අධ්යාපන ලෝකයට
ඔබේ දැනුම වර්ධනය කරගන්නා ගමන අදම අරඹන්න. නව තාක්ෂණය සමඟ පෙරට යන්න.
සාදරයෙන් පිළිගනිමු!
ඇතුලත් වීමට ඔබගේ ගිණුමේ තොරතුරු ලබා දෙන්න
ඉහත මුලික අරමුණට අමතර ව පහත සඳහන් අරමුණු ඉටු කර ගැනීමට ද අපේක්ෂා කෙරේ.
මූල්ය කළමනාකරණයේදි මූල්ය කළමනාකරුවන් ගනු ලබන වැදගත් තීරණ වර්ග දෙකකි
අයෝජන තීරණ
අරමුදල් ජංගම හා ස්ථාවර වත්කම්වල යෙදවීම පිලිබඳ ව ගනු ලබන තීරණ අයෝජන තීරණ වේ
මූල්යන තීරණ
ජංගම හා ස්ථාවර වත්කම්වල ආයෝජනය කිරීම සඳහා අවශ්ය අරමුදල් සපයා ගන්නේ කෙසේ ද යන්න පිළිබඳ තීරණ මූල්යන තීරණ වේ.
අයවැයකරණයේ දී ප්රධාන උපකරණ දෙකක් යොදා ගැනේ.
මුදල් අයවැය ලේඛනය
නිශ්චිත අනාගත කාලච්ඡේදයක මුදල් ලැබීම හා මුදල් ගෙවිම ඇතුළත් කොට සකස් කරනු ලබන ලේඛනය මුදල් අයවැය ලේඛනය ලෙස හදුන්වනු ලැබේ. මුදල් අයවැය ලේඛනයක දැකිය හැකි අපේක්ෂිත මුදල් ලැබීම් මාර්ගවලට නිදසුන් පහත දැක්වේ.
මුදල් අයවැය ලේඛනයක් පිළියෙල කිරීමෙන් ලැබෙන ප්රයෝජන කීපයක් පහත දක්වේ.
ප්රාග්ධන අයවැයකරණය
ඉදිරි අනාගතයේ දී ප්රතිලාභ ඉපයීමේ අරමුණෙන් ව්යාපාර ආයතනයක් සතු ව පවතින වර්තමාන අරමුදල් වඩා සඵලදායි ලෙස දිගු කාලීන වත්කම්වල හෝ දිගුකාලීන ව්යාපෘතිවල හෝ ආයෝජනය කිරිමට සැලසුුුම් කිරිම ප්රාග්ධන අයවැයකරණය වේ. මූල්ය කළමනාකරු ගනු ලබන ප්රාග්ධන අයවැයකරණ තීරණ දිගු කාලීන ආයෝජන තීරණ ලෙස සැලකේ.
ව්යාපාරයක අරමුදල් අවශ්යතා දෙයාකාරයකට වර්ග කර දක්විය හැකි ය.
කෙටිකාලීන මූල්ය අවශ්යතා (කාරක ප්රාග්ධන අවශ්යතා)
එදිනෙදා ව්යාපාර කටුයුතු පවත්වා ගෙන යාම සඳහා අවශ්ය වන අරමුදල්
දිගු කාලීන මූල්ය අවශ්යතා (ස්ථාවර ප්රාග්ධන අවශ්යතා)
ව්යාපාරය ආරම්භ කිරීමේදි මෙන් ම ව්යාපාර කටයුතු පවත්වා ගෙන යාමේ දී මූලිකවම අවශ්ය වන්නා වූ ජංගම නොවන වත්කම් මිල දී ගැනීම සඳහා අවශ්ය වන අරමුදල්
අරමුදල් සම්පාදන මාර්ග විවිධ නිර්ණායක ඔස්සේ වර්ගීකරණය කල හැකි ය.
මූල්ය අවශ්යතා සපුරා ගැනීමේ දී සැලකිලිමත් විය යුතු කරුණු
ව්යාපාරයක් සතු අරමුදල් ව්යාපාරය තුළ හෝ පිටත වත්කම්වල හෝ යෙදවීම ආයෝජනය වන අතර ඒ සඳහා ගන්නා තීරණ ආයෝජන තීරණ ලෙස හැඳන්වේ.
