අධ්යාපන ලෝකයට
ඔබේ දැනුම වර්ධනය කරගන්නා ගමන අදම අරඹන්න. නව තාක්ෂණය සමඟ පෙරට යන්න.
සාදරයෙන් පිළිගනිමු!
ඇතුලත් වීමට ඔබගේ ගිණුමේ තොරතුරු ලබා දෙන්න
දේශපාලන විද්යාව යනු අප හැමගේ සමාජ ජීවිතයේ ප්රධාන පැතිකඩක් වන දේශපාලනය යන්න ශාස්ත්රීය ලෙස හැදෑරීමේ විෂය ක්ෂේත්රය ලෙස අපට කෙටියෙන් හා සරල ව තේරුම් කළ හැකි ය. දේශපාලනය යනු පුළුල් අර්ථ දක්වන සංකල්පයක් බව ද දේශපාලනය පිළිබඳ ව ශාස්ත්රීය ලෙස හදාරන විට අපට පෙනෙනු ඇත.
දේශපාලනය ශාස්ත්රීය ලෙස හැදෑරීම පිළිබඳ ව දීර්ඝ ඉතිහාසයක් තිබේ. ක්රි.පූ. සිවු වන සියවස තරම් ඈත කාලයේ ග්රීසියේ ඇතැන්ස් නුවර දේශපාලනය හැදෑරීම, ප්රගුණ කිරීම, සහ පුහුණු කිරීම විශේෂ ශාස්ත්රාලයයක සිදු විය. ප්ලේටෝ සහ ඇරිස්ටෝටල් යන සුප්රසිද්ධ දාර්ශනිකයෝ දේශපාලනය පිළිබඳ මෙම ග්රීක සම්ප්රදායේ ආරම්භකයෝ ය. වර්තමානයේ පාසල්වල සහ විශ්ව විද්යාලවල “දේශපාලන විද්යාව” යන විෂයය ඉගැන්වීම මෙම සම්භාව්ය සම්ප්රදායයි තව දුරටත් ඉදිරියට ගෙන යාමකි.
“දේශපාලන විද්යාව හැදෑරීම” යන අදහසෙහි ද අර්ථ කිහිපයක් තිබේ. දේශපාලනය සහ ඊට සම්බන්ධ පැතිකඩ ගැන ඉගෙන ගැනීම, පර්යේෂණ කිරීම, විග්රහ කිරීම, පවතින න්යාය සහ සංකල්ප විචාරයට ලක් කිරීම, අලුත් න්යාය සහ සංකල්ප ගොඩනැඟීම, පවත්නා දේශපාලන ප්රතිපත්ති හා ක්රම විචාරයට ලක් කරමින් නව විකල්ප යෝජනා කිරීම, දේශපාලනයේ යෙදෙන්නන්ට මෙන් ම පුරවැසියන්ට ද දේශපාලන අවබෝධය ලබාදීම යන මේවා එයට ඇතුළත් වේ. ප්ලේටෝ සහ ඇරිස්ටෝටල් ද තම ශාස්ත්රාලයයේ දේශපාලන විද්යාව ඉගැන්වීමෙන් සහ පුහුණු කිරීමෙන් ඉටු කළේ මෙම කාර්ය ය. පුරාතන ඉන්දියාවේ සහ චීනයේ ද රාජ්ය පාලනය පිළිබඳ විශේෂඥයෝ මෙවැනි ම කාර්යයක් ඉටු කළහ. වර්තමානයේත් පාසල්වල ද විශ්ව විද්යාලවල ද දේශපාලන විද්යාව හැදෑරීමේ න්යාය පත්රයේ මෙම අරමුණු තිබේ.
දේශපාලන විද්යාව යනු කුමක්දැයි හඳුනා ගැනීමේ දී මූලික කාරණ කිහිපයක් වැදගත් ය.
I . දේශපාලන විද්යාව යනු පැරණිතම ශාස්ත්රීය ශික්ෂණයකි. දර්ශනවාදය, ගණිතය, තර්ක ශාස්ත්රය, ආචාර විද්යාව, සෞන්දර්ය විද්යාව යන ශික්ෂණයන්ට සමඟාමී ව දේශපාලන විද්යාව ද විකාශනය වීම ආරම්භ වූයේ ක්රිස්තු පූර්ව හතර වැනි සියවසේ තරම් අතීතයේ සම්භාව්ය ග්රීසියේ ය.
II . ශාස්ත්රීය ශික්ෂණයක් වශයෙන් දේශපාලන විද්යාවේ ස්වභාවය, විෂය පථය හා අන්තර්ගතය, විධික්රම, න්යාය සහ සංකල්ප යන මේවා විවිධ ප්රභවයන් වෙතින් සියවස් විසිපහකට ආසන්න දීර්ඝ කාලයක් තූළ ගොඩ නැඟූණු, වෙනස් වූ සහ වර්ධනය වූ ඒවා ය.
III . දේශපාලන විද්යාවේ ප්රවේශ, න්යාය සහ විධික්රම බහුවිධ වේ. ඒවා විවිධ ගුරුකලවලට හා සම්ප්රදායවලට අයත් ව ඇත. දේශපාලන විද්යාව හැදෑරීමේ එක් ආකර්ෂණයක් වන්නේ මෙම විවිධත්වය යි.
දේශපාලන විද්යාව යනු දේශපාලනය ශාස්ත්රීය ලෙස හදාරණ ශික්ෂණය බව අපි ඉහත සඳහන් කළෙමු. මේ ප්රකාශනයේ වැදගත් තේමා දෙකක් ඇතුළත් ය.
දේශපාලනය යනු කුමක් දැයි හඳුනා ගැනීම.
මෙය වනා හි දේශපාලනය පිළිබඳ ව තිබෙන සම්භාව්ය අර්ථකථනය යි.
* පුරාතන ග්රීසියේ මෙන් ම ඉන්දියාවේ සහ චීනයේ දාර්ශනිකයන් ද දේශපාලනය යන්න තේරුම් කෙළේ රාජ්යය හා රාජ්ය බලය පාවිච්චි කිරීම සමඟ සම්බන්ධ කොට ගෙන ය.
