අධ්යාපන ලෝකයට
ඔබේ දැනුම වර්ධනය කරගන්නා ගමන අදම අරඹන්න. නව තාක්ෂණය සමඟ පෙරට යන්න.
සාදරයෙන් පිළිගනිමු!
ඇතුලත් වීමට ඔබගේ ගිණුමේ තොරතුරු ලබා දෙන්න
එක් ස්ථානයක සිට තවත් ස්ථානයකට විවිධ මාධ්ය භාවිත කරමින් පුද්ගලයින් හෝ ද්රව්ය ගෙන යාමේ ක්රියාවලිය ප්රවාහනයයි (Transportation). ව්යාපාර කටයුතුවල සාර්ථකත්වයට ප්රවාහනය අත්යවශ්ය උපකාරක සේවාවකි.
ප්රවාහනය හුදෙක් මාධ්යයක් පමණක් නොව මූලිකාංග කිහිපයකින් සමබරව සංවර්ධනය වීමෙන් සැකසුණු පද්ධතියකි. ප්රවාහනයේ තුලිත සංවර්ධනයක් සඳහා ප්රවාහන මූලිකාංගවල වර්ධනයක් හෙවත් සුලභතාවක් අවශ්ය වේ.
ප්රවාහන පද්ධතියක මූලිකාංග පහත සඳහන් ලෙස විස්තර කළ හැකි ය:
ප්රවාහන මූලිකාංග හා නිදසුන් පහත සටහන මගින් ද දැක්විය හැකි ය.
| මාර්ගය (Road) | මාධ්ය (Medium) | බලය (Power) | පර්යන්තය (Terminal) |
|---|---|---|---|
| මහා මාර්ග | කරත්ත, මෝටර් රථ, මිනිස් ශ්රමය, බයිසිකල්, ලොරි, සත්ව ශ්රමය, බස් රථ | ඩීසල්, පෙට්රල්, ගෑස්, විදුලිය | බස් නැවතුම්පොළ |
| දුම්රිය මාර්ග | දුම්රිය | ගල් අඟුරු, ඩීසල්, විදුලිය | දුම්රිය ස්ථානය |
| ගුවන් මාර්ග | ගුවන් යානා, හෙලිකොප්ටර් | පෙට්රල් | ගුවන් තොටුපොළ |
| ජල මාර්ග | නැව්, බෝට්ටු, ඔරු | සුළඟ, ඩීසල්, මිනිස් ශ්රමය | වරාය, තොටුපොළ |
එක් එක් ප්රවාහන ක්රමයේ වාසි හා අවාසි පහත පරිදි දැක්විය හැකි ය:
ආර්ථික හා සමාජ සංවර්ධනයේ සහ ගෝලීයකරණයේ ප්රධාන ම උපාංගය වනුයේ ප්රවාහනයයි. නිෂ්පාදිතවල නිෂ්පාදනය හා පාරිභෝජනය වෙනස් ස්ථානයන්හි සිදු වන්නේ ප්රවාහනය නිසා ය. ප්රවාහනය වෙළෙඳාමේ ව්යාප්තියටත්, පුද්ගලයින්ගේ පැතිරීමටත් විශාල වශයෙන් හේතු වේ. මේ අනුව විවිධ පාර්ශ්වවලට ප්රවාහනය වැදගත් වන ආකාරය පහත පරිදි දැක්විය හැකි ය:
උචිත ප්රවාහන මාධ්යයක් තෝරා ගැනීමේ දී සලකා බැලිය යුතු කරුණු කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
මෙහි දී භාණ්ඩයේ ස්වරූපය, කල්පැවැත්ම, බර, වටිනාකම ආදී සාධක මත තෝරා ගන්නා ප්රවාහන මාධ්යය වෙනස් වේ.
නිදසුන් :
ප්රවාහනය සඳහා දැරීමට සිදු වන මුළු වියදම පිරිවැය වේ. ප්රවාහන පිරිවැය වැඩි වීම භාණ්ඩයේ මිල වැඩි වීමට ද හේතු වන නිසා ඒ පිළිබඳ ව වඩාත් සැලකිලිමත් විය යුතු වේ.
