අධ්යාපන ලෝකයට
ඔබේ දැනුම වර්ධනය කරගන්නා ගමන අදම අරඹන්න. නව තාක්ෂණය සමඟ පෙරට යන්න.
සාදරයෙන් පිළිගනිමු!
ඇතුලත් වීමට ඔබගේ ගිණුමේ තොරතුරු ලබා දෙන්න
මෙම මූල්ය ප්රකාශන ඉදිරිපත් කිරීමේදී භාවිතා කරන මූලික නීති, උපකල්පන, සම්ප්රදායන්, මඟ පෙන්වීම්, පරිචයන් හා මූලධර්ම ගිණුම්කරණ සංකල්ප (Accounting Concepts) ලෙස හඳුන්වයි.මේවා මගින් ගිණුම්කරණ තොරතුරු වල ඒකාකාරී බව සහ විශ්වසනීයත්වය තහවුරු කරයි.
ව්යාපාරය එහි අයිතිකරුගෙන් වෙන්වූ, ස්වාධීන පුද්ගලයෙකු ලෙස සලකා කටයුතු කළ යුතු බව මෙයින් අදහස් කෙරේ. අයිතිකරුගේ පෞද්ගලික ගනුදෙනු ව්යාපාරයේ ගිණුම් පොත්වල සටහන් නොකළ යුතුය.
උදාහරණය: අයිතිකරු තම පෞද්ගලික භාවිතය සඳහා ව්යාපාරයෙන් මුදල් ලබා ගන්නේ නම්, එය "ගැනිලි" ලෙස සටහන් කළ යුතු අතර එය ව්යාපාරයේ වියදමක් ලෙස නොසැලකේ.
උදාහරණය:
කමල් රු. 100,000ක් ව්යාපාරයට යෙදවීම
එය “ප්රාග්ධනය” ලෙස සටහන් කරනවා. එය ව්යාපාර ආදායමක් නෙවෙයි.
ව්යාපාරයක සිදුවන ගනුදෙනු හා සිද්ධීන් අතුරින් මුදලින් මැනිය හැකි ගනුදෙනු හා සිද්ධි පමණක් හඳුනාගෙන මූල්ය ප්රකාශනවල වාර්තා කරයි. මෙම ඕනෑම ගනුදෙනුවක් එම රටේ මුදල් ඒකකයක් මැන මූල්ය ප්රකාශනවල ඇතුළත් කරයි.
උදාහරණය: ව්යාපාරයක සේවකයන්ගේ කැපවීම හෝ කළමනාකරුගේ දක්ෂතාවය ව්යාපාරයට ඉතා වැදගත් වුවත්, ඒවා මුදලින් මැනිය නොහැකි නිසා ගිණුම් පොත්වල සටහන් නොවේ. නමුත් රුපියල් 50,000 ක භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමක් සටහන් කරනු ලබයි.
නිශ්චිත කාලපරිච්ඡේදයක් පදනම් කොට ගෙන (වර්ෂයක්, කාර්තුවක්, මාසයක්) මූල්ය ප්රකාශ පිළියෙල කරනු ලබන බව මෙම සංකල්පයෙන් උපකල්පනය කරයි.
ශ්රී ලංකා ගිණුම්කරණ ප්රමිත අංක 01, මූල්ය ප්රකාශ ඉදිරිපත් කිරීම් නැමති ගිණුම්කරණ ප්රමිතියේ ද දක්වන පරිදි මූල්ය ප්රකාශන පිළියෙල කිරීම හා ඉදිරිපත් කිරීම් වර්ෂයක කාල පරිච්ඡේදයක් සඳහා සිදු කළ යුතු බව නිර්දේශ කරයි.
උදාහරණය: සෑම වසරකම මාර්තු 31 වනදාට මූල්ය ප්රකාශන පිළියෙල කිරීම මගින් එම වසරේ ලාභය සහ මූල්ය තත්ත්වය තක්සේරු කිරීම.
වියදමක් නම් මුදලින් ගෙවනු ලැබුවත් නැතත්, කාලපරිච්ඡේදයට අදාළ නම් සහ ආදායමක් නම් මුදලින් ලැබුණත් නැතත්, කාලපරිච්ඡේදයට අදාළ නම්, මූල්ය ප්රකාශ පිළියෙල කිරීමේ දී ඒවා එම කාලපරිච්ඡේදයට ගැලපිය යුතු බව මෙම සංකල්පයේ දී දක්වා ඇත.
