පෝෂණ ඌනතාව කෙරෙහි බලපාන සාධක
පෝෂණය සහ සෞඛ්යය
1. ආහාර සුරක්ෂිතතාව
ආහාර සකස් කිරීමේ දී හෝ පරිභෝජනයේ දී එම ආහාර මගින් හානියක් නැතහොත් අන්තරාවක් සිදු නොවන බවට තහවුරු කර ගැනීම ආහාර සුරක්ෂිතතාව නම් වේ.
ආහාර සුරක්ෂිතතාවට බාධා කරන සාධක තුනක් ඇත. ඒවා නම්:
- ජීව විද්යාත්මක සාධක - ආහාරවල පැවතිය හැකි ශරීරයට අහිතකර ක්ෂුද්ර ජීවින්
- රසායනික සාධක - ආහාරවල පැවතිය හැකි විවිධ රසායනික ශේෂ ද්රව්ය
- භෞතික සාධක - ආහාරවල තිබිය හැකි වැලි හෝ කුඩා ගල් කැට වැනි ද්රව්ය
ආහාර දූෂ්ය වීම යනු විවිධ සාධක නිසා ආහාරයේ ගුණාත්මක භාවයට හානි වීම යි. එම සාධක පහත දැක් වේ:
- මැස්සන්, කැරපොත්තන්, මීයන්, කුරුල්ලන් වැනි සතුන් ආහාරය මත වැසීම
- අපිරිසිදු දෑත්, අපිරිසිදු භාජන සහ අවිධිමත් පිසීමේ ක්රමවේද භාවිත කිරීම
- අපරික්ෂාකාරී ව ආහාර පරිහරණය කිරීම
- නුසුදුසු ආකාරයට ආහාර ගබඩා කර තැබීම
සැලකිලිමත් ව කටයුතු කිරීම මගින් ආහාර දූෂ්ය වීම වළක්වා ගත හැකි ය. ඒ සඳහා පහත කරුණු අනුගමනය කළ යුතු ය:
- ආහාර පරිහරණයට පෙර සබන් දමා නිවැරදි ව දෙඅත් සේදීම
- පිරිසිදු ව ආහාර පිළියෙල කිරීම
- ආහාර වර්ග බෙදා දීම සඳහා නිවැරදි හා පිරිසිදු උපකරණ භාවිත කිරීම
- ආහාර පිළියෙල කරන්නන්ගේ පෞද්ගලික ස්වස්ථතාව කෙරෙහි සැලකිලිමත් වීම
- ආහාර විෂ වීම වළක්වා ගැනීම - ඒ සඳහා;
- පුස් බැඳුණු ආහාර පරිභෝජනය නොකිරීම - සමහර පුස් වර්ග ඇෆ්ලටොක්සීන් (Aflatoxin) වැනි විෂ රසායනික නිපදවයි.
- කොළ පැහැති පොත්ත සහිත අර්තාපල් ආහාරයට නොගැනීම - අර්තාපල් කොළ පැහැවන්නේ හිරු එළියට නිරාවරණය වී සොලැනින් නමැති විෂ සංයෝග එහි නිපදවන නිසා ය.
- අච්චාරු වැනි ඇඹුල් වර්ග ලෝහ භාජනවල දැමීමෙන් හා ආහාර බෙදීම සඳහා ලෝහ හැඳි භාවිතයෙන් වැළකීම - විනාකිරිවල ඇති ඇසිටික් අම්ලය ඇලුමිනියම් හා යකඩ දිය කරයි.
- එක ම තෙලෙන් නැවත නැවත ආහාර බැදීමෙන් වැළකීම - මෙමගින් අහිතකර රසායනික ද්රව්ය නිපද වේ.
- කල් ඉකුත් වූ ආහාර වර්ග, මුද්රා කැඩුණු ඇසුරුම්වල වූ ආහාර සහ හැඩය විකෘති වූ (පිම්බුණු, ඇද වී ගිය) ටින්වල අහුරා ඇති ආහාර පරිභෝජනය නොකිරීම
- නුහුරු රසක් හෝ ගඳක් ඇති ආහාර කෑමට නොගැනීම
2. වයස
පුද්ගලයෙකුගේ ජීවිතයේ විවිධ අවස්ථාවල දී ලැබිය යුතු පෝෂණ අවශ්යතා වෙනස් වේ. දරුවකු ඉපදී මුල් දින 1000 තුළ දරුවාට ලැබෙන පෝෂණය ජීවිත කාලයට ම වැදගත් වේ.
දරුවෙකුගේ පෝෂණය, වර්ධනය සහ ආරක්ෂාව සඳහා අවශ්ය සියලු ම පෝෂ්ය පදාර්ථයන්ගෙන් මව්කිරි සමන්විත වේ. නව යොවුන් වියේ දී ඇති වන පෝෂණ ඌනතා මගින් ගැහැණු දරුවෙකුගේ නම් අනාගතයේ බිහි වන දරුවන් බර අඩු උපත් සහිත දරුවෝ වෙති. වයස්ගත වීමත් සමග ම පුද්ගලයෙකු විසින් කරනු ලබන ශාරීරික ක්රියාකාරකම් අඩු වීම හේතුවෙන් ශක්ති ජනක ආහාර අඩුවෙන් ගැනීම වැදගත් ය.