සමහර අමුද්රව්ය හා භාණ්ඩ ඉක්මණින් ප්රවාහනය කිරීම අවශ්ය වේ. නෂ්ය වීම, ගුණත්වය අඩු වීම එයට හේතුවයි. වේගවත් ප්රවාහනය තුළින් වැය වන කාලය අවම වේ. ඒ තුළින් ප්රවාහන කටයුතු කාර්යක්ෂම කර ගැනීමට අවස්ථාව ලැබේ.
නිදසුන් : මාලු, එළවළු, පළතුරු, මී කිරි
දුර ප්රමාණය අනුව ද තෝරා ගන්නා මාධ්ය වෙනස් වේ. දුර ප්රමාණය අනුව මාධ්ය සඳහා වැය වන පිරිවැය ද වෙනස් වේ.
ප්රවාහන මාධ්යයක් මගින් වරකට ගෙන යා හැකි භාණ්ඩ හා මගීන් ප්රමාණය ධාරිතාව වේ. ප්රවාහනය කිරීමට බලාපොරොත්තු වන ප්රමාණය අනුව සුදුසු මාධ්යයක් තෝරා ගත යුතු ය.
නිදසුන් :
ප්රවාහනය කරන භාණ්ඩය හෝ මගීන් ආරක්ෂාකාරී ව ගමනාන්තය දක්වා ම ගෙන යාමට හැකි විය යුතු ය.
නිදසුන් :
ප්රවාහන ක්ෂේත්රයේ ප්රවණතා වර්ධනය වෙමින් පවතින අතර ඒවාට පහත නිදසුන් ඉදිරිපත් කළ හැකි ය
නිදසුන් :
ප්රවාහන ක්ෂේත්රයේ අනාගතය පුරෝකථනය කිරීමට නිදසුන් කිහිපයක් පහත පරිදි ඉදිරිපත් කළ හැකි ය.
අනාගත ලොව ප්රවාහන පද්ධතිය ලෙස හඳුනා ගන්නා මෙම බ්රිතාන්ය ජාතික ඉෆ්ලාන් මයික් ගේ සංකල්පයකි. ප්රධාන වශයෙන් බටයක් දිගේ ඇති කරන රික්තයක් යොදා ගෙන භාණ්ඩ හා මිනිසුන් ප්රවාහය කරයි.
ගබඩාකරණය (Storage) යනු තොගයක් මිල දී ගත් අවස්ථාවේ හෝ නිෂ්පාදනය කළ අවස්ථාවේ සිට ඒවා අලෙවි කරන තෙක් හෝ භාවිතයට ගන්නා තෙක් හෝ බෙදාහරින තෙක් රැස් කර තබා ගැනීමේ (Keeping) හෝ කල්තබා ගැනීමේ (Preserving) ක්රියාවලියකි.
මෙම ක්රියාවලිය,
එසේ තොග රැස්කර තබා ගැනීම හෝ කල්තබා ගැනීම සඳහා භාවිත කරන ස්ථානය ගබඩාව (Warehouse) ලෙස හැඳින්වේ.
ගබඩාවක් ස්ථානගත කිරීමේ දී පහත කරුණු සලකා බැලිය යුතු ය.
