අධ්යාපන ලෝකයට
ඔබේ දැනුම වර්ධනය කරගන්නා ගමන අදම අරඹන්න. නව තාක්ෂණය සමඟ පෙරට යන්න.
සාදරයෙන් පිළිගනිමු!
ඇතුලත් වීමට ඔබගේ ගිණුමේ තොරතුරු ලබා දෙන්න
ගැණුම්කරුවෙකු හා විකුණුම්කරුවෙකු අතර කිසියම් ප්රතිෂ්ඨාවකට නිෂ්පාදිත භාණ්ඩ හා සේවාවල අයිතිය හුවමාරු වීමේ ක්රියාවලිය වෙළෙඳාම ලෙස අර්ථ දැක්විය හැකි ය. (Trading)
දදේශීය වෙළෙඳාම (Local and Foreign Trading)වෙළෙඳාම යනු භාණ්ඩ හා සේවා හුවමාරු කර ගැනීමයි. (Trading is the exchange of goods and services.)
දේශීය වෙළෙඳාම ප්රභේද දෙකකින් යුක්ත වේ:
විදේශ වෙළෙඳාම (Foreign Trade) යනු යම් රටක් වෙනත් රටක් හෝ රටවල් සමග සිදු කරන වෙළෙඳාම වේ.
විදේශ වෙළෙඳාම ප්රභේද දෙකකින් යුක්ත වේ:
පහත රූප සටහන මගින් නිෂ්පාදන බෙදාහැරීමේ විවිධ මාර්ග නිරූපණය කරයි.
අංක (1) න් පෙන්නුම් කරන්නේ නිෂ්පාදකයා කෙළින් ම පාරිභෝගිකයා වෙත භාණ්ඩ බෙදා හැරීමයි. (සෘජු බෙදාහැරීම)
අංක (2) (3) (4) බෙදා හැරීමේ ක්රියාවලීන්හි දී අතරමැදියන් සම්බන්ධ වී ඇත.
අතරමැදියන් යනු නිෂ්පාදිත බෙදාහැරීමේ දී නිෂ්පාදකයා හා පාරිභෝගිකයා අතර සිටින බෙදාහැරීමේ ක්රියාවලියට සම්බන්ධ වන පාර්ශ්ව වේ.
නැවත විකිණීම සඳහා නිෂ්පාදිත අලෙවි කරන්නන් තොග වෙළෙඳුන් ලෙස හැඳින්වේ.
අවසාන පරිභෝජනය සඳහා භාණ්ඩ හා සේවා අලෙවි කරන්නන් සිල්ලර වෙළෙඳුන් ලෙස හැඳින්වේ.
කිසියම් ප්රධානියකුගේ බලය පිට යම් කාර්යයක නිරත වන්නන් නියෝජිතයින් ලෙස හැඳින්වේ. නියෝජිතයා තමාගේ ප්රධානියා වෙනුවෙන් වගකීම් භාරගනී. ඒ වෙනුවෙන් ඔහුට කොමිස් මුදලක් හිමි වේ.
නියෝජිතයින් ඔවුන් සපයන සේවා අනුව පහත දැක්වෙන ආකාරයට වර්ග කළ හැකි ය:
ප්රධානියාට වාසිදායක වන ලෙස තම අභිමතය පරිදි ප්රධානියා වෙනුවෙන් භාණ්ඩ මිලට ගැනීමක් හෝ විකිණීමක් සිදු කරමින් ඒ මත කොමිස් මුදලක් ලබා ගන්නා නියෝජිතයා කොමිස් නියෝජිතයා වේ.
ගනුදෙනුවට අදාළ ගැනුම්කරු හා විකුණුම්කරු සම්මුඛ කරමින් ගනුදෙනුව සිදු වීමට අවශ්ය තොරතුරු සපයා සමහර විට විකුණුම්කරුගෙන් ද සමහර විට ගැනුම්කරුගෙන් ද සමහර විට දෙපාර්ශ්වයෙන් ම ද තම සේවය වෙනුවෙන් තැරැව් ගාස්තුවක් ලබා ගන්නා නියෝජිතයා තැරැව්කරු වේ.