වයසට පත් වීමේ දී ශරීරයේ ඇති විටමින් බී12, විටමින් සී, රයිබොෆ්ලේවින්, ෆෝලික් ඇසිඩ්, කැල්සියම්, යකඩ ආදී ක්ෂුද්ර පෝෂක අඩු වන බැවින් මේවා අඩංගු ආහාර දිනපතා ආහාරයට එක් කර ගැනීමට උනන්දු විය යුතු ය. විශේෂයෙන් ආහාරයේ ඇති කැල්සියම් අස්ථිවල තැන්පත් වීමට නම් ප්රමාණවත් තරම් ව්යායාම කළ යුතු ය. එසේ ම කෙඳි සහිත ආහාර වැඩිපුර ගැනීම ද සීනි සහ තෙල් සහිත ආහාර අඩු කිරීම ද වයසට යාමත් සමඟ කළ යුතු ය. ජීවිතයේ කුමන වයසක දී වුව ද උසට සහ වයසට ගැළපෙන බරක් (නිසි ශරීර ස්කන්ධ දර්ශක අගයක්) පවත්වා ගත යුතු ය.
3. සෞඛ්ය තත්වය
අපට වැළඳෙන ඇතැම් රෝග තත්ව අනුව ආහාර පාලනය කිරීමට සිදු වේ. වැළඳී ඇති රෝග තත්වය අනුව ආහාර තෝරා ගත යුතු ය. උදාහරණයක් ලෙස රක්තහීනතාවෙන් පෙළෙන රෝගියෙකු යකඩ සහ යකඩ අවශෝෂණය උපරිම කරන ආහාර වැඩිපුර ලබා ගත යුතු ය.
ආහාර මාර්ගයේ පණු ආසාදන වැනි තත්වවල දී ප්රමාණවත් පෝෂණ ප්රමාණයක් ලබා දෙනු ලැබුව ද අවශෝෂණය ප්රමාණවත් නොවන නිසා පෝෂණ ඌනතාවන් ඇති වේ. එම නිසා උපරිම පෝෂණ තත්වය රැක ගැනීම සඳහා ඇතැම් රෝග තත්ව පාලනය කළ යුතු ය.
ප්රධාන ආහාර වේල් අනිවාර්යයෙන් ම ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ. පාසල් යන වයසේ දරුවන් උදෑසන ආහාරය මග හැරීම මන්දපෝෂණයට ද හේතුවකි. රාත්රී කාලයේ දී දිගු වේලාවක් නිරාහාර ව සිටීම නිසා උදෑසන ආහාර වේල ඉතා ම වැදගත් වේ. නිසි ලෙස උදෑසන ආහාරය නොගැනීම අධ්යාපන කටයුතුවල යෙදීමට ද බාධාවක් වේ.
පුද්ගලයෙකු සතු ප්රතිශක්තිය වැඩි කර ගැනීම සඳහා හැම විට ම නැවුම් එළවළු හා පලතුරු ආහාරයට එක් කර ගත යුතු ය.
ගැඹුරු තෙලේ බදින ලද ආහාරවල අඩංගු වන ට්රාන්ස් මේද අම්ල (Trans fatty acid) ශරීරයට අහිතකර ය.
එමෙන් ම කය වෙහෙසා කරන කාර්ය ප්රමාණය අනුව ආහාර ගත යුතු ය.
4. පරිසරය
පුද්ගලයෙකු ලබා ගන්නා ආහාර ඔහු ජීවත් වන පරිසරය අනුව වෙනස් වේ. එපමණක් නොව පුද්ගලයෙකුට අවශ්ය ආහාර ප්රමාණය, ඔහු ජීවත් වන පරිසරයේ කාලගුණික සහ දේශගුණික සාධක අනුව ද වෙනස් වේ. ශීත රටවල අයට උෂ්ණත්වය වැඩිපුර නිපදවීම සඳහා ශක්ති ජනක ආහාර වැඩිපුර ගත යුතු වේ.
5. ආහාර පිළිබඳ ඇති දුර්මත සහ පෝෂණ ගැටලු පිළිබඳ දැනුම්වත් නොවීම
ප්රාදේශීය වශයෙනුත්, විවිධ ජාතීන් අතරත් ආහාර වර්ග පිළිබඳවත්, ආහාර සැකසීමේ ක්රම පිළිබඳවත් විවිධ දුර්මත පවතී. එමෙන් ම මාධ්ය මගින් ප්රචාරණය කරන වෙළඳ දැන්වීම්වලින් ලැබෙන තොරතුරුවල නිරවද්යතාව පිළිබඳ ව මහජනතාව දැනුම්වත් නොවීමත් පෝෂණ ගැටලු ඇති කිරීම කෙරෙහි ඍජුව ම බලපායි.
පෝෂණය හා බැඳුණු දුර්මත කිහිපයක් පහත දක්වා ඇත:
- සීතල කෑම සහ ගිනියම් කෑම ශරීරයට අහිතකර බව
- වඩා මිල අධික ආහාරය වැඩි පෝෂණයක් පවතින බව
- පිපාසයක දී ජලයට වඩා අනෙකුත් පැණි බීම වර්ග පානය කිරීම සුදුසු බව
- කිරි, සම්පූර්ණ ආහාරයක් ලෙස සැලකීම
- රෝගී අවස්ථාවල දී ආහාර ජීරණය අපහසු යයි සලකා අඩුවෙන් ආහාර ගැනීම
මීට අමතර ව වෙළඳපොළ බලපෑම, ආර්ථික තත්වය, ආහාරවල හිඟකම, විවිධ ආහාරවල අඩංගු පෝෂ්ය පදාර්ථ පිළිබඳ අවබෝධයක් නොතිබීම සහ නොසැලකිලිමත්කම පෝෂණ ඌනතා ඇති වීමට බලපායි.