ගබඩාව සඳහා භාවිත කරන ගොඩනැගිල්ලේ ප්රශස්ත වූ පිරියත සැලැස්ම (දොරවල්වල පිහිටීම, වර්ග ප්රමාණය, සිවිලිමේ උස, ද්රව්ය ඇසිරීමේ පිළිවෙත් ආදිය) එම ගොඩනැගිල්ල තුළ කෙරෙන මෙහෙයුම් කාර්යය (ද්රව්ය ගබඩා කර තැබීම, බෙදාහැරීම, පැකට් කිරීම, ලේබල් කිරීම ආදී ) කෙරෙහි දැඩි බලපෑමක් ඇති කරයි. භාණ්ඩ අසුරා තැබිය හැකි තීරු ගණන, භාණ්ඩ තැබීමට ඇති ඉඩකඩ සිවිලිමේ උස යනාදිය එම ගොඩනැගිල්ල තුළ භාණ්ඩ අසුරා තැබීම සඳහා භාවිත කරන උපකරණ හා භාණ්ඩ එහා මෙහා කිරීමේ උපකරණ භාවිතයේ දී සීමා පනවයි. එසේ ම ගබඩාව තුළට අමු ද්රව්ය හෝ නිමි භාණ්ඩ ලබා ගැනීම මෙන් ම ඉන් පිටතට එම ද්රව්ය නිකුත් කිරීම කෙරෙහි ද බලපෑම් ඇති කරයි. එබැවින් තෝරා ගන්නා ගොඩනැගිල්ල තුළ ඇති ඉඩකඩ ව්යාපාරිකයා බලාපොරොත්තු වන ද්රව්ය එහා මෙහා කිරීමේ සැලසුමට අනුව ගැලපේ ද යන්න ගැඹුරින් පරීක්ෂා කර බලා ගබඩාව සඳහා සුදුසු ගොඩනැගිල්ලක් තෝරා ගත යුතු ය.
ගබඩාව තුළ කෙරෙන මෙහෙයුම් කාර්යය කොතරම් වේගවත් ද යන්න එනම්, ගබඩාවේ භාණ්ඩ ඇසිරීම හා ආපසු ලබා ගැනීම කොතරම් වේගයෙන් සිදු වන්නේ ද යන්න හා ඉදිරියේ දී කිරීමට බලාපොරොත්තු වන කාර්යයන් මොනවා ද යන්න ගබඩාවක් ස්ථානගත කිරීමේ දී සලකා බැලිය යුතු ය. ගබඩාව තුළ කෙරෙන කාර්යය සමන්විත වන්නේ ගබඩා කර කාලයක් සුරක්ෂිත ව තබා ගැනීම නම් හෝ සරල එකලස් කිරීමේ කාර්යයක් නම් අඩු වේගවත් බවකින් යුක්ත ව ද්රව්ය එහා මෙහා කිරීම සිදු කළ හැකි ස්ථානයක් උචිත වේ. දවසේ පැය 24 පුරා ම මෙහෙයුම් ක්රියාත්මක වන්නේ නම්, ඉතා වේගයෙන් ද්රව්ය ලබා ගැනීම හා බෙදා හැරීම සඳහා පහසුකම් සහිත ස්ථානයක් තෝරා ගත යුතු වේ. තව ද, පිටවන ශබ්දය, පිට කරන ද්රව්යය හා එළිමහන් ගබඩා කිරීම්වල අවශ්යතාව යන කරුණු ද සැලකිල්ලට ගෙන කුමන ප්රදේශවල ගබඩාව ස්ථාපිත කළ යුතු ද යන්න තීරණය කළ යුතු ය.
ගබඩා කර ඇති භාණ්ඩ ප්රවාහනය සඳහා යොදා ගන්නා ප්රධාන ම ප්රවාහන ක්රමය කුමක් ද යන්න එනම් දුම්රිය මාර්ග, ගුවන් මාර්ග හෝ ජල මාර්ග ද, යන්න මත ගබඩාව ස්ථානගත කළ යුතු ය. අධිවේගී මාර්ගයකින් පිටවීමට හෝ ගුවන් තොටුපලකට ඉක්මණින් ලඟා වීමට හෝ හැකි ස්ථානයක ගබඩාව ස්ථානගත කිරීම වඩාත් යෝග්ය වේ. ඊට අමතර ව සැලකිලිමත් විය යුතු වැදගත් සාධකයක් වන්නේ පාරිභෝගිකයාට ආසන්න වීමයි. එනම් නිෂ්පාදිතයෙන් වැඩි කොටසක් අපනයනය කරන්නේ නම්, හා ඉතිරිය රට තුළ සිල්ලර වෙළෙඳුන්ට බෙදාහරින්නේ නම්, ගබඩාව ස්ථානගත කිරීමේ තීරණය ගැනීමේ දී වරායට මෙන් ම, අධිවේගී මාර්ගවලට හා දුම්රිය මාර්ගවලට පහසුවෙන් ළගා විය හැකි ස්ථානයක් තෝරා ගත යුතු ය. භාණ්ඩයක පිරිවැයෙන් සැලකිය යුතු ප්රමාණයක් සමන්විත වන්නේ ප්රවාහන වියදම්වලිනි. එබැවින් අමුද්රව්ය හෝ නිමි භාණ්ඩ හෝ ප්රවාහනය සඳහා දැරීමට සිදු වන පිරිවැය පිළිබඳ ව දැඩි සැලකිල්ලක් යොමු කරමින් ගබඩාව ස්ථානගත කළ යුතු ස්ථානය තීරණය කළ යුතු ය.