ප්රධානියා වෙනුවෙන් භාණ්ඩ මිල දී ගැනීමේ දී හෝ විකිණීමේ දී එම ගනුදෙනු තම පෞද්ගලික නමින් ම සිදු කරනු ලබන නියෝජිතයා සාධ්යකයා වේ.
ප්රධානියා වෙනුවෙන් ණයට භාණ්ඩ විකිණීම සිදු කර, එම ණය මුදල් අදාළ පාර්ශ්වයන්ගෙන් එකතු කර දීමට ද කැප වෙමින් කටයුතු කරන නියෝජිතයා කැපකරු නියෝජිතයා වේ. ඔහුට සාමාන්ය කොමිස් මුදල්වලට අමතර ව කැපකරු කොමිස් මුදල් ද හිමි වේ.
විකුණනු ලබන භාණ්ඩ වෙනුවෙන් විවෘත ව හා වාචික ව ඉහළ ගණන් ඉදිරිපත් කළ ගැනුම්කරුවන්ට ප්රධානියාගේ භාණ්ඩ අලෙවි කරමින් එම කටයුතු සම්බන්ධීකරණය කරනු ලබන පාර්ශ්වය වෙන්දේසිකරු වේ. මේ සඳහා ඔහුට වෙන්දේසි ගාස්තුවක් හිමි වේ.
වෙළෙඳාම සඳහා අතරමැදියන් යොදා ගැනීමේ වාසි:
වෙළෙඳාම සඳහා අතරමැදියන් යොදා ගැනීමේ අවාසි:
අවසාන පාරිභෝගිකයාට භාණ්ඩ විකිණීම සිල්ලර වෙළෙඳාම (Retail Trade) ලෙස හැඳින්වෙන අතර එසේ විකුණන්නා සිල්ලර වෙළෙන්දා (Retailer) ලෙස හැඳින්වේ.
නැවත විකිණීමේ චේතනාවෙන් මිල දී ගන්නා ගැණුම්කරුවන් වෙත නිෂ්පාදිත අලෙවි කිරීම තොග වෙළෙඳාම ලෙස හැඳින්වේ. එසේ නිෂ්පාදිත අලෙවි කරන්නා තොග වෙළෙන්දා වේ.
යම් රටක් වෙනත් රටක් හෝ රටවල් සමග සිදු කරන වෙළෙඳාම විදේශ වෙළෙඳාම (Foreign Trade) වේ.
ස්වභාවික සම්පත් බෙදී යාමේ විෂමතාව: යම් යම් රටවලට සමහර ස්වභාවික සම්පත් උරුම වී ඇති ආකාරය විෂම වීම නිසා ඒ ආශ්රිත නිෂ්පාදිත සිදු කළ හැක්කේ එම රටවලට පමණි. නිදසුන්: මැද පෙරදිග (Middle East) - ඛණිජ තෙල් (Mineral oil), දකුණු අප්රිකාව (South Africa) - රත්තරන් (Gold), ශ්රී ලංකාව (Sri Lanka) - තේ (Tea)
සාපේක්ෂ පිරිවැය වාසිය: රටක් භාණ්ඩ ආනයනය කිරීමට සාපේක්ෂ ව අඩු පිරිවැයකින් නිපදවිය හැකි නම් එම භාණ්ඩ නිපදවා අපනයනය කළ යුතු බවත්, භාණ්ඩය නිපදවීමට සාපේක්ෂව අඩු පිරිවැයකින් ආනයනය කළ හැකි නම් එම භාණ්ඩ ආනයනය කළ යුතු බවත් මින් අදහස් වේ. නිදසුන: ශ්රී ලංකාව (Sri Lanka) ඇඟළුම් නිෂ්පාදනය (Apparel production)
නීතිමය ඒකාධිකාරය: සමහර නිෂ්පාදිත සම්බන්ධ ව සමහර රටවල නීතිමය ඒකාධිකාරයක් තිබීම. උදාහරණ: පේටන්ට් බලපත්ර (Patent)
සමහර නිෂ්පාදන සඳහා අවශ්ය නිපුණතාව හා තාක්ෂණය (Skills and Technology) සෑම රටකට ම නොමැති වීම හෝ සීමා වීම. නිදසුන්: රොබෝ තාක්ෂණය (Robotics), මෝටර් රථ තාක්ෂණය (Automobile technology)
භාණ්ඩ ප්රවර්ධනය: තම නිෂ්පාදිත ලොව පුරා අලෙවි කර ගැනීම සඳහා විවිධ ප්රවර්ධන උපක්රම භාවිත කිරීම.
