභාවයෙන් තනි පරමාණු වශයෙන් පවතින මේ මූලද්රව්ය වායු වශයෙන් පවතී. ඒවා උච්ච වායු ලෙස හැඳින්වේ.
බොහෝ මූලද්රව්ය සංයෝග සැදීමටත්, උච්ච වායු සංයෝග නොසෑදීමටත් හේතුව කුමක්ද? මූලද්රව්යවල ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාස සලකා බැලීමෙන් එය පැහැදිලි කළ හැකි ය.
මූලද්රව්ය පරමාණුවක ඉලෙක්ට්රෝන පවතින බාහිරතම කවචය සංයුජතා කවචය ලෙස හැඳින්වේ.
නියොන් හා ආගන් පරමාණුවල සංයුජතා කවචයේ ඉලෙක්ට්රෝන අටක් බැගින් තිබේ. මෙම ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාස ස්ථායි වින්යාසයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ස්ථායි වින්යාසය නිසා මේවායේ ප්රතික්රියාශීලීත්වය ඉතා අඩු ය. එබැවින් මෙම මූලද්රව්ය උච්ච වායු ලෙස හැඳින්වේ. එහෙත් සෝඩියම් හා ක්ලෝරීන් පරමාණු සැලකූ විට එම තත්ත්වය වෙනස් ය. සෝඩියම් පරමාණුවට ස්ථායි උච්ච වායු ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාසය ලබාගැනීමට අවසාන කවචයේ ඉලෙක්ට්රෝනය ඉවත් කිරීමට හෝ ඉලෙක්ට්රෝන හතක් ලබාගැනීමට හෝ සිදු වේ. එසේ ම ක්ලෝරීන් පරමාණුවට ස්ථායි ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාසය ලබාගැනීමට ඉලෙක්ට්රෝන එකක් ලබාගැනීම හෝ ඉලෙක්ට්රෝන හතක් පිටකිරීම සිදු කළ යුතු ය.
ස්ථායි ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාසය ලබා ගැනීම උදෙසා මෙම මූලද්රව්ය පරමාණුවල සංයුජතා කවචයේ ඉලෙක්ට්රෝන ප්රතිසංවිධානය වීම සිදු වේ. ප්රතිසංවිධානය උදෙසා ඉලෙක්ට්රෝන ලබාගැනීම හෝ පිටකිරීම හෝ හවුලේ තබා ගැනීම හෝ සිදු වේ.
මෙලෙස මූලද්රව්ය පරමාණු ස්ථායි වීම උදෙසා සංයුජතා කවචයේ ඉලෙක්ට්රෝන ප්රතිසංවිධානය කරගැනීමෙන් පරමාණු අතර හෝ අයන අතර හෝ ඇති වන ආකර්ෂණ බල හෙවත් බැදීම් රසායනික බන්ධන ලෙස හැඳින්වේ.
රසායනික බන්ධන සැදීමේ දී ඊට සහභාගි වන පරමාණු හැසිරෙන ආකාරය අනුව රසායනික බන්ධන වර්ග දෙකකට බෙදිය හැකි ය.
සෝඩියම් Na පරමාණුවේ ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාසය 2, 8, 1 වේ. සෝඩියම් අඩු විද්යුත් ඍණතා අගයක් සහිත මූලද්රව්යයකි. සෝඩියම් පරමාණුව සතු ප්රෝටෝන ගණන ඉලෙක්ට්රෝන ගණනට සමාන නිසා මෙම පරමාණුව විද්යුත් වශයෙන් උදාසීන වේ.
මෙහි බාහිර ශක්ති මට්ටමේ ඇති ඉලෙක්ට්රෝනය පිට කිරීම නිසා එය +1 ක ආරෝපණයක් සහිත සෝඩියම් අයනයක් (Na+)බවට පත් වේ. පරමාණුවකට ආරෝපණයක් ලැබීමෙන් පසු එය හඳුන්වන්නේ අයනයක් ලෙසයි. මෙම අයනයට + ආරෝපණයක් ඇති බැවින් එය ධන අයනයක් හෙවත් කැටායනයක් ලෙස හැඳින්වේ. අයනයක රසායනික ගුණ පරමාණුවක රසායනික ගුණවලට වඩා වෙනස් වේ.