ද්රව්ය ඇසිරීමේ පහසුකම් හා ද්රව්ය එහා මෙහා කිරීමේ උපකරණ හැසිරවීමේ පහසුකම් සහිත වීම ද ගබඩාවක් ස්ථානගත කිරීමේ දී සැලකිලිමත් විය යුතු කරුණකි. භාණ්ඩ එහා මෙහා කිරීමේ ට්රක් රථ, භාණ්ඩ එසවීමේ උපකරණ ක්රියාත්මක කිරීම සඳහා භාණ්ඩ පැටවීමේ හා බෑමේ වේදිකා සහිත වීම අවශ්ය වේ. භාණ්ඩ බෙදාහැරීම ඉතා වේගයෙන් සිදු වන්නේ නම් මෙවැනි පහසුකම් සහිත වීම අත්යවශ්ය ය.
පුපුරණ ද්රව්ය, ගිනි ඇවිලෙන සුළු ද්රව්ය, ආහාර ද්රව්ය, ඉක්මණින් නෂ්ය වන ද්රව්ය, රසායනික ද්රව්ය යනා දී වශයෙන් ගබඩා කරන ද්රව්යයේ ස්වභාවය අනුව වඩාත් සුදුසු ගබඩාවක් තෝරා ගත යුතු ය. මෙහි දී පාරිසරික සාධක ද සැලකිල්ලට ගෙන නියමිත උෂ්ණත්වය, තෙතමනය රැකෙන පරිදි හා ගින්නෙන් වර්ෂාවෙන් ආදියෙන් හානි නො වන පරිදි ද්රව්යයන්ගේ ස්වභාවය අනුව සුදුසු ගබඩාවක් තෝරා ගත යුතු වේ.
නිදසුන්:
කර්මාන්තශාලාව වෙත අමුද්රව්ය ප්රවාහනය සඳහා පිරිවැය මෙන් ම, නිෂ්පාදිත භාණ්ඩ අවසාන පාරිභෝගිකයාට බෙදා හැරීම දක්වා වන ප්රවාහන ගාස්තු. බෑමේ හා පැටවීමේ ගාස්තු ගණනය කර ප්රවාහන පිරිවැය අවම වන ස්ථානයක ගබඩාව ස්ථානගත කළ යුතු ය.
මෙහි දී,
ගබඩාවක භාණ්ඩ ඇසිරීම කළ යුතු ආකාර කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
පහසු හා ලාභදායී භාණ්ඩ ඇසිරීමේ ක්රමයකි. එහා මෙහා කළ හැකි භාණ්ඩ අසුරන ලද තට්ටු (Pallets) ගණනාවක් රාමුවක් තුළ එක මත එක තැබීමෙන් භාණ්ඩ අසුරනු ලැබේ. ඕනෑ ම අවස්ථාවක ඕනෑ ම තට්ටුවක් වෙත ලගා වීමේ හැකියාව ඇත. පුද්ගලයින්ට ඉනිමගක ආධාරයෙන් හෝ ෆෝක්ලිෆ්ට් ට්රක්වලට (Forklift Trucks) හෝ ගබඩාවේ ඕනෑ ම තැනක භාණ්ඩ අසුරා ඇති තට්ටුවක් වෙත ලගා විය හැකි ය.