වෙළෙඳ බාධක අවම වීම: වෙළෙඳාම සඳහා තිබූ තීරු බදු (Tariffs) සහ තීරු බදු නො වන සම්බාධක බොහොමයක් ඉවත් වීම.
ආනයන වෙළෙඳාම: කිසියම් රටක් විදේශ රටකින් හෝ රටවලින් භාණ්ඩ හා සේවා ගෙන්වීම ආනයන වෙළෙඳාම වේ. නිදසුන: ශ්රී ලංකාවට ජපානයෙන් මෝටර් රථ ගෙන්වීම.
අපනයන වෙළෙඳාම: කිසියම් රටක් විදේශ රටකට හෝ රටවලට භාණ්ඩ හා සේවා යැවීම අපනයන වෙළෙඳාම වේ. නිදසුන: ශ්රී ලංකාවෙන් ඉරාකයට තේ යැවීම.
ප්රති අපනයන වෙළෙඳාම: කිසියම් රටකින් ආනයනය කරන ලද ද්රව්ය රට තුළට ගෙනැවිත් වෙනසකට භාජනය කර හෝ නො කර නැවත වෙනත් රටකට හෝ රටවලට යැවීම ප්රති අපනයන වෙළෙඳාම වේ. මෙහි දී ආනයන අවස්ථාවේ දී ගෙවූ තීරු බදු අපනයනය කරන විට ආපසු අය කර ගත හැකි ය. නිදසුන්: රෙදිපිළි සහ අනෙකුත් ද්රව්ය ආනයනය කර ඇඟළුම් සකස් කර වෙනත් රටකට අපනයනය කිරීම.
අන්තරාල වෙළෙඳාම: විදේශ රටකින් ආනයනය කරන ලද ද්රව්ය රට තුළට නො ගෙන වරාය තුළ නැවත සකසා හෝ සැකසීමකින් තොර ව නැවත වෙනත් රටකට හෝ රටවලට අපනයනය කිරීම අන්තරාල වෙළෙඳාම ලෙස හැඳින්වේ. මෙම ක්රියාවලිය වරාය තුළ සිදු වන නිසා තීරු ගාස්තු අය කිරීමක් සිදු නො වේ. නිදසුන: ශ්රී ලංකාවට ඉන්දියාවෙන් තේ ආනයනය කර ඉරානයට අපනයනය කිරීම.
විදේශ වෙළෙඳාම නිසා දේශීය වෙළෙඳපොළට පමණක් නොව ගෝලීය වෙළෙඳපොළ සඳහා ද නිෂ්පාදනය කෙරේ. මෙසේ පුළුල් වෙළෙඳපොළක් සඳහා නිෂ්පාදනය මහා පරිමාණ ව සිදු කිරීම නිසා ආර්ථික පිරිමැසුම් (Economic savings) ඇති කර ගත හැකි වේ.
කිසිඳු බාධාවකින් තොර ව විවිධ පාර්ශ්වයන්ට නිදහසේ භාණ්ඩ ආනයනය හා අපනයනය කිරීමට අවකාශයක් පැවතීම නිදහස් වෙළෙඳාම (Free Trade) වේ.
නිදහස් වෙළෙඳාමට ඇති බාධක තීරුබදු (Tariffs) හා තීරුබදු නො වන බාධක (Non-tariff barriers) ලෙස වර්ග කෙරේ.
රටවල් අතර වෙළෙඳාමේ දී තීරු බදු පැනවීම නිදහස් වෙළෙඳාමට බාධාවක් වේ.