එනම් ගනුදෙනුවක් සිදු වූ අවස්ථාවේදී (මුදල් ලැබුණත් නැතත්) එය අදාළ කාල සීමාව තුළ සටහන් කළ යුතුය. ගිණුම්කරන කාලච්ඡේදයේ නිවැරදි මූල්ය ප්රතිඵලය අනාවරණය කිරිම සදහා උපචිත සංකල්පය වැදගත් වේ.
කිසියම් විකිණීමකදී, එනම් භාණ්ඩයක් විකිණීමේදී නම්, එම එක් භාණ්ඩයේ අයිතිය සහ අවදානම, එමෙන්ම එහි ප්රතිලාභය විකුණුම්කරුගෙන් ගැනුම්කරුට හුවමාරු වන අවස්ථාවේදී හෝ සේවාවක් නම්, සැපයුම්කරුගෙන් සේවාව ලබා ගන්නාට සත්ය වශයෙන්ම සේවාව හුවමාරු වූ අවස්ථාවේදී ඊට අදාළ ආදායම හඳුනාගත යුතු බව මෙම සංකල්පයෙන් පැහැදිලි වේ.
එනම්, ආදායම සත්ය වශයෙන්ම ඉපයූ අවස්ථාවේදී එම ආදායම හඳුනාගත යුතු බවයි.
මූල්ය ප්රකාශන පිළියෙල කිරීමේදී, කිසියම් වූ ආදායමක් හඳුනා ගත්තද, එම ආදායම ඉපයීමට දායක වූ සියළු වියදම් එම ආදායමට එරෙහිව හඳුනාගෙන එම ආදායම හඳුනාගනු ලැබූ කාලය තුලටම ගැලපිය යුතු බව මෙම සංකල්පයෙන් (Concept) කියවේ.
එනම් යම් කාල සීමාවක ආදායම් ඉපයීම සඳහා දැරූ සියලුම වියදම් එම ආදායම් සමඟ ගැලපිය යුතුය. එවිට නිවැරදි ලාභය ගණනය කළ හැක.
උදාහරණ: ආදායම් ඉපයීමට භාවිතා කරන්නා වූ ස්ථාවර වත්කම් ක්ෂය වීම වියදමක් ලෙස ගැලපීම.
විකුණන ලද භාණ්ඩවල පිරිවැය පමණක් එම කාලයේ ආදායමෙන් අඩු කිරීම. විකිණීමට ඉතිරිව ඇති තොගවල පිරිවැය වියදමක් ලෙස නොසලකා ඊළඟ වසරට ගෙනයාම.
සියලුම වත්කම් ගිණුම් පොත්වල සටහන් කළ යුත්තේ ඒවා මිලදී ගත් අවස්ථාවේදී වැය වූ පිරිවැයට (මුදලට) මිස වර්තමාන වෙළඳපල මිලට නොවේ. එනම් ව්යාපාරයක් සතු සම්පත් හා ඒ සදහා දැරූ වියදම් ඒවා අත්පත් කර ගත් අවස්ථාවේදි හුවමාරු වූ සත්ය පිරිවැය මත පොත්වල සටහන් කල යුතු බවයි.
උදාහරණය: වසර 5කට පෙර රුපියල් ලක්ෂ 10කට ගත් ඉඩමක්, අද එහි මිල ලක්ෂ 50ක් වුවද, ගිණුම් පොත්වල ලක්ෂ 10 ලෙසම (නැවත තක්සේරු නොකරන තාක්) පෙන්වනු ලබයි.
කිසියම් වූ ව්යාපාරයකට අදාළව, අනාගතයේදී දැරීමට සිදුවේ යැයි අපේක්ෂිත වියදම් සඳහා කලින්ම සුදානම් විය යුතු බවත් එමනිසා එම වියදම සඳහා ගැලපීමක් ප්රවර්තන වර්ෂයේ මූල්ය ප්රකාශන තුළ සිදු කළ යුතු බවත්, අනාගතයේදී ලැබේ යැයි අපේක්ෂිත ආදායම සඳහා ප්රවර්තන වර්ෂයේ ගැලපීමක් සිදු කිරීම අවශ්ය නොවන බවත් මෙම සංකල්පයෙන් දැක්වේ.