එක ම වර්ගයේ භාණ්ඩ ගබඩාවේ බිම එක් ස්ථානයක එක මත එක ඇසිරීම මෙහි දී සිදු වේ. මේ අනුව විවිධ භාණ්ඩ වර්ග ගබඩාවේ විවිධ ස්ථානවල ගොඩවල් වශයෙන් අසුරා තැබීම සිදු කෙරේ. මෙම ක්රමයට භාණ්ඩ ඇසිරීමට රාක්කයක් හෝ භාජනයක් වැනි භෞතික මාධ්යයක් අවශ්ය නො වේ.
නිදසුන් : සහල්, සීනි, පිටි, කලුගල්, ගඩොල්
මෙම ඇසුරුම් මාධ්ය තට්ටු (Pallet Racks) ගණනාවකින් සැදුම්ලත් පීලි හෝ එහා මෙහා කිරීමේ පටිවලින් සමන්විත වේ. මෙහි දී නිෂ්පාදිත ගබඩා කිරීමත් නැවත ලබා ගැනීමත් එක ම පැත්තකින් සිදු කෙරෙන පරිදි (Drive In) හෝ නිෂ්පාදිත ගබඩා කිරීම එක් පැත්තකින් ද ඒවා ආපසු ලබා ගැනීම ඊට විරුද්ධ පැත්තකින් ද සිදු කෙරෙන පරිදි (Drive Out) සවි කළ හැකි ය. මෙම ක්රමයට භාණ්ඩ ඇසිරීමේ දී ඝණත්වය ඉතා ඉහළ නිසා ඉඩකඩ ඉතා ප්රශස්ත ව භාවිත කළ හැකි ය. පිරිවැය ඉතා ඉහළ ශීතාගාර සහිත ගබඩාවල භාණ්ඩ ඇසිරීම සඳහා මෙම ක්රමය යෝග්ය වේ. භාණ්ඩවලට සිදු වන හානි වීම් වැලැක්වීම සඳහා එහා මෙහා වීමේ වේගය පාලනය කරන උපකරණ සවි කළ හැකි ය.
තට්ටු සහිත රාක්කවලට කුඩා කූඩ සවි කර ඇති ක්රමයකි. කූඩ එකක් මත එකක් වන පරිදි තට්ටු කිහිපයක් අඩුක්කළ හැකි ය. එක තට්ටුවක් මත නිෂ්පාදිත තැන්පත් කළ පසු එය පසු පසට තල්ලු කර එය ඉදිරියෙන් ඊලඟ තට්ටුව ස්ථානගත කෙරේ.
ගබඩාවක ඇති තට්ටු දෙකක් අතර අමතර තට්ටුවක් නිර්මාණය කර ද්රව්ය ගබඩා කිරීම මෙහි දී සිදු කෙරේ. මෙම අමතර තට්ටුව මත ඇසිරීම සඳහා ඉහත විස්තර කළ ඕනෑ ම ක්රමයක් අනුගමනය කළ හැකි ය. මෙ මගින් ඉඳි කරන ලද ගොඩනැගිල්ලේ පවතින ඉඩකඩ දෙගුණ කරයි.
පරිගණක තාක්ෂණය මගින් පාලනය කරනු ලබන යාන්ත්රික අතක ආකාරයේ උපාංගයකින් (Mechanical Arm Device) ගබඩාවේ ද්රව්ය ගබඩා කිරීම මෙන් ම ආපසු ලබා ගැනීම සිදු කෙරේ. මෙම ක්රමය ගබඩා කර ඇති ඉතා කුඩා අයිතම පහසුවෙන් ආපසු ලබා ගැනීම සඳහා ඉතා යෝග්ය වේ. එමෙන් ම දහස් ගණනක් වූ පොත්පත් හා ලිපි ලේඛන ගබඩා කරන ලේඛණාගාරයක අදාළ අයිතම ඇසිරීම හා ආපසු ලබා ගැනීම සඳහා මෙම ක්රමය යෝග්ය වේ.
ගබඩාවක භාණ්ඩ එහා මෙහා කිරීමේ දී විවිධ උපකරණ යොදා ගනියි.