ක්ලෝරීන් (Chlorine) පරමාණුවේ ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාසය 2, 8, 7 වේ. ක්ලෝරීන් ඉහළ විද්යුත් ඍණතා අගයක් සහිත මූලද්රව්යයකි. ප්රතිවිරුද්ධ ආරෝපණ සමාන නිසා මෙම පරමාණුව විද්යුත් වශයෙන් උදාසීන වේ.
ක්ලෝරීන් (Cl) පරමාණුවේ බාහිර ශක්ති මට්ටමට ඉලෙක්ට්රෝනයක් ලබා ගැනීම නිසා එය සෘණ එකක (-1) ආරෝපණයක් ඇති ක්ලෝරයිඩ් අයනය (Cl-) සාදයි. මෙම අයනයට සෘණ ආරෝපණයක් ඇති බැවින් එය සෘණ අයනයක් හෙවත් ඇනායනයක් ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.
උදාසීන පරමාණු ඉලෙක්ට්රෝන පිට කිරීම නිසා ධන ආරෝපිත අයනත්, උදාසීන පරමාණු ඉලෙක්ට්රෝන ලබාගැනීම නිසා සෘණ ආරෝපිත අයනත් සාදයි. සමහර බහුපරමාණුක කාණ්ඩ ද ධන හෝ සෘණ ආරෝපණ දරයි (උදා: NH4+, SO42-, NO3-). විද්යුත් ආරෝපණයක් සහිත පරමාණුවක් හෝ පරමාණු පොකුරක් අයනයක් ලෙස හැඳින්වේ.
සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් සංයෝගය සෑදෙන ආකාරය මීළඟට විමසා බලමු. සෝඩියම් පරමාණුවලින් ඉලෙක්ට්රෝන පිට කිරීමෙන් සෑදෙන සෝඩියම් ධන අයනත්, ක්ලෝරීන් පරමාණු ඉලෙක්ට්රෝන ලබා ගැනීමෙන් ඇති වන ක්ලෝරයිඩ් සෘණ අයනත් ප්රතිවිරුද්ධ ව ආරෝපිත නිසා එකිනෙකා හා දැඩි ව ස්ථිති විද්යුත් ආකර්ෂණවලින් බැඳී සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් නම් අයනික බන්ධන සහිත සංයෝගය සෑදෙයි.
එක් පරමාණුවකින් තවත් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්රෝන ප්රදානය කිරීම නිසා ප්රතිඵල වු ධන හා සෘණ අයන අතර ඇතිවන ප්රබල ස්ථිති විද්යුත් ආකර්ෂණය හේතුවෙන් ඇති වන බන්ධන, අයනික බන්ධන හෙවත් විද්යුත් සංයුජ බන්ධන ලෙස හැඳින්වේ. මේ අනුව සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් අයනික බන්ධනවලින් සමන්විත සංයෝගයකි. එවැනි සංයෝග අයනික සංයෝග ලෙස හැඳින්වේ.
සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් සෑදීමේ දී පරමාණුවල බාහිර ශක්ති මට්ටමේ ඉලෙක්ට්රෝන සකස් වන අන්දම පහත සටහනේ දැක්වේ.
සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් සංයෝගයේ අයන අතර ආකර්ෂණය එක් Na+ අයනයකට හා Cl- අයනයකට සීමා නොවෙයි. සැම Na+ අයනයක් වටා ම Cl- අයන හයක් පිහිටන පරිදිත්, සෑම Cl- අයනයක් වටා ම Na+ අයන හයක් පිහිටන පරිදිත් ධන හා සෘණ අයන විශාල සංඛ්යාවක් ජාලයක් ලෙස සැකසී ආකර්ෂණ බල ඇති කර ගනී. මේ නිසා Na+ හා Cl- අයන ක්රමවත් ව සකස් වී සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් නිශ්චිත ස්ඵටික දැලිස සෑදෙයි. මෙම දැලිස අයනික දැලිසක් ලෙස හැඳින්වේ. සැම අයනික සංයෝගයක ම අයන සකස් වී ඇත්තේ ත්රිමාන දැලිසක ආකාරයට ය.
