අධ්යාපන ලෝකයට
ඔබේ දැනුම වර්ධනය කරගන්නා ගමන අදම අරඹන්න. නව තාක්ෂණය සමඟ පෙරට යන්න.
සාදරයෙන් පිළිගනිමු!
ඇතුලත් වීමට ඔබගේ ගිණුමේ තොරතුරු ලබා දෙන්න
ශාක පිළිබඳව සඳහන් කරනවිට අපට මල් සහ ගෙඩි හෙවත් පුෂ්ප හා ඵල මතකයට නැඟෙන්නේ නිතැතිනි. නමුත් සෑම ශාක විශේෂයකම පුෂ්ප හටගනී ද? පහත රූපයේ දැක්වෙන උද්යානයේ තිබෙන විසිතුරු ශාක පිළිබඳව අවධානය යොමු කරන්න.
එහි පුෂ්ප ඇති ශාක මෙන් ම පුෂ්ප නොමැති ශාක වර්ග ද තිබෙනු නිරීක්ෂණය කළ හැකි ය.
අප අවට පරිසරයේ විවිධ ශාක වර්ග දක්නට ලැබේ.
ඒ සෑම ශාකයකම පුෂ්ප හටගන්නේ දැයි සොයා බැලීමට ක්රියාකාරකම් 1.1 හි නිරතවන්න.
ක්රියාකාරකම 1.1
ශාක කිහිපයක නම් හා රූප පහත දැක්වේ. ඒවායින් බොහෝ ශාක හොඳින් හුරුපුරුදු ඒවා වන අතර ඇතැම් ශාක එතරම් හුරුපුරුදු ඒවා නොවන්නට පුළුවන.
රෝස මීවණ වර්ගයක් ඉද්ද
ගාඩිනියා කූඩලු මීවණ වර්ගයක් 
ඕලු යුකැලිප්ටස් සල්
නෙළුම් මඩු වද
මෑ කරපිංචා බේදුරු
කටරොළු සමන්පිච්චච සයිප්රස් 
පොල් සැල්වීනියා
ඉහත සඳහන් කළ ශාක, පුෂ්ප හටගන්නා ශාක සහ පුෂ්ප හට නොගන්නා ශාක වශයෙන් කාණ්ඩ දෙකකට වෙන්කර වගු ගත කරන්න. ඔබ කළ වගුව පහත දැක්වෙන වගුව සමඟ සංසන්දනය කරන්න.
| පුෂ්ප හටගන්නා ශාක | පුෂ්ප හට නොගන්නා ශාක |
|---|---|
| රෝස, ඉද්ද, ගාඩිනියා, කූඩළු, ඕලු, සල්, නෙළුම්, වද, පොල්, මෑ, කරපිංචා, කටරොළු, සමන්පිච්ච, |
මඩු, යුකැලිප්ටස්, සැල්වීනියා සයිප්රස්, බේඳුරු, මීවණ ශාක |
මේ අනුව, පුෂ්ප හටගන්නා ශාක මෙන්ම පුෂ්ප හට නොගන්නා ශාක ද අප අවට පරිසරයේ ඇති බව ඔබට අවබෝධ වන්නට ඇත. පුෂ්ප හටගන්නා ශාක සපුෂ්ප ශාක ලෙස හැඳින්වෙන අතර පුෂ්ප හට නොගන්නා ශාක අපුෂ්ප ශාක ලෙස හැඳින්වේ.
ඒවායේ කඳ, මුල්, පත්ර ආදිය මෙන්ම, පුෂ්ප හා ඵල ද එකිනෙකින් වෙනස් ය. ශාක විශාලත්වයෙන් ද රූපීය ලක්ෂණ අනුව ද විශාල විවිධත්වයක් දරයි. නමුත් සියලුම සපුෂ්ප ශාකවලට පොදු කොටස් කිහිපයක් ඇත.