ඉංග්රීසි භාෂාවේ පොලිටික්ස් (Politics) යන්න ග්රීක භාෂාවේ පෝලිටිකෝස් (Politikos) යන වචනයෙන් බිදී ආවෙකි. “පොලිස්” (Polis) යනු පෞර රාජ්යය යි. එනම් කුඩා නගර කේන්ද්ර කොටගත් රාජ්යය යි. “පෞර රාජ්යයට අයත්” යන්න Politikos යන ග්රීක වචනයේ අර්ථය යි. ඒ මඟින් දේශපාලන විද්යාව යන්නෙන් අදහස් වූයේ පෞර රාජ්යයට සම්බන්ධ විෂය කාරණ අධ්යයනය කරන විද්යාව/ශාස්ත්රය යන්න යි. පෞර රාජ්යයට සම්බන්ධ විෂය කාරණවලට පුළුල් පරාසයක පැතිර ගිය තේමා ගණනාවක් අයත් විය.
ඉන් ප්රධාන තේමා කිහිපයකි.
පුරාතන ඉන්දියාවේ මෙන් ම චීනයේ ද “දේශපාලනය”යනුවෙන් මෙම අර්ථය ම අදහස් කළ බව කෞටිල්ය සහ කොන්ෆියුසියස් යන චින්තකයන්ගේ කෘතිවලින් පෙනේ.
මෙම චින්තකයන් දෙදෙනා සහ ඇරිස්ටෝටල් ද පැවසූයේ පාලකයන්ට රාජ්යය පාලනය පිළිබඳ ව උපදෙස් දීම, දේශපාලන විශේෂඥයන්ගේ කාර්යයක් විය යුතු බව යි. වර්තමානයේ ද මෙම සම්ප්රදාය ය අඩු වැඩි වශයෙන් පවතී.
දේශපාලනය සමාජ භාවිතයක් ලෙස:-
දේශපාලනය යනු රාජ්යය, ආණ්ඩුව සහ රාජ්ය පරිපාලනය යන ක්ෂේත්රවලට සීමා නොකොට, ඒවායින් පිටත සමාජයේ පුරවැසියන් අතර පවත්නා භාවිතයකි යන්න මෙයින් අදහස් වේ.
උදාහරණ :
මේ අනුව පාලකයන් සහ වෘත්තීය දේශපාලනඥයන් පමණක් නොව පුරවැසියෝ ද දේශපාලනය කරති. මෙය ග්රීක යුගය තෙක් ද දිවෙයි. “දේශපාලනය” යනු පෞර රාජ්යයට සම්බන්ධ කාරණයක් ය යන ග්රීක අදහසේ අර්ථ දෙකක් තිබිණ. ඒවා නම්;
උදාහරණ :
ග්රීසියේ එකල පැවති සෘජු ප්රජාතන්ත්රවාදී ක්රමයේ සෘජු පුරවැසි සහභාගිත්වයක් තිබිණි. නීති සම්පාදනයට, නගර පරිපාලනයට සහ අධිකරණය සම්බන්ධ කටයුතුවලට පුරවැසියෝ ස්වේච්ඡාවෙන් සහභාගි වූහ. “සක්රිය පුරවැසියා” යන සංකල්පය ඇරිස්ටෝටල්ගේ Politics නම් කෘතියේ භාවිත වී ඇත්තේ මේ අර්ථයෙනි.
මේ අනුව පුරවැසි දේශපාලන සහභාගිත්වය යන්නට “දේශපාලනය” යන සංකල්පයෙහි විශේෂ තැනක් හිමි වී තිබේ. පුරවැසි ක්රියාකාරිත්වයක් සහ සහභාගිත්වයක් නැති දේශපාලනය ගැන සිතීමට පවා නොහැකි තරම් දැඩි ලෙස මෙම අර්ථය මුල් බැසගෙන ඇත.
මෙය පැති කීපයකින් දැකිය හැකි ය.
1. දේශපාලනය කිරීම.
මින් අදහස් වන්නේ
★ ආණ්ඩු බලය ලබා ගැනීමට ක්රියාකාරී වීම.
★ ආණ්ඩු බලය ක්රියාත්මක කිරීම.
★ මැතිවරණවලට සහභාගි වීම.
★ දේශපාලන පක්ෂවල ක්රියාකාරිත්වයට සම්බන්ධ වීම.
★ සටන් හා විරෝධතා ව්යාපාර ආදියට සහභාගි වීම වශයෙන් පුද්ගලයන් යෙදෙන ක්රියාකාරකම් ය.
දේශපාලනය කරන පුරවැසියන්ට ද වෘත්තීය දේශපාලනඥයන්ට ද දේශපාලනය පිළිබඳ ශාස්ත්රීය දැනුමක් හෝ විශේෂඥතාවක් හෝ අවශ්ය වන්නේ නැත. අවශ්ය වන්නේ “දේශපාලනය” යන සමාජ ක්රියාකාරකමෙහි යෙදීමට ඇති කැමැත්ත, කැප වීම සහ අධිෂ්ඨානයයි.
2. දේශපාලනය හැදෑරීම
මෙය දේශපාලනය කිරීමට වඩා වෙනස් කාර්යයකි. “දේශපාලනය හදාරන්නා” (student of politics) දේශපාලනය ප්රායෝගිකව කරන්නකු ලෙස හඳුන්වන්නේ නැත. එදිනෙදා ව්යවහාරයේ දී සිදු කරන මෙම වෙනස දේශපාලනය හා දේශපාලන විද්යාව අතර ඇති සම්බන්ධය තේරුම් ගැනීමට ඉවහල් වෙයි.
★ ශාස්ත්රීය ලෙස දේශපාලනය අධ්යයනය කිරීම සහ ප්රායෝගික ව දේශපාලනයෙහි යෙදීම එකිනෙකට වෙනස් භාවිත දෙකකි.
★ දේශපාලන විද්යාවේ කාර්යය දේශපාලනය ශාස්ත්රීය ලෙස අධ්යයනය කිරීම ය.