තීරු බදු අය කිරීමට අමතර ව නිදහස් වෙළෙඳාමට බලපාන අනෙකුත් බාධා තීරු නො වන බාධා ලෙස හැඳින්වේ. නිදසුන්: ආනයන සීමා කිරීම් / පංගු කිරීම් (Import restrictions / quotas), අපනයන සීමා කිරීම් / පංගු කිරීම් (Export restrictions / quotas), ආනයන/අපනයන තහනම් කිරීම් (Import / export bans), වෙළෙඳ ගිවිසුම් (Trade agreements), දැඩි විනිමය ප්රතිපත්ති (Strict exchange policies).
ආනයන හා අපනයන වෙළෙඳ ගනුදෙනු බොහෝ විට සිදු වන්නේ නියෝජිතයකු මාර්ගයෙනි. නමුත් සෘජුව ම ඇණවුම් කර ගනුදෙනු සිදු වන අවස්ථා ද දක්නට ලැබේ. කුමන ක්රමය අනුගමනය කළ ද ආනයන හා අපනයන ක්රියාපටිපාටියේ දී අවශ්ය වන ලියවිලිවල වෙනසක් සිදු නො වේ.
සැපයුම්කරුවන් පිළිබඳ තොරතුරු, වාණිජ මණ්ඩල සඟරා හා ප්රකාශන, තානාපති කාර්යාල, වෙළෙඳ ප්රදර්ශන හා අන්තර් ජාල වෙබ් අඩවි තුළින් ලබා ගෙන සුදුසු විදේශීය සැපයුම්කරුවෙකු තෝරා ගැනීම
සැපයුම්කරුවෙකු තෝරා ගැනීමෙන් අනතුරුව තමන් ආනයනය කිරීමට අදහස් කරන භාණ්ඩවල මිල ගණන් විමසීම සිදු කෙරේ. ඒ සඳහා තෝරා ගත් සැපයුම්කරු වෙත මිල විමසුමක් යැවේ.
සැපයුම්කරු (අපනයනකරු ) භාණ්ඩ සැපයීමට එකඟ වන මිල ගණන් හා කොන්දේසි ඇතුළත් කර මිල විමසුමට පිළිතුරු ලෙස මිල කියුමක් ආනයනකරු වෙත එවනු ලබයි.
සමහර නිෂ්පාදිත ආනයනය කිරීමේ දී ආනයන බලපත්රයක් ලබා ගත යුතු වේ. මෙය ආනයන හා අපනයන පාලක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් නිකුත් කරනු ලැබේ. ආනයන බලපත්ර අවශ්ය භාණ්ඩ තීරණය කරනු ලබන්නේ ආනයන හා අපනයන පාලක විසිනි.
සැපයුම්කරුගේ මිල කියුමට ආනයනකරු එකඟ වන්නේ නම් ඇණවුමක් ඉදිරිපත් කළ යුතු වේ. මෙම ඇණවුම ඉන්ඩෙන්ටුව නමින් ද හඳුන්වයි.
බොහෝ විට අපනයනකරුට ගෙවීම සඳහා ණයවර ලිපි සහ ණයපත් යොදා ගනී.
අදාළ ගෙවීම් කිරීමෙන් පසු ව, නියමිත ලියවිලි ඉදිරිපත් කර භාණ්ඩ නිදහස් කර ගත හැකි ය. සැ.යු. අවශ්ය වන ලියවිලි පසු ව විස්තර කෙරේ.
ආනයන හා අපනයන වෙළෙඳාමේ දී භාවිත වන ලියකියවිලි පහත පරිදි කෙටියෙන් හැඳින්විය හැකි ය.