සපුෂ්ප ශාකයක ප්රධාන කොටස් හඳුනා ගැනීමට පැවරුම 1.2 හා ක්රියාකාරකම 1.2 හි නිරත වෙමු.
සපුෂ්ප ශාකවල සුවිශේෂී ලක්ෂණය වනුයේ පුෂ්ප හට ගැනීමයි. බොහෝ ශාකවල කඳ, පත්ර, මුල්, අංකුර, පුෂ්ප හා ඵල ආදී සියලුම කොටස් දක්නට ඇත. නමුත් විවිධ ශාකවල මෙම කොටස් අතර විශාල විවිධත්වයක් පවතී.
සාමාන්යයෙන් ශාකවල මූල පද්ධතිය පස තුළ පවතී. එය ආකාර දෙකකින් පැවතිය හැකි ය.
කුප්පමේනියා, අඹ, කජු වැනි ශාකවල මූල පද්ධති මුදුන් මූල පද්ධති වන අතර තෘණ, පොල්, පුවක්, උණ ශාකවල මූල පද්ධති තන්තු මූල පද්ධති වේ.
මේ හැරුණු විට විවිධ කෘත්ය සඳහා හැඩ ගැසුණු මුල් ද පරිසරයේ දක්නට ඇත.
මඤ්ඤාක්කා බීට් කැරට් බතල
නිදිකුම්බා ශාකයේ මුල්වල තැනින් තැන කුඩා ගැටිති වැනි ව්යුහ දක්නට ලැබේ. ඒවා මූල ගැටිති ලෙස හැදින්වේ. එම ගැටිතිවල බැක්ටීරීයා නමැති ක්ෂුද්ර ජීවීන් ජීවත් වේ. මෙම බැක්ටීරීයා මගින් ශාකයට අවශ්ය නයිට්රජනීය පෝෂක සපයන අතර මුල් මගින් බැක්ටීරීයාවලට අවශ්ය පෝෂණය සපයයි. මෙම මූල ගැටිති රනිල කුලයේ ශාක වන කතුරු මුරුංගා, මෑ, බෝංචි වැනි ශාකවල දක්නට ලැබේ.
ඉහත රූපයේ දැක්වෙන අනෙකුත් මුල් වර්ග සාමාන්ය ව්යවහාරයේ දී අල වශයෙන් හැදින්වෙන්නේ ඒවායේ ආහාර තැන්පත් වී ඇති බැවිනි. ආහාර තැන්පත් වී ඇති එවැනි මුල් සංචිත මුල් වශයෙන් හැඳින්වේ. මුදුන් මුලේ මෙන් ම පාර්ශවික මුල්වල ද එසේ ආහාර තැන්පත් විය හැකි ය.
සාමාන්යයෙන් මුල් පස තුළට වර්ධනය වන නමුත් පසෙන් ඉහළ පිහිටන මුල් වර්ග ද ඔබ විසින් නිරීක්ෂණය කරන්නට ඇත. පහත රූපයේ දැක්වෙන්නේ ඉහළින් වැඩෙන මුල් සහිත ශාක කිහිපයකි. ඒවා හටගන්නේ ප්රරෝහයෙනි.