★ කෙනෙකු දේශපාලනය ප්රායෝගික වශයෙන් නොකළත් දේශපාලනය හැදෑරිය හැකි ය.
★ ඒ අනුව
● දේශපාලන පක්ෂවල හා සංවිධානවල ක්රියාකාරිත්වය
● ආණ්ඩු බලය ලබාගැනීමට දේශපාලන පක්ෂ සහ බලවේග අතර ඇති වන තරගය
● මැතිවරණ ව්යාපාර
● වෘත්තීය දේශපාලනඥයන්ගේ චර්යාව
● ඡන්ද දායකයන්ගේ චර්යාව
● දේශපාලන ගැටුම්, විරෝධතා හා කැරලි
● ආණ්ඩුවේ ප්රතිපත්ති
● ප්රතිපත්ති සම්පාදනය හා ක්රියාත්මක කිරීමේ ක්රියාවලි
● අන්තර්ජාතික සම්බන්ධතා සහ ගැටුම්
● යුද්ධය හා සාමය
ආදී පුළුල් පරාසයක විහිදී ඇති දේශපාලනික තේමා රාශියක් ම දේශපාලන විද්යා අධ්යයනයේ ප්රස්තූත, නැතහොත් විෂය වස්තුන්, වී ඇත.
දේශපාලනය ශාස්ත්රීය ලෙස හැදෑරීම අවුරුදු දෙදහසකට තරමක වැඩි කාලයක් තුළ වර්ධනය වුවකි. එය ක්රි.පූ. හතර වැනි සියවස තෙක් දිවෙයි. මේ විකාශයේ දී දේශපාලන අධ්යයනයේ විෂය පථය, විධික්රම හා ප්රවේශ ද පුළුල් විය. ඒ අනුව වර්තමානයේ දේශපාලන විද්යාව අප සලකන්නේ දේශපාලනයේ විවිධ පැතිකඩ අධ්යයනය කරන ශික්ෂණ මාධ්යයක් ලෙස ය.
දේශපාලනය හැදෑරීම යන අදහසට අර්ථ දෙකක් තිබේ.
මෙය අප ක්රමානුකූල ව ලබා ගන්නා දැනුමක් නොවේ. මෙය වනා හි එදිනෙදා ජීවිත අත්දැකීම් මත පදනම් වූ අවබෝධයකි. මෙහි අපේ සමාජ, දේශපාලන විශ්වාස සහ විනිශ්චය තිබේ. එහි පදනම වන්නේ සමාජය හා ලෝකය වෙතින්, එනම් පවුලෙන්, අසල්වැසියන්ගෙන්, හිතමිත්රාදීන්ගෙන් ජනමාධ්යයෙන් ලබා ගන්නා අවබෝධය යි. අපේ පෞද්ගලික රුචි, අරුචිකම් ද හොඳ නරක පිළිබඳ විශ්වාස ද එහි ගැබ් වී තිබේ.
උදාහරණ :
කාන්තාවන්ට පාර්ලිමේන්තුවේ නියෝජනය වැඩි කළ යුතු ද යන ප්රශ්නයට අප බොහෝ විට පිළිතුරු දෙන්නේ ව්යාවහාරික ඥානයේ ඇති සීමාවන් ද පදනම් කොට ගෙන ය. “කාන්තාවන්ට දේශපාලනය කරන්න තරම් ශක්තියක් නැත” යන පිළිතුර එම ව්යාවහාරික ඥානය පිළිබිඹු කරන්නකි.
මෙය දේශපාලන ප්රපංචයක් හෝ ගැටලුවක් හෝ ‘විද්යාත්මක ලෙස’ අධ්යයනය කිරීමකි. “විද්යාත්මක” යන පදයේ විවිධ අර්ථ ඇතත්, එහි මූලික අදහස නම්, යම්කිසි ප්රපංචයක් පිළිබඳ ව “ක්රමානුකූල ව, න්යායික ප්රවේශයකින් ද මඟ පෙන්වනු ලැබ නිසි ක්රමවේදයකට අනුව ලබාගන්නා දත්ත, තොරතුරු සහ සාක්ෂ්ය පදනම් කොටගෙන අධ්යයනය කිරීම” යන්න යි.
උදාහරණ :
කාන්තාවන්ට පාර්ලිමේන්තු නියෝජනය වැඩි කළ යුතු ද යන ගැටලුව පිළිබඳව න්යායික උපන්යාස, තුළනාත්මක අන්තර්ජාතික අත්දැකීම්, මහජන මත විමසීම් යනාදි මාධ්ය උපයෝගී කරගෙන සිදුකරන අධ්යයනයක් වෙතින් ලබා ගන්නා දත්ත සහ සාධක පදනම් කරගෙන ගොඩනඟන නිරීක්ෂණ සහ විග්රහ අනුව නිගමන ඉදිරිපත් කිරීම.
දේශපාලනය ශාස්ත්රීය අධ්යයනයට ලක් කිරීම යනු දේශපාලනය යන පොදු ප්රපංචයේ විවිධ පැතිකඩවලට අනුරූප ව ඒවා ග්රහණය කර ගැනීමේ අරමුණින් සිදු කරන ව්යායාමයකි. පසුගිය අවුරුදු දෙදහසක විකාශනයේ විවිධ දිසානතීන්ට වර්ධනය වී තිබෙන සහ තවමත් වර්ධනයන්ට ලක්වෙමින් තිබෙන දේශපාලන විද්යා ශික්ෂණය විසින් හදාරනු ලබන දේශපාලනය යන්න සමාජයේ පැවතීමේ විවිධ පැතිකඩ කීපයකි. එනම් :
I. දේශපාලන ආයතන
II. දේශපාලන භාවිතයන්
III. ආණ්ඩුකරණය
IV. දේශපාලන චර්යාව
V. දේශපාලන මතවාද
යන මේවා යි.