ආනයනයේ දි හා අපනයනයේ දී බලපත්ර අවශ්ය වන භාණ්ඩ ආනයන හා අපනයන පාලක විසින් ප්රසිද්ධියට පත් කරයි. මේ සඳහා සම්බන්ධ වන ආයතන කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
නිදසුන් :
| භාණ්ඩය | අදාළ ආයතනය |
|---|---|
| තේ | ශ්රී ලංකා තේ මණ්ඩලය |
| මැණික් හා ස්වර්ණාභරණ | රාජ්ය මැණික් හා ස්වර්ණාභරණ අධිකාරිය |
| එළවළු , කුළුබඩු හා බුලත් | ආනයන අපනයන පාලක දෙපාර්තමේන්තුව |
සැපයුම්කරුවෙකුගේ මිල කියුම අනුව, ඔහුගෙන් භාණ්ඩ ලබා ගැනීමට ආනයනකරුවෙකු එකඟ වන්නේ නම්, ඒ සඳහා ඇණවුමක් අදාළ සැපයුම්කරු වෙත යැවිය යුතු ය. විදේශ වෙළෙඳාමේ දී මෙම ඇණවුම හැඳින්වෙන්නේ ඉන්ඩෙන්ටුව නමිනි. මෙම ඇණවුම් කිරීම අන්තර්ජාලය හරහා සිදු කළ හැකි ය.
ආනයනකරුවෙකු විසින් විදේශීය සැපයුම්කරුවෙකු වෙත යවනු ලබන මෙම ඇණවුමෙහි ආනයනකරුට අවශ්ය භාණ්ඩ පිළිබඳ විස්තර, මිල, නැව්ගත කිරීමට අදාළ තොරතුරු ඇතුළත් කෙරේ.
නැව් සමාගමක් වෙනුවෙන් නැව්පති හෝ ඔහුගේ නියෝජිතයකු විසින් අපනයනකරු වෙත නිකුත් කෙරේ. නෞභාරපත්රයේ සඳහන් භාණ්ඩ තොගය නැවට භාරගත් බවටත්, එම භාණ්ඩ අදාළ රටේ වරායට ගෙන ගොස් භාර දෙන බවටත් නැව් සමාගම මෙයින් පොරොන්දු වේ. අපනයනකරු විසින් ආනයනකරුට මෙහි පිටපතක් යවන අතර භාණ්ඩ රැගත් නැව නියමිත වරායට ළඟා වූ විට ආනයනකරුට එම භාණ්ඩවල අයිතිය තහවුරු කිරීමට මෙය අවශ්ය වේ.
භාණ්ඩ පිළිබඳ විස්තර, අපනයනකරුගේ නම, ආනයනකරුගේ නම, නැවේ නම, භාණ්ඩ යවන වරාය යනා දී විස්තර මෙහි ඇතුළත් වේ.
අපනයනය කරනු ලබන භාණ්ඩවල විස්තර, මිළ ගණන්, ගෙවීම් කොන්දේසි, ගමන් මාර්ගය, ප්රතික්ෂේප කිරීමේ කොන්දේසි ආදී විස්තර ඇතුළත් ලේඛනයකි.
නැව්ගත කරන භාණ්ඩ අපනයනය කරන රටේ නිපදවා ඇති බව සහතික කරමින් පිළිගත් වෙළෙඳ මණ්ඩලයකින් හෝ රාජ්ය ආයතනයකින් නිකුත් කරනු ලබන ලියවිල්ලකි. තීරුබදු සහන ලබා ගැනීමේ දී මෙම ලියවිල්ල වැදගත් වේ.
නිදසුන් :
ශ්රී ලංකාවෙන් යුරෝපා සංගමයට භාණ්ඩ අපනයනය කරන විට එම භාණ්ඩ ශ්රී ලංකාවේ නිපද වූ බවට ආයෝජන මණ්ඩලය හෝ කර්මාන්ත අමාත්යාංශය ප්රභවස්ථාන සහතිකය නිකුත් කරයි.
ආනයන අපනයන වෙළෙඳාමේ දී අපනයනකරුට මුදල් ගෙවීම සඳහා බහුල ව භාවිත කෙරෙන මාධ්යයකි. ආනයනකරුගේ ඉල්ලීම මත, ආනයනකරු වෙනුවෙන්, ඔහුගේ බැංකුව විසින් අපනයනකරුගේ බැංකුව වෙත ණයවර ලිපිය නිකුත් කෙරේ. අපනයනකරු විසින් ආනයනකරුවකු වෙත අපනයනය කරනු ලබන භාණ්ඩවලට මුදල් ගෙවීම තහවුරු කිරීම සඳහා ආනයනකරුගේ බැංකුව නිකුත් කරන ලියවිල්ලකි.