බොහෝ විට අයනික බන්ධන (Ionic bonds) හටගන්නේ විද්යුත් ඍණතා අගය අඩු පරමාණුවලින් සෑදෙන ධන අයන (Positive ions) හා විද්යුත් ඍණතා අගය ඉහළ පරමාණුවලින් සෑදෙන සෘණ අයන (Negative ions) අතර ය.
එවැනි අයනික සංයෝග (Ionic compounds) සඳහා නිදසුන් කිහිපයක් වගුවේ දැක්වේ.
| සංයෝගයේ නම | රසායනික සූත්රය |
|---|---|
| සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් (Sodium Chloride) | NaCl |
| ලිතියම් ඔක්සයිඩ් (Lithium Oxide) | Li2O |
| මැග්නීසියම් සල්ෆයිඩ් (Magnesium Sulfide) | MgS |
| කැල්සියම් ක්ලෝරයිඩ් (Calcium Chloride) | CaCl2 |
| පොටෑසියම් ෆ්ලුවොරයිඩ් (Potassium Fluoride) | KF |
ඉහත සංයෝගවලට අමතර ව අයන ඛණ්ඩක හා අයන සංයෝජනයෙන් ද අයනික බන්ධන (Ionic bonds) හටගනී. ඒ සඳහා නිදසුන් වගුවේ දැක්වේ.
| සංයෝගයේ නම | රසායනික සූත්රය |
|---|---|
| කොපර් සල්ෆේට් (Copper Sulfate) | CuSO4 |
| කැල්සියම් කාබනේට් (Calcium Carbonate) | CaCO3 |
| ඇමෝනියම් ක්ලෝරයිඩ් (Ammonium Chloride) | NH4Cl |
| ඇමෝනියම් නයිට්රේට් (Ammonium Nitrate) | NH4NO3 |
පරමාණු අතර බන්ධන ඇති වන තවත් ක්රමයක් නම් එම පරමාණු අතර ඉලෙක්ට්රෝන හවුලේ තබා ගැනීමයි. මෙලෙස පරමාණු අතර ඉලෙක්ට්රෝන (Electrons) හවුලේ තබා ගැනීමෙන්ද උච්ච වායු වින්යාසය ළඟා කර ගත හැකිය. පරමාණු යුගලක් අතර ඉලෙක්ට්රෝන හවුලේ තබා ගනිමින් එම පරමාණු එකිනෙක හා බැඳීම සහසංයුජ බන්ධනයක් (Covalent bond) ලෙස හැඳින්වේ. එක ම වර්ගයේ පරමාණු අතර ඉලෙක්ට්රෝන හවුලේ තබා ගැනීමෙන් සම පරමාණුක අණු සෑදේ.
නිදසුන්:
විවිධ මූලද්රව්ය පරමාණු අතර ඉලෙක්ට්රෝන හවුලේ තබාගැනීමෙන් විෂම පරමාණුක අණු සෑදේ.
නිදසුන්:
සම පරමාණුක හා විෂම පරමාණුක අණු කිහිපයක සහසංයුජ බන්ධන ඇති වන ආකාරය මී ළඟට සලකා බලමු.
ෆ්ලුවොරීන් පරමාණුවක ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාසය 2, 8, 7 වේ. ෆ්ලුවොරීන් පරමාණු දෙකක් අතර ඉලෙක්ට්රෝන යුගලක් හවුලේ තබාගෙන එක් එක් ෆ්ලුවොරීන් පරමාණුව ස්ථායි ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාසය ලබාගනී. එහි ප්රතිඵලය වන්නේ ෆ්ලුවොරීන් පරමාණු දෙකක් සහසංයුජ ව බැඳී ෆ්ලෝරීන් (F2) අණුවක් සැදීමයි.
හයිඩ්රජන් පරමාණුවක ඉලෙක්ට්රෝන එකක් ඇත. හයිඩ්රජන් පරමාණු දෙකක් අතර එම ඉලෙක්ට්රෝන හවුලේ තබා ගැනීමෙන් ඒවා ස්ථායි හීලියම් වින්යාසය ලබාගනී. එමඟින් හයිඩ්රජන් පරමාණු දෙකක් සහසංයුජ ව බැඳී හයිඩ්රජන් අණුව (H2) සාදයි.