I . දේශපාලන ආයතන
ඕනෑ ම සමාජයක දේශපාලනය යන්න ආයතනගත වී පවතී. මෙලෙස ආයතනගත වී තිබෙන දේශපාලනයේ ප්රකට ප්රකාශන වන්නේ රාජ්යය, ආණ්ඩුව, නිලබල ක්රමය, අධිකරණය, පාර්ලිමේන්තුව, දේශපාලන පක්ෂ, කැබිනට් මණ්ඩලය, පළාත් පාලන සභා යන මේවා ය. ඒවායෙහි ආයතනගත වී තිබෙන්නේ දේශපාලන බලය සහ දේශපාලන ක්රියාවලි ය. ඒවා අධ්යයනය කිරීමේ දී දේශපාලන විද්යාත්මක ගවේෂණයට ලක් කිරීම සිදු වේ. මෙහි ආයතනික තේමා වන්නේ ආයතනවල ආරම්භය, පරිණාමය, සංයුතිය, බලතල, වගකීම්, පරිවර්තන, සහ වෙනස්කම්, එම ආයතන සහ පුරවැසියන් අතර සම්බන්ධතා ආදිය යි.
II . දේශපාලන භාවිත (Political Practices)
ආයතනගත වූ දේශපාලනය සමාජයේ පවතින්නේ දේශපාලන භාවිතය මාධ්ය කොටගෙන ය.
උදාහරණ :
පාර්ලිමේන්තු ආයතනයක පැවැත්ම සඳහා ඒවාට හැඩ ගැසුණු භාවිත ගණනාවක් ම පවතී. ප්රජාතන්ත්රවාදය, මැතිවරණ ක්රියාවලිය, නිදහස් හා සාධාරණ මැතිවරණ, බහුතරයේ කැමැත්ත සහ මහජන පරමාධිපත්යය පිළිගැනීම, නීති සම්පාදන ක්රියාවලියේ දී පාර්ලිමේන්තුවේ ක්රියාකාරිත්වය තීරණය කරන සම්ප්රදාය සහ රෙගුලාසි යනාදිය එවැනි භාවිත ය. අන් සෑම දේශපාලන ආයතනයක් ම එවැනි භාවිත සමඟ ගොඩ නැඟී තිබෙන ඒවා ය.
III . ආණ්ඩුකරණය (Governance)
ආණ්ඩුකරණය යනු දේශපාලන විද්යා අධ්යයනයට භාජනය වන දේශපාලනයේ ඇති ප්රධානතම පැතිකඩකි. ප්රජාතන්ත්රවාදී දේශපාලන ක්රමවල පුරවැසියන් ආණ්ඩු බලයට පත් කරන්නේ, තමන් ද සාමාජිකයන් වන දේශපාලන සමාජය මනා ව මෙහෙයවමින්, එම සමාජයේ පොදු අපේක්ෂාවන් සඳහා සේවය කරමින් දේශපාලනික සහ පරිපාලනික වශයෙන් සමාජය නියාමනය කිරීම සඳහා ය. මෙම ආණ්ඩුකරණ ක්රියාවලියට අන්තර්ගත වූ කාර්ය කිහිපයකි.
මේවා මහජනතාව ද උනන්දු වන තේමා ය. එසේ ම මේවා දේශපාලන විද්යා විද්යාර්ථීන්ගේ ද විශේෂ අවධානයට ලක්වේ. එයට හේතුව මේ කාර්ය දේශපාලනයේ අතිශයින් ම ප්රායෝගික උපාංග වීම යි.
IV . දේශපාලන චර්යාව (Political Behavior)
දේශපාලන සත්ත්වයෙකු වන මිනිසා වර්තමානයේ සැලැකෙනුයේ පුරවැසියකු ලෙස ය. එනම් රාජ්යයක සාමාජිකයකු ලෙස ය. පුරවැසියන්ට නූතන ප්රජාතන්ත්රවාදී ආණ්ඩුක්රමවල ඉටු කළ හැකි වැදගත් කාර්ය ගණනාවක් ම තිබේ.
යනාදි පුරවැසි දේශපාලන රුචි අරුචිකම් සහ ක්රියාකාරකම් විස්තර කරන දේශපාලන සංකල්පය නම් දේශපාලන චර්යාව යි.
V . දේශපාලන මතවාද (Political Ideologies)
සමාජයක දේශපාලන ආයතන, භාවිත හා පුරවැසි දේශපාලන චර්යාව සහ ආණ්ඩුකරණ ක්රියාවලි ද හැඩගස්වන ප්රධාන සාධකයක් වන්නේ දේශපාලන මතවාද යි.
වර්තමාන ලෝකයේ දේශපාලනයේ පවත්නා, එමෙන් ම දේශපාලන සංසිද්ධි හා රාජ්ය ප්රතිපත්ති හැඩගස්වන ප්රධාන මතවාද කිහිපයකි. ඒවා නම්:
දේශපාලන මතවාදයක් යනු සහ දේශපාලනයට බලපෑම් කරන එමෙන් ම සමාජයක දේශපාලන ක්රියාවලි සහ වැසියන් විශාල ප්රමාණයකගේ දේශපාලන තීරණ, චර්යා හා විඥානය හැඩගස්වන අදහස් සමුච්චයකි. සමාජයේ දේශපාලන මතවාද ගණනාවක් ම තිබේ. බොහෝ විට දේශපාලන පක්ෂ ද මතවාදවලට අනුකූල ව ගොඩනැඟී ඇත. ආණ්ඩුවක් ක්රියාත්මක කරන ප්රතිපත්ති ද මතවාදවල ආභාසය නිසා බිහි වන ඒවා විය හැකි ය. එබැවින් දේශපාලන මතවාද යනු දේශපාලනය පිළිබඳ ව ශාස්ත්රීය අධ්යයනයට භාජනය වන, දේශපාලනයේ ඇති වැදගත් පැතිකඩකි.