ආනයනකරු වෙනුවෙන් වරායට ලැබී ඇති භාණ්ඩ පිළිබඳ අයිතිය ප්රකාශ කිරීම සඳහා ආනයනකරු හෝ ඔහුගේ නියෝජිතයකු විසින් රේගුව වෙත ඉදිරිපත් කළ යුතු ලියවිල්ල යි. නෞභාරපත හෝ ඉන්වොයිසිය ඇසුරෙන් මෙය පිළියෙල කෙරේ.
අපනයනකරු අපනයනය කිරීමට අපේක්ෂා කරන භාණ්ඩ පිළිබඳ සම්පුර්ණ විස්තර ඇතුළත් කර අපනයනකරු විසින් අපනයන රටේ රේගුව වෙත ඉදිරිපත් කරන ලියවිල්ල යි.
අපනයනයට අදාළ භාණ්ඩ තොගය අපනයනය කිරීමේ දී , එම භාණ්ඩ තොගය රක්ෂණය කර අපනයනකරු හෝ ආනයනකරු ලබා ගන්නා රක්ෂණ සහතිකයයි. විකුණුම් ගිවිසුම අනුව රක්ෂණ සහතිකය ලබා ගැනීම අපනයනකරු හෝ ආනයනකරු විසින් සිදු කරනු ලබයි.
රේගුවට භාණ්ඩ භාරදුන් පසු එම භාණඩ භාරගත් බව සඳහන් කරමින් රේගුව විසින් අපනයනකරුට නිකුත් කරන ලියවිල්ලයි.
දූෂ්ය නෞභාරපත්රයක් නිකුත් කිරීමේ තත්ත්වයක් ඇති අවස්ථාවක දී කැඩී බිඳීම් හෝ පලුදු වීම් ඇති එම භාණ්ඩ තොගයේ අනාගත සියලු අවදානම් අපනයනකරු භාර ගන්නා බව සඳහන් කරමින් පාරිශුද්ධ නෞභාරපතක් ලබා ගැනීම සඳහා අපනයනකරුවකු විසින් නැවේ කපිතාන් වෙත නිකුත් කරන ලියවිල්ලයි.
නැවට පටවන ලද භාණ්ඩ හොඳ තත්ත්වයේ පවතින විට නිකුත් කරන නෞභාරපත පාරිශුද්ධ නෞභාරපත වේ. නැවට පටවන යම් යම් භාණ්ඩ හෝ මුළු තොගය ම හෝ කැඩීම් බිඳීම් හෝ පලුදු සහිත වේ යැයි සඳහන් කර නිකුත් කරන ලියවිල්ල දූෂ්ය නෞභාරපත වේ.
ආනයන රටේ අවශ්යතාව මත යම් රටක් අපනයනය කරන ඇතැම් කෘෂි නිෂ්පාදිතවල පාරිභෝජන යෝග්යතාව තහවුරු කරමින් එම රටේ පිළිගත් ආයතනයක් මඟින් නිකුත් කරන ලියවිල්ලකි.
නිදසුන් :
| නිෂ්පාදනය | අදාළ අමාත්යාංශය |
|---|---|
| කෘෂි නිෂ්පාදන | කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුව |
| මත්ස්ය නිෂ්පාදන | ධීවර හා ජලජ සම්පත් සංවර්ධන අමාත්යාංශය |
වරාය ආශ්රිත ගබඩා ගුදම් (Warehouse) ලෙස හැඳින්වේ. ගුදමක භාණ්ඩ තැන්පත් කළ විට ගුදම් අධිකාරීන් ඒ බව සහතික කරමින් ආනයනකරු වෙත නිකුත් කරන ලියවිල්ල ගුදම් බලපත්රය වේ.