ඕකිඩ් ශාකය - වායව මුල් නුග ශාකය - කරු මුල් වැටකෙයියා ශාකය - කයිරු මුල් 
බුලත් ශාකය - ආලග්න මුල් කඩොලාන ශාක (කිරල) - වායුධර මුල් හෙවත් ශ්වසන මුල්
| මුල් වර්ගය | නිදසුන් | කෘත්ය |
|---|---|---|
| කරූ මුල් | නුග | ශාකයේ අතුවලට ආධාරකයක් ලෙස ක්රියාකිරීම. (කරුවක් ලෙස ක්රියාකරයි) |
| කයිරු මුල් | වැටකෙයියා, රම්පේ | ශාකයේ කඳට අමතර ආධාරකයක් ලෙස ක්රියාකිරීම. |
| වායව මුල් | ඕකිඩ් වර්ග | වාතයේ ඇති ජල වාෂ්ප අවශෝෂණය කිරීම. සමහර වායව මුල් ප්රභාසංශ්ලේෂණය සිදු කරයි. |
| ආලග්න මුල් (ආරෝහක මුල්) | බුලත්, ගම්මිරිස් | කඳට ඉහළ නැගීම සඳහා ආධාරකයට සම්බන්ධ වීමට උපකාර වීම. |
| වායුධර මුල් (ශ්වසන මුල්) | කඩොල්, කිරල | වායුගෝලය සමග වායු හුවමාරුව සඳහා උපකාර වීම. |
| ආහාර සංචිත මුල් | කැරට්, බීට්, මඤ්ඤොක්කා, බතල | ආහාර තැන්පත් කිරීම. |
| මුල් ගැටිති සහිත මුල් | නිදිකුම්බා, රනිල කුලයට අයත් ශාක (නිදසුන්- මෑ, බෝංචි, දඹල) | මුල් ගැටිති තුළ වාසය කරන බැක්ටීරියා විසින් පස සරු කිරීම. |
ඔබ විසින් නිරීක්ෂණය කර ඇති ශාක කඳන්වල ස්වභාවය සිහිපත් කරන්න. ඉතා ශක්තිමත් කඳන්, ඝනකම් පොතු සහිත කඳන්, මෙන් ම විවිධ වර්ණවලින් යුතු කඳන් ද ඔබ නිරීක්ෂණය කරන්නට ඇත. එමෙන් ම වෙනත් ආධාරකවල වෙළී ඉහළ වැඩෙන දුර්වල කඳන් සහිත ශාක ද, බිම දිගේ දුවන දුර්වල කඳන් සහිත ශාක ද ඒ අතර තිබෙන්නට ඇත. මේ කුමන ආකාරයේ කඳක් වුව ද ඒවායේ දැකිය හැකි මූලික වෙනස්කම වන්නේ සමහර ශාක කඳන් අතු බෙදී තිබීමත් සමහර ශාක කඳන් අතු බෙදී නොතිබීමත් ය.
1.7 රූපය
අතු නොබෙදුණු කඳ සහිත ශාකයක්
නිදසුන්: පොල්, පුවක්, කිතුල්, තල්, වී, උණ
1.8 රූපය
අතු බෙදුණු කඳ සහිත ශාකයක් (A plant with a branched stem)
නිදසුන්: අඹ, රඹුටන්, කජු, පේර, වද
ශාකයක කඳ මගින් ඉටුවන කෘත්ය
සාමාන්යයෙන් කඳ පසෙන් ඉහළට වර්ධනය වන නමුත් පස තුළ පිහිටන කඳන් ද ඇත. ඒවා භූගත කඳන් ලෙස හැඳින්වේ. භූගත කඳ පස තුළ පිහිටන බැවින් ප්රභාසංශ්ලේෂණය නොකරයි. නමුත් අනෙක් සියලුම කෘත්ය සිදු කරයි. භූගත කඳන් සහිත ශාක සඳහා නිදසුන් පහත දක්වා ඇත.
ඉගුරු අර්තාපල් කිරි අල ලීක්ස් ලූනු
ශාක පත්රවල විවිධත්වය
වෙනත් ශාක කොටස් මෙන් ම ශාක පත්ර ද හැඩය, ප්රමාණය හා වර්ණය අනුව විවිධත්වයක් පෙන්වයි. පත්රවල විවිධත්වය හඳුනා ගැනීම සඳහා ක්රියාකාරකම 1.5 හි නිරතවන්න.
ප්රභාසංශ්ලේෂණය ප්රධාන වශයෙන් සිදුවන්නේ ශාක පත්රය තුළ ය. මේ ක්රියාවලියට ශක්තිය ලබාගන්නේ හිරු එළියෙනි. එබැවින් සෑමවිටම ශාක පත්ර, උපරිම ලෙස හිරු එළිය ලබාගත හැකි ආකාරයට පිළියෙල වී ඇත. 