ආයෝජන තීරණ පහත ආකාරයෙන් වර්ග කර දැක්විය හැකි ය.
ආයතනයක් අරමුදල් ජංගම හා ස්ථාවර වත්කම්වල ආයෝජනය කිරීමේ දී සලකා බලන කරුණු කිහිපයක් පහත දැක්වේ
කොළඹ කොටස් හුවමාරුවෙහි ගනුදෙනු වන සුරැකුම්පත් කිහිපයක් පහත දක්වේ.
සාමාන්ය කොටස්
සාමාන්ය කොටස් මිල දී ගන්නා ආයෝජකයෝ එම සමාගමේ අයිතිකරුවෝ වෙති. මෙම කොටස් මිල දී ගන්නා ආයෝජකයන්ට සමාගම ලබන ලාභයෙන් යම් ප්රතිශතයක් හිමි වන නමුත් හිමි වන ලාභාංශය ස්ථීර නොවේ. එම නිසා අවදානම වැඩි ය. වාර්ෂික මහා සහා රැස්වීම්වලට සහභාගී වීමට අයිතිය හිමි වේ. පාලන බලතල හිමිවේ. සාමාන්ය කොටස් වර්ග දෙකකි.
ඡන්ද බලය රහිත සාමාන්ය කොටස් හිමියන්ට ඡන්ද බලය හිමි නො වුවත් සාමාන්ය කොටස්වලට හිම් අනෙකුත් සියලු වරප්රසාද ලැබේ.
වරණීය කොටස්
නිශ්චිත ලාභාංශ ප්රතිශතයක් හිම් සමාගම විසුරුවා හරින අවස්ථාවක දී ප්රාග්ධනය ආපසු ගෙවන විට ප්රමුඛත්වය හිමි වන කොටස් වරණීය කොටස් වේ. මෙම කොටස් හිමියන්ට සමාගමේ අයිතිය හිමි නො වේ. අවදානම අඩු ය. පාලන බලතල හිමි නොවේ.
කොටස් බලපත්ර
අනාගතයේදි දී නිශ්චිත මිලකට සමාගමක කොටස් මිලට ගැනීමේ අයිතිය ලබා දෙමින් වර්තමානයේ සමාගම විසින් නිකුත් කරන ලියවිල්ල කොටස් බලපත්රය ලෙස හැඳින්විය හැකි ය. කෙසේ වුව ද කොටස් ආයෝජනයෙන් ආයෝජකයකු ලබන ප්රාග්ධන ලාහ හැර අනෙකුත් ප්රතිලාභ ලැබීමට නම් කොටස් බලපත්රය කොටස් බවට පත් වන තුරු ළඟ තබා ගත යුතු ය.
සාංගමික ණයකර
සමාගමකට ණය ප්රාග්ධනය ලබා ගැනීම සඳහා සමාගමක් විසින් නිකුත් කරනු ලබන සුුරැකුම්පත්
විශේෂයකි. ලැයිස්තු ගත සමාගම් විසින් නිකුත් කරන ලැයිස්තුගත ණයකර කොටස් වෙළදපොලේ හුවමාරු කල හැකිය ණයකරවල ආයෝජකයන්ට නිශ්චිත පොලි ප්රතිශතයක් හිම් වේ.
රජයේ සුරැකුම්පත්
රජය විසින් නිකුත් කරන භාණ්ඩාගාර බිල්පත් හා භාණ්ඩාගාර බැඳුම්කර මින් අදහස් වේ. අවදානම ඉතා අවම ආයෝජන ලෙස මේවා සැලකේ. භාණ්ඩාගාර බිල්පත් හා භාණ්ඩාගාර බැඳුම්කර සඳහා වන පොලී අනුපාත ස්ථාවර නො වන අතර රජය කලින් කලට විවිධ පොළී අනුපාතයන් යටතේ මේවා නිකුත් කරනු දැකිය හැකි ය.