ඔක්සිජන් පරමාණුවක ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාසය 2,6 වේ. ඔක්සිජන් පරමාණුවක් හයිඩ්රජන් පරමාණු දෙකක් සමග ඉලෙක්ට්රෝන යුගල් දෙකක් හවුලේ තබා ගනිමින් ඒක බන්ධන දෙකක් සෑදීමෙන් ජල අණුව (H2O) සෑදේ.
නයිට්රජන් පරමාණුවේ ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාසය 2,5 වේ. නයිට්රජන් පරමාණුවක් සමග හයිඩ්රජන් පරමාණු තුනක් ඉලෙක්ට්රෝන යුගල තුනක් හවුලේ තබා ගනියි. මෙහිදී ඒක බන්ධන තුනක් සාදමින් ඇමෝනියා (NH3) අණුව සෑදෙයි.
කාබන් පරමාණුවේ ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාසය 2,4 වේ. කාබන් පරමාණුවක් සමඟ හයිඩ්රජන් පරමාණු හතරක් ඉලෙක්ට්රෝන හතරක් හවුලේ තබා ගනියි. මෙහි දී ඒක බන්ධන හතරක් සාදමින් මීතේන් අණුව (CH4) සකස් වේ.
ක්ලෝරීන් පරමාණුවක ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාසය 2,8,7 වේ. ක්ලෝරීන් පරමාණුවක් හයිඩ්රජන් පරමාණුවක් සමග ඉලෙක්ට්රෝන යුගලක් හවුලේ තබා ගැනීමෙන් හයිඩ්රජන් ක්ලෝරයිඩ් අණුව (HCl) සෑදේ.
කාබන් පරමාණුවක ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාසය 2, 4 වේ. ක්ලෝරීන් පරමාණුවක ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාසය 2, 8, 7 වේ. කාබන් පරමාණුවක් සමග ක්ලෝරීන් පරමාණු හතරක් ඉලෙක්ට්රෝන යුගල හතරක් හවුලේ තබා ගනිමින් කාබන් ටෙට්රාක්ලෝරයිඩ් (CCl4) අණුව සෑදෙයි.
ඔක්සිජන් පරමාණුවක ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාස 2, 6 වේ. ඔක්සිජන් පරමාණු දෙකක් අතර ඉලෙක්ට්රෝන යුගල දෙකක් හවුලේ තබා ගනිමින් ඔක්සිජන් (O2) අණුව සෑදේ. මෙලෙස පරමාණු අතර ඉලෙක්ට්රෝන යුගල දෙකක් හවුලේ තබා ගන්නා නිසා එය ද්විත්ව බන්ධනයක් (double bond) ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.
නයිට්රජන් පරමාණුවක ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාසය 2, 5 වේ. නයිට්රජන් පරමාණු දෙකක් අතර ඉලෙක්ට්රෝන යුගල තුනක් හවුලේ තබාගනිමින් නයිට්රජන් (N2) අණුව සෑදේ. මෙලෙස ඉලෙක්ට්රෝන යුගල තුනක් හවුලේ තබාගන්නා නිසා එය ත්රිත්ව බන්ධනයක් (triple bond) ලෙස හැඳින්වේ.
සහසංයුජ බන්ධන සෑදීමට සැම විට ම සහභාගි වන්නේ පරමාණුවල සංයුජතා කවචයේ පවතින ඉලෙක්ට්රෝන වේ. සහසංයුජ බන්ධනයේ ඉලෙක්ට්රෝන පවතින ආකාරය ලුවිස් තිත් කතිර සටහනින් නිරූපණය කර දැක්විය හැකි ය. එහි දී එක් පරමාණුවක ඉලෙක්ට්රෝන තිත්වලින් ද අනෙක් පරමාණුවේ ඉලෙක්ට්රෝන කතිරවලින් ද නිරූපණය කෙරේ. නිදසුනක් ලෙස මීතේන් (CH4) අණුවේ තිත් කතිර ව්යුහය සලකා බලමු. කාබන්වල ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාසය 2, 4 වන අතර සංයුජතා කවචයේ ඉලෙක්ට්රෝන හතරක් ඇත. එම ඉලෙක්ට්රෝන තිත්වලින් නිරූපණය කර ඇත. කාබන් සමග සහසංයුජ බන්ධන සාදන හයිඩ්රජන් පරමාණුවල ඉලෙක්ට්රෝන කතිරවලින් නිරූපණය කර ඇත.