සූර්යාලෝකය උපරිමව අවශෝෂණය සදහා
පත්ර හැඩ ගැසී ඇති අන්දම
ශාක පත්ර විවිධ හැඩ, විවිධ ප්රමාණ, මෙන් ම විවිධ පැහැයන්ගෙන් ද යුක්ත විය හැකි ය. සූර්යාලෝකය උපරිමව අවශෝෂණය කර ඇති කොටස් හඳුනාගත හැකි ය.
පත්රවල නාරටි වින්යාසය
ශාක පත්රයක නාරටි පිහිටා ඇති රටාව නාරටි වින්යාසය ලෙස හැඳින්වේ. ශාක පත්රවල නාරටි වින්යාසය ප්රධාන වශයෙන් ආකාර දෙකකි.
1.13 රූපය
සමාන්තර නාරටි වින්යාසය සහිත පත්රයක කොටසක්
ශාක පත්රවල යටිපැත්ත නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් මෙම නාරටි වින්යාස පැහැදිලිව හඳුනාගත හැකි ය.
සංයුක්ත පත්රවල පත්ර තලය සම්පූර්ණයෙන් ම කොටස් කිහිපයකට වෙන් වී පවතී. මෙසේ වෙන් වී ඇති කොටස් පත්රිකා ලෙස හැදින්වේ. එවැනි පත්රිකා සහිත ශාක පත්ර සංයුක්ත පත්ර ලෙස හැඳින්වේ.
නිදසුන්: පොල්, මාර, කතුරුමුරුංගා, සියඹලා
මල් හෙවත් පුෂ්පවල ප්රධාන කෘත්යය ගෙඩි හෙවත් ඵල ඇති කිරීමයි. පුෂ්පයක ඇති රේණුවල නිපදවෙන පරාග, ඩිම්බ කෝෂය තුළ ඇති ඩිම්බ සමග එකතු වීමෙන් ඵල හා බීජ හට ගනී. ඒ සඳහා හැඩ ගැසී ඇති ව්යුහය පුෂ්පය යි. ඵල තුළ ඇති බීජ මගින් අලුත් ශාක ඇති කරයි. එම ඵල හා බීජ විවිධ ක්රම (සතුන්, සුළඟ, ජලය, ස්ඵෝටනය) මගින් පැතිරී යයි.
ශාකයක ඇති විවිධ කොටස් අතුරින් පුෂ්පය ඉතා ආකර්ෂණීය කොටසක් වේ. සුවඳ, හැඩය, වර්ණය මෙන් ම ප්රමාණයෙන් ද පුෂ්ප, විශාල පරාසයක විවිධත්වයක් පෙන්වයි.
විවිධ ශාකවල පුෂ්ප අතර ඉතා විශාල විවිධත්වයක් දක්නට හැකි ය. නමුත් සෑම පුෂ්පයකම අඩංගු වන ප්රධාන කොටස් තුනක් ඇත.
වද පුෂ්පයක මේ සෑම කොටසක් ම ඉතා පැහැදිලි ව නිරීක්ෂණය කළ හැකි ය. වද පුෂ්පයක සිරස්කඩක රූප සටහනක් ආධාරයෙන් එම කොටස් හඳුනා ගනිමු.
මණිපත්ර (Sepals)
බොහෝ විට මණිපත්ර කොළ පාට ය. මණිපත්රවල ප්රධාන කෘත්යය වනුයේ ළපටි පුෂ්ප ආරක්ෂා කිරීමයි.
දළපත්ර (Petals)
මල් පෙති හෙවත් දළපත්ර පුෂ්පයක ඉතා ආකර්ෂණීය කොටසයි. වර්ණවත් දළ පත්ර මගින් පරාගණය සඳහා කෘමීන් ආකර්ෂණය සිදු කරන අතර පුෂ්පයේ අභ්යන්තර කොටස් ආරක්ෂා කිරීම ද සිදු කරයි.