නිදසුන් :
විධිමත් ව භාණ්ඩ ඇසිරීමෙන් සහ ගබඩාව තුළ භාණ්ඩ එහා මෙහා කිරීමේ උපකරණ භාවිත කිරීමෙන් ලබාගත හැකි ප්රයෝජන කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
ගබඩාවක විධිමත් ව භාණ්ඩ ඇසිරීම මගින් හා භාණ්ඩ එහා මෙහා කිරීම සඳහා උචිත ක්රමවේද හා උපකරණ භාවිත කිරීමෙන් ගබඩාව වඩාත් සංවිධානාත්මක වේ. මෙ මගින් සේවකයන්ට හා ගබඩාවේ අයිතිකරුට ගබඩාව නඩත්තු කිරීම හා කළමනාකරණය පහසු වේ.
සේවකයන් සේවය කරන අතරතුර දී ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාව පිළිබඳ තර්ජනයක් ඇති නොවන අතර, ගබඩාව තුළ අවුල්සහගත බවක් ද ඇති නොවේ. එමෙන් ම විධිමත් ව භාණ්ඩ ඇසිරීම නිසා නිෂ්පාදිත ඒවාට නියමිත ස්ථානවල ස්ථානගත කෙරෙන බැවින් එම නිෂ්පාදිත ආරක්ෂා වේ.
විශේෂයෙන් ම භාණ්ඩ ඇසිරීම හා ආපසු ගැනීම අත්හුරු ක්රමයට (Manual System) සිදු කරන්නේ නම් ගබඩාවක් නඩත්තු කිරීම කාලය ගත වන කටයුත්තකි. නමුත් විධිමත් ක්රමවේදයක් අනුගමනය කරමින් ගබඩාවේ භාණ්ඩ අසුරා තිබේ නම් එය භාණ්ඩ ඇසිරීම හා ආපසු ගැනීම සඳහා දරණ පරිශ්රමය හා කාලය ඉතිරි කරයි.
විධිමත් ව භාණ්ඩ අසුරා තිබීම නිසා ගබඩාව විධිමත් ව සංවිධාන වී පවතී. එමගින් එක් ස්ථානයක සියල්ල ම ගොඩ ගසා ගබඩාව තුළ තදබදයක් ඇති කිරීම වෙනුවට භාණ්ඩ ඉහළට ඉහළට තැන්පත් කෙරෙන බැවින් (Stack) ගබඩාවේ ඉඩකඩ ඉතිරි වේ.
ප්රවාහන හා සැපයුම් සේවා (Transport and Logistics Services) යනු පාරිභෝගික අවශ්යතා හා වුවමනා සපුරාලීම තහවුරු කිරීමේ අරමුණින් භාණ්ඩ, සේවා හා අදාළ තොරතුරු ඉදිරියට හා පසුපසට ගලා යාම, ඒවායේ ආරම්භක අවස්ථාවේ (Point of Origin) සිට පරිභෝජන අවස්ථාව (Point of Consumption) දක්වා කාර්යක්ෂම ව හා සඵලදායී ව සැලසුම් කිරීමේ හා ක්රියාත්මක කිරීමේ ක්රියාවලියකි.
ආයතනයක මෙහෙයුම් කටයුතු සුමට ව ගලා යාම සඳහා සැලසුම් කරන ලද ප්රවාහන හා සැපයුම් සේවා පද්ධතියක් අත්යවශ්ය වේ. එවැනි ප්රවාහන හා සැපයුම් සේවා පද්ධතියක මූලික ක්රියාවලි දෙකක් ඇත.
ආයතනවල ස්වරූපය, නිෂ්පාදිතවල ස්වරූපය අනුව විවිධ ආකාරයේ ප්රවාහන හා සැපයුම් සේවා පද්ධති පැවතිය හැකි ය. ඒවා පහත පරිදි දැක්විය හැකි ය.
ප්රවාහන හා සැපයුම් සේවාවල අවශ්යතාව පහත පරිදි පෙන්වා දිය හැකි ය.