අණුවක ඒ ඒ පරමාණුවල සංයුජතා කවච ඉලෙක්ට්රෝන තිත්වලින් නිරූපණය කර සහසංයුජ බන්ධන නිරූපණය කිරීම ලුවිස් තිත් සටහන ලෙස හැඳින්වේ.
බන්ධන ඉලෙක්ට්රෝන යුගල කෙටි ඉරකින් ද (-) බන්ධන සෑදීමට සම්බන්ධ නොවන එකසර ඉලෙක්ට්රෝන යුගල තිත්වලින් ද (:) නිරූපණය කළ විට එය ලුවිස් ව්යුහය ලෙස දැක්විය හැකි ය.
තිත්වලින් නිරූපණය කරන ලද ඉලෙක්ට්රෝන යුගල එකසර ඉලෙක්ට්රෝන යුගල (Lone pair of electrons) ලෙසත් කෙටි ඉරකින් නිරූපණය කළ ඉලෙක්ට්රෝන යුගල බන්ධන ඉලෙක්ට්රෝන යුගල (Bonding pair of electrons) ලෙසත් හැඳින්වේ. සහසංයුජ අණු කිහිපයක තිත් - කතිර සටහන, ලුවිස් තිත් සටහන හා ලුවිස් ව්යුහ පහත දක්වා ඇත.
ඇමෝනියා අණුව සැලකූ විට N මධ්ය පරමාණුව ලෙසත් H පර්යන්ත පරමාණු ලෙසත් හැඳින්වේ. ඇමෝනියා අණුවේ සංයුජතා කවචයේ එකසර ඉලෙක්ට්රෝන යුගල එකක් ද, බන්ධන ඉලෙක්ට්රෝන යුගල තුනක් ද ඇත.
ඉහත දක්වා ඇති සියලු අණු සැලකූ විට ඒවායේ මධ්ය පරමාණුවට හා පර්යන්ත පරමාණුවලට ස්ථායි උච්ච වායු වින්යාසය ලැබී ඇත. එනම් බන්ධන සෑදීමෙන් පසු පරමාණුවල සංයුජතා කවචයේ ඉලෙක්ට්රෝන අට සම්පූර්ණ වී ඇත (H හැර). එම සංයෝග ඉලෙක්ට්රෝන අෂ්ටකය සම්පූර්ණ වී ඇති සංයෝග ලෙස හැඳින්වේ.
ඇතැම් විට එසේ නොවන අවස්ථා ද ඇත. ඇලුමිනියම් ක්ලෝරයිඩ් (AlCl3) නිදසුනක් ලෙස සලකමු. මෙහි ඇලුමිනියම් පරමාණුවේ ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාසය 2, 8, 3 වේ. ක්ලෝරීන් පරමාණුවක ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාසය 2, 8, 7 වේ. ඇලුමිනියම් පරමාණුවක් සමග ක්ලෝරීන් පරමාණු තුනක් ඉලෙක්ට්රෝන යුගල තුනක් හවුලේ තබා ගෙන AlCl3 අණුව සාදයි.
මෙහි ඇලුමිනියම් පරමාණුවේ සංයුජතා කවචයේ ඇත්තේ ඉලෙක්ට්රෝන හයකි. ඉලෙක්ට්රෝන අෂ්ටකය සම්පූර්ණ වී නැත. එහෙත් ක්ලෝරීන් පරමාණුව සැලකූ විට ඉලෙක්ට්රෝන අෂ්ටකය සම්පූර්ණ වී ඇත.