පුමංගය (Stamen)
පුෂ්පයක රේණු එහි පුමංගය ලෙස හැඳින්වේ. රේණුවක ප්රධාන කොටස් දෙකකි.
නෙළුම් සල් නියගලා සූරියකාන්ත
ජායාංගය (Pistil)
ජායාංගය තුළ කොටස් කිහිපයක් හඳුනාගත හැකි ය.
ඩිම්බ කෝෂය තුළ ඩිම්බ පිහිටයි. ජායාංගයේ කෘත්ය වනුයේ බීජ නිපදවීමට දායක වීමයි.
පුෂ්පයක ජායාංගය (Pistil of a flower)
ක්රියාකාරකම 1.8
ඔබ විසින් නිරීක්ෂණය කරන ලද පුෂ්පවල ලක්ෂණ ඇසුරින් හැකිතාක් නිදසුන් යොදාගෙන පහත දැක්වෙන වගුව තවදුරටත් සම්පූර්ණ කරන්න. එක් නිදසුනක් සපයා ඇත.
| ලක්ෂණය (Characteristic) | නිදසුන් (Examples) |
|---|---|
| සුදු පැහැති පුෂ්ප (White flowers) | ඉද්ද, ............................................ |
| වර්ණවත් පුෂ්ප (Colorful flowers) | රෝස, .................................................... |
| රාත්රියට පිපෙන පුෂ්ප (Night blooming flowers) | සේපාලිකා, ............................................ |
| සුවඳ ඇති පුෂ්ප (Fragrant flowers) | සමන්පිච්ච, ............................................ |
| මධු කෝෂ සහිත පුෂ්ප (Flowers with nectar) | කතුරුමුරුංගා, ...................................... |
| ඒක බීජ පත්රයක් සහිත බීජ | බීජ පත්ර දෙකක් සහිත බීජ |
|---|---|
| වී, පුවක්, බඩඉරිඟු | බෝංචි, මෑ, කඩල, මුං, රටකජු, සියඹලා, කව්පි, කොස් ඇට |
ඒකබීජපත්රී බීජ හා ද්විබීජපත්රී බීජ ප්රරෝහණය වන ආකාරය ද එකිනෙකට වෙනස් වේ. පහත ක්රියාකාරකමෙහි නිරත වී එම බීජවල ස්වභාවය පිළිබඳව අවබෝධය ලබා ගන්න.
ශාක ලෝකයේ සාමාජිකයන් අතර රූපීය වශයෙන් පෙන්වන්නා වූ අති විශාල විවිධත්වය නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් හා අධ්යයනයෙන් ඒ පිළිබඳ මනා අවබෝධයක් ඔබ ලබාගන්නට ඇත. ඔබ කළ ක්ෂේත්ර පොත ශාක විවිධත්වය මනාව නිරූපණය කරනු ඇත.
| අංගය | ඒකබීජ පත්රී ශාක | ද්වීබීජ පත්රී ශාක |
|---|---|---|
| බීජ | බීජයේ බීජ පත්ර එකක් ඇත. | බීජයේ බීජ පත්ර දෙකක් ඇත. |
| මුල | තන්තු මුල පද්ධතියක් සහිත ය. | මුදුන් මුල පද්ධතියක් සහිත ය. |
| කඳ | අතු බෙදී නැත. | අතු බෙදී ඇත. |
| පත්ර | සමාන්තර නාරටි වින්යාසය පෙන්වයි. | ජාලාකාර නාරටි වින්යාසය පෙන්වයි. |
| පුෂ්ප | මල් පෙති තුනක් හෝ තුනෙහි ගුණාකාර ලෙස පවතී. | මල් පෙති හතරක් හෝ හතරේ ගුණාකාර සහ පහක් හෝ පහේ ගුණාකාර ලෙස පවතී. |