දේශපාලන විද්යාව පුළුල් විෂය පථයකින් ද ඒ නිසා ම ප්රවේශ ගණනාවකින් ද සමන්විත වන ශාස්ත්රීය ශික්ෂණයකි. එහි විෂය පථය මෙන් ම ප්රවේශය ද දීර්ඝ ඉතිහාසයක් තුළ විකාශනය වූ ඒවා ය. එම විකාශනයේ දී විසි වන සියවසේ දී සිදු වූ වර්ධන වැදගත් ය. දේශපාලන විද්යාව ස්වාධීන විද්යාත්මක ශික්ෂණයක් ලෙස සිය අනන්යතාව තහවුරු කළේ ද විසි වැනි සියවසේ දී ය. එමෙන් ම දේශපාලන විද්යාවේ ප්රවේශය ලෙස අද අප සලකන බොහෝ කරුණු විසි වන සියවසේ වර්ධනය වූ ඒවා ය. ඒවා සිදු වුයේ පුළුල් වශයෙන් සමාජීය හා මානවීය විද්යා ක්ෂේත්රයේ ඇති වූ වර්ධන සහ පරිවර්තන පිළිබඳ සන්දර්භයෙහි ය.
දේශපාලන විද්යාවේ අධ්යයන ප්රවේශ කිහිපයකි:
දේශපාලන අධ්යයනය මුලින් ම යොදාගත් දීර්ඝකාලීන පැවැත්මක් ඇති අධ්යයන ප්රවේශය මෙය යි.
මෙහි පුරෝගාමීන් වූයේ ප්ලේටෝ සහ ඇරිස්ටෝටල් ය.
යුරෝපා දේශපාලන චින්තනයේ ප්රධාන බලවේග ඉදිරිපත් කළ සිසරෝ, ශාන්ත ඔගස්ටීන්, මැකියාවෙලී, තෝමස් හොබ්ස්, ජෝන් ලොක්, එම්මානුවෙල් කාන්ට්, හේගල්, කාල් මාක්ස් මෙම ප්රවේශයේ ප්රධාන ප්රකාශකයෝ ය.
විසි වන සියවසේ චින්තකයන් අතර මහත්මා ගාන්ධි, හැනා ඇරෙන්ඩ්ට්, ජෝන් රෝල්ස්, චාල්ස් ටේලර් සහ යර්ගන් හබර්මාස් ප්රධාන වෙති.
මෙම චින්තකයන්ගේ දර්ශනයන්හි විවිධ වෙනස්කම් තිබුණත් ඔවුන්ට පොදු ප්රධාන කරුණු දෙකක් හඳුනාගත හැකි ය:
I. ලෝකය පිළිබඳ අතිමූලික (Fundamental) ප්රශ්න ඇසීම සහ විභාග කිරීම.
නිදසුන්:
දේශපාලනය සම්බන්ධ ව දේශපාලන දර්ශනවාදීන් විභාග කරන අතිමූලික ප්රශ්න වලට ඇති උදාහරණ :
මෙවැනි ප්රශ්න අදටත් සාකච්ඡා වන, දේශපාලන දර්ශනවාදීන් මතු කරන අතිමුලික ප්රශ්න වේ.
II. දර්ශනවාදීහු ලෝකය තේරුම් ගැනීමට අප පාවිච්චි කරන සංකල්පවල අර්ථය නිරවුල් සහ නිශ්චිත කර ගැනීමට විශේෂ උනන්දුවක් දක්වති.
උදාහරණ :
යුක්තිය, සාධාරණත්වය, සමානාත්මතාව, නිදහස, අයිතිවාසිකම්, යනාදි දේශපාලන විද්යාවේ මුලික සංකල්පවල අර්ථ ගැඹුරට ම සොයා යාම.
III. දර්ශනවාදී ප්රවේශය දේශපාලනයෙහි ප්රතිමානීය අරමුණු ගැන දක්වන දැඩි උනන්දුව :
උදාහරණ : දරුණු අපරාධකරුවන්ට මරණ දඬුවම අනිවාර්ය කළ යුතු ද යන්න පිළිබඳ හොඳ/නරක/යහපත්/අයහපත් වශයෙන් වටිනාකම් පිළිබඳ විනිශ්චය කිරීම් ඇත.
එමෙන් ම ලෝකයේ සිදුවීම් පිළිබඳ ව ගුණාත්මක ඇගයීම් කිරීමේ මිනුම් දඬු අපට සැපයෙන්නේ ද ප්රතිමානීය සංකල්ප විසිනි.
උදාහරණ : නිදහස, සමානත්වය, යුක්ති ගරුකත්වය
උදාහරණ :
- දේශපාලන දර්ශන වාදයේ ප්රතිමානීය සංකල්පය තරමක් ඉහළ මට්ටමේ අර්ථ දෙකක් ඇගවීම සඳහා භාවිත කෙරේ:
- මේ වන තෙක් සිටි සෑම දේශපාලන දාර්ශනිකයකුගේ ම චින්තන වූ කලි මෙම ප්රතිමානීය අරමුණු වලින් හැඩ ගැස්වී ඇති ඒවා ය.
★ තුළනාත්මක (Comparative) යන්නෙහි අර්ථය “සංසන්දනාත්මක” යන්නයි.
★ තුළනාත්මක අධ්යයන ප්රවේශය වැදගත් කොට සලකන්නේ එක් ප්රධාන ඥාන සම්පාදන හේතුවක් නිසා ය. එනම් යම් සමාජ දේශපාලන ප්රපංචයක් /ගැටලුවක්/තේමාවක් පිළිබඳ ව වඩාත් පරිපූර්ණ අවබෝධයක් ලබා ගන්නට නම් එම ප්රපංචය/ගැටලුව/තේමාව ප්රකාශයට පත් වන එක් අවස්ථාවක් නොව අවස්ථා කිහිපයක් ම සන්සන්දනාත්මක ව අධ්යයනය කිරීම වඩාත් ඵලදායී වන්නේ ය යන්නයි.
උදාහරණ I :- රටක දේශපාලන ස්ථාවර භාවයට තුඩුදෙන වඩාත් හොඳ ආණ්ඩු ක්රමය කුමක් ද? යන ගැටලුව පිළිබඳ ව අධ්යයනය සඳහා ලෝකයේ පවතින ජනාධිපති හා පාර්ලිමේන්තු ආණ්ඩුක්රම කිහිපයක් තුළනාත්මක ව හැදෑරිය හැකි ය.