එමෙන් ම සංයුජතා කවචයේ ඉලෙක්ට්රෝන අෂ්ටකය ඉක්මවා යන අවස්ථා ද ඇත. උදාහරණයක් ලෙස පොස්පරස් පෙන්ටොක්ලෝරයිඩ් (PCl5) සැලකිය හැකි ය. පොස්පරස්වල ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාසය 2, 8, 5 වේ. ක්ලෝරීන්වල ඉලෙක්ට්රෝන වින්යාසය 2, 8, 7 වේ. පොස්පරස් පරමාණුවක් සමග ක්ලෝරීන් පරමාණු පහක් ඉලෙක්ට්රෝන යුගල පහක් හවුලේ තබා ගෙන PCl5 අණුව සාදයි. එවිට මධ්ය පරමාණුව වන පොස්පරස් වටා ඉලෙක්ට්රෝන දහයක් ඇත. ක්ලෝරීන් පරමාණුව සැලකූ විට ඉලෙක්ට්රෝන අෂ්ටකය සම්පුර්ණ වී ඇත.
දෑලිස ආකාරයට පැවතිම අයනික සංයෝගවලට පොදූ ලක්ෂණයකි නමුත් සමහර මූලද්රව්ය සහසංයුජව බැදී පරමාණු දැලිසක ආකාරයට සකස් වී තිබේ. පරමාණු සහසංයුජ ව බැඳී සෑදෙන මෙවැනි දැලිස් පරමාණුක දැලිස් (Atomic lattice) ලෙස හැඳින්වේ. මිනිරන් (ග්රැපයිට්) හා දියමන්ති (ඩයමන්ඩ්) යනුවෙන් පරමාණුක දැලිස් ආකාර දෙකකින් කාබන් ස්වාභාවික ව පවතී. ඒවා කාබන්වල බහුරූපී ආකාර ලෙස හැඳින්වේ. මේවායේ දී කාබන් පරමාණු එකිනෙක සමග සහසංයුජ බන්ධන සාදාගෙන ඇති ආකාරය එකිනෙකට වෙනස් ය. සාමාන්යයෙන් සහසංයුජ සංයෝගවල ද්රවාංක හා තාපාංක පහත් වුව ද පරමාණුක දැලිස හේතුකොට ගෙන දියමන්ති හා මිනිරන් ඉහළ ද්රවාංක හා තාපාංක ගනී.
සෑම කාබන් පරමාණුවක් ම තවත් කාබන් පරමාණු තුනක් සමග ඒකබන්ධන සාදමින් ස්තර ලෙස පිහිටීමෙන් ග්රැපයිට් නිර්මාණය වේ. කාබන් පරමාණුවේ ඉතිරි සංයුජතා ඉලෙක්ට්රෝන සහබන්ධන නොසාදයි. ස්තර අතර දුබල බන්ධන හටගැනීමට එම ඉලෙක්ට්රෝන ඉවහල්වේ. මෙම ස්තර එකිනෙක මත පිහිටා ඇත. මේ ස්තර අතර ඇති බන්ධන දුබල ය. ඒ නිසා එක් ස්තරයක් මත අනෙක් ස්තරය පහසුවෙන් ලිස්සා යයි. මේ හේතුවෙන් මිනිරන් ලිහිසි ද්රව්යයක් ලෙස හැසිරෙයි.
සෑම කාබන් පරමාණුවක් ම කාබන් පරමාණු හතරක් සමග ඒකබන්ධන සාදමින් ත්රිමාන දැලිසක ආකාරයට පිහිටීමෙන් දියමන්ති සෑදේ. ස්වාභාවික ව හමු වන දෘඪ බවින් ඉහළ ම ද්රව්යය දියමන්ති වේ.