කොටස් වෙළෙඳ පොළේ හුවමාරු වන සුර කුම්පත්වල ආයෝජනයෙන් ලැබෙන සෘජු හා වක්ර ප්රතිලාභ කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
සෘජු ප්රතිලාභ
ලාභාංශ
සමාගමක් තම ව්යාපාර කටයුතු පවත්වාගෙන යාමෙන් උපයන ශුද්ධ ලාහයෙන් සමාගමේ කොටස් හිමියන්ට බෙදා හරින ප්රමාණය ලාභාංශ වේ. සමාගම් සාමාන්යයෙන් ලාභාංශ මූල්යමය ආකාරයෙන් හෝ කොටස් ආකාරයෙන් හෝ ප්රකාශයට පත් කරනු ලබයි. ලාභාංශ මූල්යමය වශයෙන් ප්රකාශයට පත් කිරීමේ දී කොටසකට මුදල්මය අගයක් ලෙස ප්රකාශ කෙරේ. එනම්, කොටසකට නිශ්චිත මුදල් ප්රමාණයක් ලෙස ප්රකාශයට පත් කෙරේ.
නිදසුන් : කොටසකට රු. 2.50 ආදි වශයෙන්
පොලී
ලැයිස්තුගත සමාගම් විසින් නිකුත් කරනු ලබන සාංගමික ණයකර මිල දී ගන්නා ආයෝජකයන්ට සමාගම විසින් වාර්ෂික ව පොලියක් ගෙවනු ලබයි. ණයකර සඳහා ගෙවනු ලබන්නේ නිශ්චිත පොලියක් වන අතර එය ණයකර නිකුත් කිරීමේ දී ම ප්රකාශ කරනු ලැබේ.
සංචිත ප්රාගධනීකරණය
සමාගම සතු ව පවතින සංචිත කොටස් ප්රාග්ධනය බවට පත් කිරීම මෙහි දී සිදු වේ. මේ මගින් කොටස් හිමියන්ට අනුපාතයකට නව කොටස් ලැබීමක් සිදු වේ. සංචිත ප්රාග්ධනීකරණයේ දී සමාගමෙහි ප්රකාශ කළ ප්රාග්ධනය වැඩි වීමක් සිදු වේ. මෙම සංචිත ප්රාග්ධනිකරණ ක්රියාවලිය සඳහා කොළඹ කොටස් වෙළෙඳ පොළෙහි පූර්ණ
අනුමතිය ලබා ගත යුතු ය.
හිමිකම නිකුතුව
හිමිකම් නිකුතුවක් යනු සමාගමේ දැනට සිටින සාමාන්ය කොටස් හිමියන්ට කිසියම් අනුපාතයකට අනුව කොටස් නැවත ලබා දීම යි. හිමිකම් නිකුතුවක දී වෙළෙඳ පොළේ මිලට වඩා අඩු මිලකට කොටස් ලබා ගැනීමේ අවස්ථාව ආයෝජකයන්ට ලැබේ. මෙසේ අඩු මිලකට කොටස් හිමි කර ගැනීමට හා එම හිමිකම වැඩි මිලකට විකුණා ලාහ අත් කර ගැනීමට හෝ ආයෝජකයාට අවස්ථා ලැබීම හිමිකම් නිකුතුවක ප්රතිලාභය යි.
ප්රාග්ධන ලාහ
කිසියම් ආයෝජකයකු ගැනුම් මිලට වඩා වැඩි මිලට කොටස් විකුණුවේ නම් එමඟින් ඔහු ලබන්නේ ප්රාග්ධන ලාභයකි. නිදසුනක් ලෙස කොටස් රු. 30ට මිලදී ගත් පුද්ගලයකු කොටසක් රු. 50කට විකුණන ලද්දේ නම් ඔහුට කොටසකින් රු. 20ක ප්රාග්ධන ලාභයක් හිමි වේ. කොටස් වෙළෙඳ පොළ තුළ ආයෝජකයන්ට කරන ආයෝජකයන්ට ලැබිය හැකි ආකර්ෂණීය ප්රතිලාභය මෙම ප්රාග්ධන ලාහය යි.
වක්ර ප්රතිලාභ