සිදුවිය හැකි ලාභ කලින් වාර්තා නොකළ යුතු වුවත්, සිදුවිය හැකි අලාභයන් සඳහා කලින්ම ප්රතිපාදන වෙන් කළ යුතුය.
මූල්ය ප්රකාශන පිළියෙල කිරීමේදී සහ ඉදිරිපත් කිරීමේදී ප්රමාණාත්මක වටිනාකමට වඩා සැලකිලිමත් විය යුත්තේ කිසියම් තොරතුරක් යම් පුද්ගලයෙකුගේ තීරණ ගැනීමට වැදගත් ද නැද්ද යන්න බව මෙම සංකල්පයේ අදහසයි.
තීරණ ගැනීමකට බලපෑම් කළ හැකි වැදගත් කරුණු (ප්රමාණාත්මක කරුණු) පමණක් වෙන් වෙන්ව පෙන්විය යුතුය.
ප්රමාණාත්මක බව යනු අයිතමයේ ඇති වැදගත්කමයි. ව්යාපාර කටයුතුවල ප්රමාණය හා ස්වභාවය මත වැදගත්කම තීරණය වේ.
උදාහරණ: ඉතා සුළු වියදම් වෙන වෙනම පෙන්වන්නේ නැතිව "පොදු වියදම්" ලෙස එකට වාර්තා කිරීම.
කිසියම් ගනුදෙනුවක් මූල්ය ප්රකාශනවල වාර්තා කිරීමේදී එකී ගනුදෙනුවේ නීතිමය තත්ත්වයට වඩා එම ගනුදෙනුව මගින් ව්යාපාරයේ ආදායම ඉපැයීමට සිදු කරනු ලබන බලපෑම පදනම කොටගෙන ගනුදෙනු වාර්තා කළ යුතු බව මෙහි අදහසයි.
වත්කම් නිර්වචනයට අනුව ද වත්කමක අයිතියක් නොමැති වුවද එය පාලනය කළ හැකි වීම වත්කමක ලක්ෂණයක් ලෙස දැක්වේ.
උදාහරණ:
මූල්ය ප්රකාශ පිළියෙල කිරීමේදී හා ඉදිරිපත් කිරීමේදී ඒවා පරිශීලනය කරන පාර්ශ්වයන්ගේ තීරණ ගැනීම සඳහා වැදගත් වන්නා වූ තොරතුරු අනාවරණය කළ යුතු බව මෙම සංකල්පයෙන් කියවේ. එනම් මූල්ය ප්රකාශන භාවිතා කරන්නන්ගේ තීරණ වලට බලපාන සියලුම වැදගත් තොරතුරු අනාවරණය කළ යුතුය.
උදාහරණ: ගිණුම්කරණ ප්රතිපත්ති සහ ක්ෂය කිරීමේ ක්රම පිළිබඳව සටහන් (Notes) මගින් පැහැදිලි කිරීම.
දේපල, පිරියත හා උපකරණ සම්බන්ධව එහි පිරිවැය හා සම්ච්චිත ක්ෂය යනාදියෙහි සිදුවී ඇති වෙනස හෙළිදරව් කිරීම.
සීමිත පොදු සමාගම් වල ආදායම් ප්රකාශනය තුල බදු පෙර ලාභය ගණනය කිරීමේදී ඇතුළත් කළ යුතු අයිතම අනාවරණය කිරීම (ක්ෂයවීම, ණය පොළී).
ගිණුම්කරණ ප්රතිපත්ති (Accounting policies) එක් කාලච්ඡේදයක සිට තවත් කාලච්ඡේදයකට නොවෙනස්ව අඛණ්ඩව භාවිතා කළ යුතුය. එනම් මූල්ය ප්රකාශන (Financial statements) පිළියෙල කිරීමේදී හා ඉදිරිපත් කිරීමේදී අනුගමනය කල පදනම්ල, සම්ප්රදායන්, ප්රතිපත්තීන් නිරන්තරයෙන්ම වෙනස් නොකළ යුතු බව සංගතතා සංකල්පයෙන් (Consistency concept) පැහැදිලි වේ.
උදාහරණ: තොග අගය කිරීම සඳහා සෑම වසරකම එකම ක්රමය (උදා: FIFO) භාවිතා කිරීම.