විද්යුත් ඍණතාව යනු රසායනික බන්ධනයක ඇති ඉලෙක්ට්රෝන බන්ධනයකට සහභාගී වන යම් පරමාණුවක් දෙසට ආකර්ෂණය කිරීමේ හැකියාවයි. එය විවිධ පරමාණු සඳහා වෙනස් අගය ගනී. විද්යුත් ඍණතාව සමාන හයිඩ්රජන් පරමාණු දෙකක් සහසංයුජ බන්ධනයකින් බැදීමෙන් හයිඩ්රජන් අණුව සෑදෙයි. මෙහි බන්ධන ඉලෙක්ට්රෝන යුගලයේ ඉලෙක්ට්රෝන ව්යාප්තිය සමමිතික ව පවතී. එම නිසා හයිඩ්රජන් නිර්ධ්රැවීය අණුවකි. එහෙත්, විද්යුත් ඍණතාව වෙනස් පරමාණු දෙකක් සහසංයුජ බන්ධනයකින් බැඳී ඇති විට එම පරමාණු බන්ධන ඉලෙක්ට්රෝන යුගලයට දක්වන ආකර්ෂණය සමාන නොවේ.
උදාහරණයක් ලෙස හයිඩ්රජන් ෆ්ලුවොරයිඩ් අණුව සලකා බලමු. මෙහිදී ෆ්ලුවොරීන්, හයිඩ්රජන්වලට වඩා විද්යුත් ඍණතාවයෙන් ඉහළ බැවින් බන්ධන ඉලෙක්ට්රෝන යුගලය ෆ්ලුවොරීන් පරමාණුව දෙසට වඩාත් ආකර්ෂණය වී පවතී. එවිට ඉලෙක්ට්රෝන ව්යාප්තිය අසමමිතකවේ. මේ හේතුවෙන් ෆ්ලුවොරීන් පරමාණුවට ඉතා කුඩා සෘණ ආරෝපණයකුත්, හයිඩ්රජන් පරමාණුවට ඉතා කුඩා ධන ආරෝපණයකුත් ලැබේ. මෙය ධ්රැවීකරණය ලෙස හැඳින්වේ. නමුත් සමස්ත අණුව සැලකූ විට HF උදාසීන අණුවකි.
විද්යුත් ඍණතාව අසමාන පරමාණු දෙකක් සහසංයුජ බන්ධනයකින් බැඳුණු විට බන්ධන ඉලෙක්ට්රෝන අසමමිතික ව ව්යාප්ත වීම නිසා එම සහසංයුජ බන්ධන ධ්රැවීකරණය වේ. මෙවැනි බන්ධන ධ්රැවීය සහසංයුජ බන්ධන ලෙස හැඳින්වේ.
විද්යුත් ඍණතා සමාන හෝ එකිනෙකට සුළු වශයෙන් වෙනස් පරමාණු දෙකක් සහසංයුජ බන්ධනයකින් බැඳී ඇති විට එම පරමාණු දෙක අතර බන්ධන ඉලෙක්ට්රෝන සමමිතික ව ව්යාප්ත වේ. එවැනි සහසංයුජ බන්ධන නිර්ධ්රැවීය සහසංයුජ බන්ධන ලෙස හැඳින්වේ.
ජල අණුව අධ්යයනයට ගත් විට එහි ඔක්සිජන් පරමාණුවේ සංයුජතා කවචයේ ඉලෙක්ට්රෝන යුගල හතරක් ඇත. ඉන් දෙකක් බන්ධන ඉලෙක්ට්රෝන යුගල වන අතර ඉතිරි දෙක එකසර ඉලෙක්ට්රෝන යුගල වේ.
ජල අණුවෙහි O-H බන්ධනය සැලකූ විට විද්යුත් ඍණතාව වැඩි ඔක්සිජන් පරමාණුව වෙත බන්ධන ඉලෙක්ට්රෝන යුගලය වැඩිපුර ආකර්ෂණය වන බැවින් ඒ මත කුඩා ඍණ ආරෝපණයක් ද හයිඩ්රජන් පරමාණුව මත කුඩා ධන ආරෝපණයක් ද ඇති වන පරිදි අණුව ධ්රැවීකරණය වේ. මේ අනුව ජලය ධ්රැවීය සහසංයුජ බන්ධන සහිත සංයෝගයකි.
ජල අණුව ත්රිමාණ අවකාශයේ සකස් වී ඇත්තේ පහත සඳහන් ආකාරයටයි. එය කෝණික හැඩයක් ගනී.