උදාහරණ II :- ගැටුම් තියුණු වී ඇති රටක හා සාමය තහවුරු වී ඇති රටක දේශපාලන ස්ථාවර භාවය සඳහා වඩා සුදුසු ම ආණ්ඩු ක්රමය කුමක්ද යන්න අධ්යයනය කිරීමට ද තුළනාත්මක ප්රවේශය අවශ්ය වේ.
දේශපාලනය තුළනාත්මක ව හැදෑරිය යුත්තේ ඇයි? මෙහි දී කෙනත් නිව්ටන් සහ ජාන් වැන්ඩත් යන දේශපාලන විද්යාඥයන්ගේ Foundation of Comparative Politics යන කෘතියෙන් සැපයෙන පිළිතුරු වැදගත් වේ.
තුළනාත්මක අධ්යයන ප්රවේශයේ ධාරා තුනකි.
(අ) සම්භාව්ය තුළනාත්මක දේශපාලන අධ්යයන ප්රවේශය
(ආ) විසි වැනි සියවසේ තුළනාත්මක දේශපාලන අධ්යයනය
(ඇ) සමකාලීන තුළනාත්මක දේශපාලන අධ්යයනය
(අ) සම්භාව්ය තුළනාත්මක දේශපාලන අධ්යයන ප්රවේශය:
මෙකී අධ්යයනය පුරාතන ග්රීක, රෝම මෙන් ම මධ්යතන යුරෝපීය දේශපාලන චින්තනය කරා ගමන් කරයි. ඇරිස්ටෝටල් The Politics නම් කෘතියේ එකල ග්රීක සමූහාණ්ඩුවල පැවති ආණ්ඩුක්රම වර්ගී කරණය සඳහා යොදා ගත්තේ තුළනාත්මක විධි ක්රමය යි. ආණ්ඩුවල ස්වභාවය වර්ග කිරීම සඳහා ඔහු මිනුම් දඬු දෙකක් භාවිත කෙළේ ය. එනම් පාලකයන්ගේ සංඛ්යාව සහ ආණ්ඩුව දූෂිත ද යන්න යි. ඇරිස්ටෝටල් ග්රීසියේ පැවැති ආණ්ඩුක්රම රාජාණ්ඩු, වංශාධිපති ආණ්ඩු, ප්රජාපීඩිත ආණ්ඩු, කතිපයාධිකාරී ආණ්ඩු සහ ප්රජාතන්ත්රවාදී ආණ්ඩු ලෙස වර්ගීකරණය කෙළේ ආණ්ඩු ක්රම පිළිබඳ ව තුළනාත්මක අධ්යයනයක් පදනම් කරගෙන ය.
(ආ) විසි වැනි සියවසේ තුළනාත්මක දේශපාලන අධ්යයනය මෙම අධ්යයන ප්රවේශය:
ඇමරිකාවේ විශ්ව විද්යාලවල 1960 දශකයෙන් පසු ව වර්ධනය වූවකි. එය දේශපාලන අධ්යයනයේ විද්යාත්මක නැඹුරුව පසුබිම් කොටගෙන ඇති වූවකි. විද්යාත්මක දේශපාලන විද්යා ධාරාවේ ප්රධාන තර්කය වූයේ දේශපාලන විද්යා විධි ක්රමය ද ස්වාභාවික විද්යා විධික්රමයට අනුරූප ආනුභවික විද්යාවක් විය යුතු ය යන අදහස යි. මෙහි දී තුළනාත්මක දේශපාලන අධ්යයනයේ මාධ්යය විය යුත්තේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා හෝ දේශපාලන ඉතිහාසය හෝ සංසන්දනය කිරීම නො ව ආනුභූතික ව නිරීක්ෂණය කළ හැකි වර්තමාන දේශපාලන තේමා පදනම් කොටගෙන, වෙනස් දේශපාලන ක්රම (Political Systems) තුළනාත්මක ව හැදෑරීම යි. එම තේමා නම් දේශපාලන නවීකරණය, දේශපාලන වර්ධනය, දේශපාලන සංස්කෘතිය දේශපාලන සමාජානුයෝජනය සහ දේශපාලන චර්යාව යනාදිය යි.
මේ ප්රවේශය යොදාගත් ප්රධාන තුළනාත්මක දේශපාලන විද්යා කෘති කිහිපයක් නම්:
(ඇ) සමකාලීන තුළනාත්මක දේශපාලන අධ්යයනය
සමකාලීන තුළනාත්මක දේශපාලන විද්යා සාහිත්යය පරීක්ෂා කරන විට පහත සඳහන් පැතිකඩවල් නිරීක්ෂණය කළ හැකි ය.
මෙම ප්රවේශයෙන් සිදු වන්නේ දේශපාලන විද්යාවෙන් බාහිර ශික්ෂණයන්ගේ න්යාය, සංකල්ප හා විධික්රම දේශපාලන විද්යා විග්රහයට යොදාගැනීමයි. දේශපාලන විද්යාවේ ඉතිහාසය දෙස බලන විට දේශපාලන විද්යාව සෑම විටම අනෙක් ශික්ෂණ හා සම්බන්ධ වී, ඒවායෙන් පෝෂණය වී ඇති බව පෙනේ.
බහු විෂයක ප්රවේශයක් දේශපාලන විද්යාවට අවශ්ය වීමට හේතු කිහිපයකි:
★ දේශපාලනය යන්න සමාජයේ අනෙකුත් පැතිකඩවලින් හුදෙකලා ව, වියුක්ත ව පවතින දෙයක් නොව, ඒවා සමඟ බද්ධ වී තිබෙන සහ සමාජය වෙතින් ම පැන නඟින ප්රපංචයක් වීම.