ජල අණුවක ඇති ඉතා කුඩා ධන ආරෝපණයක් දරන හයිඩ්රජන් පරමාණු යාබද ජල අණුවක ඉතා කුඩා ඍණ ආරෝපණයක් දරන ඔක්සිජන් පරමාණු සමග ආකර්ෂණ බල ඇති කර ගනී. අණු අතර ඇති වන මෙවැනි ආකර්ෂණ, අන්තර් - අණුක ආකර්ෂණ බල නොහොත් අන්තර් - අණුක බන්ධන ලෙස හැඳින්විය හැකි ය.
මෙම අන්තර් - අණුක ආකර්ෂණ බල ජල අණුවේ ඔක්සිජන් හා හයිඩ්රජන් පරමාණු අතර ඇති සහසංයුජ බන්ධන තරම් ප්රබල නොවේ. එහෙත් සුවිශේෂ ගුණ රැසක් මෙම අන්තර් - අණුක ආකර්ෂණ බල නිසා ජලයට ලැබී ඇත.
මෙම අන්තර් - අණුක ආකර්ෂණ බල නිසා කාමර උෂ්ණත්වයේ දී ජලය ද්රවයක් ලෙස පවතී. ජල අණු අතර අන්තර් - අණුක බන්ධන නොතිබිණි නම් කාමර උෂ්ණත්වයේදී ජලය පවතිනුයේ වායුවක් ලෙසයි.
ජල අණු අතර පවතින අන්තර් - අණුක ආකර්ෂණ බල නිසා ජලයට ලැබී ඇති සුවිශේෂ ගුණ කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
සාමාන්ය ලුණු ද්රාවණය හා කොපර් සල්ෆේට් සහිත පරිපථයේ බල්බය දැල්වේ. සීනි ද්රාවණය හා ආසූත ජලය සහිත පරිපථයේ බල්බය නො දැල්වේ. සාමාන්ය ලුණු හා කොපර් සල්ෆේට් අයනික බන්ධන (Ionic bonds) සහිත සංයෝග වේ. මේ අනුව අයනික බන්ධන සහිත සංයෝග ජලීය ද්රාවණ තුළින් විද්යුතය ගමන් කරයි. සීනි හා ජලය, සහසංයුජ සංයෝග (Covalent compounds) වේ. ඒ තුළින් විදුලිය ගමන් නො කරයි. විලීන අවස්ථාවේ ඇති සාමාන්ය ලුණු තුළින් ද විද්යුතය ගමන් කරන බව පරීක්ෂණ මගින් සොයා ගෙන ඇත. අයනික සංයෝගවල ජලීය ද්රාවණ හා ඒවායේ විලීන ද්රවය විද්යුතය සන්නයනය වන බව මින් තහවුරු වේ. නමුත් අයනික සංයෝග ඝන අවස්ථාවේ පවතින විට එය තුළින් විදුලිය සන්නයනය නො වේ.
| සංයෝගයේ නම | ද්රවාංකය / ℃ | තාපාංකය / ℃ | බන්ධන ස්වරූපය |
|---|---|---|---|
| සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් | 801 | 1413 | අයනික |
| පොටෑසියම් ක්ලෝරයිඩ් | 776 | 1500 | අයනික |
| ජලය | 0 | 100 | සහසංයුජ |
| ඇමෝනියා | -78 | -33 | සහසංයුජ |
| ඔක්සිජන් | -218 | -183 | සහසංයුජ |
| එතිල් ඇල්කොහොල් | -117 | 79 | සහසංයුජ |
| කැල්සියම් ඔක්සයිඩ් | 2580 | 2850 | අයනික |
| සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් | -73 | -10 | සහසංයුජ |
අයනික සංයෝගවල ද්රවාංක සහ තාපාංක ඉහළ අගයක් ගන්නා බව 10.5 වගුව අනුව පැහැදිලි වේ. ඒවා බොහෝ විට කාමර උෂ්ණත්වයේදී පවතිනුයේ ඝන වශයෙනි. සහසංයුජ සංයෝගවල ද්රවාංක හා තාපාංක අඩු අගයක් ගන්නා බව ඉහත වගුව අනුව සනාථ වේ. ඒවා බොහෝ විට කාමර උෂ්ණත්වයේදී පවතින්නේ ද්රව හා වායු වශයෙනි.