ප්රජාතන්ත්රවාදය හා කුල සාධකය අතර සම්බන්ධය. මෙය ලංකාවේ හා ඉන්දියාවේ දේශපාලන සංස්කෘතියේ වැදගත් තේමාවක් මෙන්ම උභතෝකෝටිකයක් ද වෙයි. එය මැනවින් අවබෝධ කර ගැනීමට නම් සමාජ විද්යා සහ මානව විද්යා ප්රවේශ දේශපාලන විද්යා විග්රහයට අවශ්ය වේ.
බහු විෂයක යන සංකල්පයේ අර්ථ තුනක් තිබේ:
උදාහරණ : මැතිවරණයක දී ඡන්දදායකයන් ඡන්දය දීම පිළිබඳ ව ආනුභවික හා ප්රමාණාත්මක දත්ත පහසුවෙන් ලබා ගත හැකි ය- එම දත්ත ස්ත්රී/ පුරුෂ, අධ්යාපන මට්ටම, වෘත්තිය, ග්රාමීය/නාගරිකතාව, වයස් මට්ටම, ආදි වශයෙන් වර්ගීකරණය කළ හැකි ය- ඒ මත ලබාගන්නා දත්ත විශ්ලේෂණය කරමින් චර්යා රටා, ප්රවණතා, ගති ලක්ෂණ සංඛ්යාත්මක දත්ත ඔස්සේ (වගු, ප්රස්තාර, ප්රතිශත ආශ්රයයෙන්) නිරාවරණය කරගත හැකි ය.
දේශපාලන අර්ථ ශාස්ත්රීය ප්රවේශය (Political Economy Approach) වර්තමානයේ සම්පූර්ණයෙන් ම අනන්ය වී තිබෙන්නේ මාක්ස්වාදී න්යාය හා ප්රවේශය සමඟ ය. 19 වන සියවසේ යුරෝපයේ බිහිවූ චින්තනයක් වූ මාක්ස් වාදයේ දාර්ශනික, ආර්ථික විද්යාත්මක, දේශපාලන සහ සමාජ විද්යාත්මක පැතිකඩ තිබේ.
දේශපාලන අර්ථ ශාස්ත්රය යන සංකල්පය මුලින් ම භාවිත වූයේ 18 වන සියවසේ යුරෝපීය චින්තකයන් අතර ය.
යන ආර්ථික ක්රියාවලිය ආණ්ඩුවේ ප්රතිපත්ති සමඟ ද සම්බන්ධ වන ආකාරයත්, ආර්ථික ක්රියාවලියට ආණ්ඩුවේ ප්රතිපත්තිවල බලපෑමත් අධ්යයනය කිරීම එහි මුල් කාලීන න්යාය පත්රය විය. මෙම චින්තනයේ ප්රධාන නියෝජිතයන් වූවෝ
යන අය යි.
කාල්මාක්ස් දේශපාලන අර්ථශාස්ත්රය පිළිබඳ මෙම සාම්ප්රදායික වටහා ගැනීම වෙනස් කෙළේ ය. කාල්මාක්ස් ගේ විග්රහයේ දක්නට ලැබුණු නව සහ විශේෂ ලක්ෂණයක් වුයේ ආර්ථික ක්ෂේත්රය ගැන ගැඹුරින් හදාරන අතර ම 19 වන සියවසේ දේශපාලන අර්ථ ශාස්ත්රඥයන් නොකළ ආකාරයේ න්යායික පද්ධතියක් (theoretical system) ගොඩනැඟීම යි. එම ප්රවේශය “ඵෙතිහාසික භෞතිකවාදය” (Historical Materialism) යනුවෙන් හැඳින්වේ. එය මනුෂ්ය ඉතිහාසය, සමාජ ව්යූහය, ආර්ථිකය, දේශපාලනය සහ චින්තනය යන මේවා සමස්තයක් ලෙස සලකා, එම සමස්තයත්, එහි එකිනෙක පැති සහ සමස්තය අතර ඇති සම්බන්ධතාත් අධ්යයනය කිරිම සඳහා යෝජනා වූ න්යායික හා විධික්රම ප්රවේශයකි. මෙම ඵෙතිහාසික භෞතිකවාදී ප්රවේශයේ ප්රධාන න්යායික අංගෝපාංග කිහිපයකි.
ඒවා නම්,
I . මනුෂ්ය සමාජය අධ්යයනය කිරීමේ දී අප ඒ සඳහා ප්රවිෂ්ට විය යුත්තේ, මුළු සමාජය ම සමස්තයක් (totality) ලෙස සලකාගෙන ය. “සමාජ සැකැස්ම” (social formation) යනු මෙම සමාජ සමස්තය හැඳින්වීමට යොදාගත් න්යායික සංකල්පය යි.
II . සමාජ සැකැස්මක් මූලික වශයෙන් තල / මට්ටම් දෙකකින් සමන්විත ය. ඒවා නම්
III . සමාජ සැකැස්මේ උපරි ව්යුහයේ එනම් සමාජ දේශපාලන, සංස්කෘතික හා මතවාදී ක්ෂේත්රවල සිදුවන පරිවර්තන සහ වෙනස් වීම්, එකිනෙකින් ස්වාධීනව, හුදෙකලා ව සිදු වන වර්ධන ම නොවේ. ඒවාට යම්කිසි ස්වාධීන පැවැත්මක් තිබිය හැකි වුවත්, අවසාන විග්රහයේ දී එම වෙනස්කම් සිදු වන්නේ ආර්ථික පදනමේ සිදුවන ක්රියාකාරිත්වයට සහ පරිවර්තනයන්ට ප්රතිචාර වශයෙන් සහ ඒවායේ ප්රකාශන ලෙසට යි.
IV . ආර්ථික, සමාජ, සහ දේශපාලන පරිවර්තනයේ මුලික ගතිකත්වයක් වන්නේ, ඕනෑ ම සමාජයක පවතින ‘පන්ති අරගලය’ (class struggle) යි. එය වූ කලි සමාජය එකිනෙකට පසමිතුරු අභිලාෂ ඇති පන්තිවලට බෙදීමේ ප්රතිඵලයකි. මෙම බෙදීම සිදු වන්නේ ද ආර්ථික හේතු අනුව ය. සමාජයේ ආර්ථික සම්පත්වලට හිම්කම තිබීම හෝ නොතිබීමත් පන්ති විභේදනයේ පදනම යි. පන්ති අරගලය සිදු වන්නේ ආර්ථික බලය හිමි සහ අහිමි පන්ති අතර ය.
- මෙම මූලික මාක්ස්වාදී න්යායික අදහස් පදනම් කර ගෙන දේශපාලන අර්ථශාස්ත්රීය ප්රවේශය දේශපාලන විද්යා විෂය ක්ෂේත්රයට පැමිණියේ ආනුභවික/ප්රත්යක්ෂමූලවාදී චර්යාවාදී දේශපාලන විද්යා ප්රවේශයට විකල්පයක් වශයෙනි.
දේශපාලන අර්ථශාස්ත්රීය ප්රවේශය අවධාරණය කළ දේශපාලන විද්යාඥයන් ඉදිරිපත් කළ විද්යාත්මක/චර්යාවාදී දේශපාලන විද්යාව පිළිබඳ විවේචන කිහිපයකි.
මාක්ස්වාදී ආභාසය ලැබූ දේශපාලන අර්ථ ශාස්ත්රීය ප්රවේශයේ ආභාෂය ලැබූ දේශපාලන චින්තකයන් ඉදිරිපත් කළ විකල්ප දේශපාලන විද්යා ප්රවේශයේ ලක්ෂණ සහ පැතිකඩ කිහිපයකි.
දේශපාලන විද්යා අධ්යයනය සහ විග්රහය, සමාජ විද්යාවේ න්යාය (Theory), ප්රවේශ සහ විධි ක්රම ආදියෙන් බෙහෙවින් ඵල ලබා ඇත. එමෙන් ම 19 වැනි සියවසේ සහ විසි වැනි සියවසේ මුල් අවධියේ එම විෂය ක්ෂේත්ර පැවැතියේ එකිනෙකට සම්බන්ධ ව ය.
උදාහරණ :
දේශපාලන පක්ෂ යනු දේශපාලන විද්යා අධ්යයනයේ තේමාවකි. දේශපාලන විද්යාඥයන් පක්ෂ ගැන සාම්ප්රදායික ව අධ්යයනය කළේ,
මේවා සමාජය තුළ ක්රියා කරන ආකාරයේ ඉතා වැදගත් පැතිකඩවල් ය. එහෙත් ඒ මඟින් දේශපාලන පක්ෂ ගැන සම්පූර්ණ විග්රහයක් ඉදිරිපත් නොකෙරේ.
★ දේශපාලනය සහ දේශපාලන පක්ෂ යන්න සමාජයේ ක්රියාත්මක වන ආකාරය තේරුම් ගැනීමට අපට සමාජ විද්යාත්මක හා මානව විද්යාත්මක ප්රවේශ බෙහෙවින් ප්රයෝජනවත් ය. දේශපාලනයට පුරවැසියන් සහභාගි වන්නේ ඇයි? ග්රාමීය හා ප්රජා මට්ටමෙන් දේශපාලන පක්ෂවල බලය තිබෙන්නේ කා සතු ව ද? ධනය, කුලය, පවුල් පසුබිම, ස්ත්රී පුරුෂ භාවය යනාදි සාධක පුරවැසියන්ගේ දේශපාලන පක්ෂවල ක්රියාකාරිත්වයට බලපාන්නේ කෙසේ ද? දේශපාලනය සහ දේශපාලන පක්ෂ ප්රජාව අතර සජීව ලෙස පවතින සබඳතාව අවබෝධ කරගන්නට නම් අපට මෙවැනි ප්රශ්නවලට පිළිතුරු සොයා ගැනීම අවශ්ය වේ. එහෙත් ඒ සඳහා ප්රවේශයක් හා විධික්රම අවශ්ය ය. දේශපාලන විද්යාඥයන්ට සමාජවිද්යා හා මානව විද්යා ප්රවේශ බෙහෙවින් ඵලදායි ලෙස භාවිත කළ හැකි ය.
දේශපාලන විග්රහයේ දී ස්ත්රීවාදී පර්යාලෝකයෙන් ආභාසය ලබා මතු කරන ප්රශ්න සාම්ප්රදායික දේශපාලන විද්යාවේ ඇතැම් ප්රශ්නවලට වඩා වෙනස් ය.
උදාහරණ වශයෙන්:
I . දේශපාලනය යන ක්ෂෙත්රයෙන් ස්ත්රීන් බැහැර කර තිබෙන්නේ ඇයි?
II . දේශපාලනය පුරුෂයන්ගේ ක්ෂේත්රයක් බවට පත් කර තිබීම තව දුරටත් පිළිගත යුතු ද?
III . සමාජය ඵෙතිහාසික වශයෙන් ස්ත්රීන් ද්වීතීය තත්ත්වයට, ආන්තිකකරණයට, පීඩාවට, සහ වෙනස්කම් කරනු ලැබීමට භාජනය කර තිබෙන්නේ ඇයි? එසේ කිරීම තව දුරටත් පවත්වාගෙන යා යුතු ද?
IV . ස්ත්රීන් පීඩනයට පත් කරන සමාජ, දේශපාලන, සංස්කෘතික මතවාදී ව්යූහ මොනවා ද?
V . සමාජ හා මානව විමුක්තිය පිළිබඳ ලිබරල්වාදයේ සහ සමාජවාදයේ පර්යාලෝක ප්රමාණවත් ද?
මෙවැනි ප්රශ්න ගවේෂණය කිරීම මඟින් ස්ත්රීවාදය විසින් දේශපාලන හා සමාජ විග්රහයට නව න්යායික / සංකල්පමය ප්රභේද ගණනාවක් ද එකතු කරනු ලැබිණ.
යන සංකල්ප ඒවා අතර වැදගත් වේ.
දේශපාලන විද්යා අධ්යයන විමර්ශනය සහ න්යාය ස්ත්රීවාදී ප්රවේශය වෙතින් වෙනස් වූ ආකාරය කෙටියෙන් මෙසේ දැක්විය හැකි ය.