ගුදමේ තිබිය දී ම භාණ්ඩවල අයිතිය වෙනත් කෙනෙකුට පවරන්නේ නම්, ගුදම් බලපත්රය පැවරීමෙන් එය කළ හැකි ය. එම නිසා ගුදම් බලපත්රය පැවරිය හැකි ලියවිල්ලකි.
විදේශ වෙළෙඳාමේ දී මුදල් ගෙවීම සඳහා යොදා ගන්නා ක්රම පහත සඳහන් ආකාරයට පැහැදිලි කළ හැකි ය.
යම් පුද්ගලයකු විසින් සිය බැංකුවට අදාළ මුදල හා නියමිත ගාස්තු ගෙවා, දෙන ලද උපදෙස් පරිදි නම් කරනු ලැබූ මුදල් ප්රමාණයක් ලැබිය යුතු තැනැත්තාට ගෙවන ලෙස අණ කරමින් මුදල් යවන්නාගේ බැංකුව විසින් මුදල් ලැබිය යුතු තැනැත්තාගේ බැංකුවට හෝ නියෝජිත බැංකුවට නිකුත් කරන ලියවිල්ලයි. මෙය විදේශීය ගෙවීම් සඳහා මෙන් ම දේශීය ගෙවීම් සඳහා ද භාවිත කරයි.
වර්තමානයේ අන්තර්ජාල සබඳතා උපයෝගී කර ගෙන මුදල් ගෙවිය හැකි ක්රම මෙයට අයත් වේ.
නිදසුන් : ණයකාඩ්පත (Credit Card)
මුදල් ගෙවීම් සඳහා බහුල ව මෙම ක්රමය භාවිත කරයි. ඩෙබිට් (Debit), මාස්ටර්කාඩ් (Mastercard) වැනි කාඩ්පත් බැංකුවක් හරහා ලබා ගත හැකි අතර අන්තර්ජාලය හරහා ගෙවීම් මාධ්යයක් ලෙස භාවිත කරයි.
අවශ්ය මුදල් ප්රමාණය අදාළ කාඩ්පතට තැන්පත් කර අවශ්ය ගෙවීම් සිදු කිරීම සඳහා තාවකාලික ව භාවිත කරන කාඩ්පතකි.
තමන්ගේ බැංකු ගිණුමක් මගින් ගෙවීම් සිදු කරන අතර ගෙවීම් සඳහා විධානය දීමට අන්තර්ජාල බැංකු පහසුකම් (Internet Banking) භාවිත කරයි. වර්තමානයේ බොහෝ බැංකු තම ගිණුම් හිමියන්ට මෙම පහසුකම් ලබා දෙන අතර සේවාව අවශ්ය අය ලියාපදිංචි වී තමන්ට ලැබෙන ගිණුම් හිමියාගේ නම හා මුරපදය (User name & Password ) භාවිත කර අදාළ වෙබ් අඩවියට පිවිස ගෙවීම් කළ හැකි ය.
යම් ගෙවීමක් කිරීමේ දී අදාළ භාණ්ඩය හෝ සේවාව ලබා ගත් ආයතනයට සෘජු ව ම ගෙවීම් නො කර පිළිගත් ගෙවීම් ආයතනයක් හරහා ගෙවීම් කිරීමේ ක්රමයකි.
නිදසුන් : PayPal
මෙම ක්රමයට ගෙවීම් කිරීමේ දී ප්රථමයෙන් PayPal පද්ධතිය තුළ ලියාපදිංචි වී, බැංකු ගිණුම් හෝ ණයපත් තොරතුරු PayPal ආයතනයට ලබා දී PayPal පද්ධතිය හරහා ගෙවීම් කළ හැකි ය. මෙහි දී ගිණුම පිළිබඳ තොරතුරු බාහිර පාර්ශ්වයන්ට ලබා දීමක් සිදු නො වේ.
රටවල් කිහිපයක් විසින් බදු, තීරු ගාස්තු සහ වෙළෙඳාම පිළිබඳ ව ගිවිසුමකට එළඹී කටයුතු කරන නිදහස් වෙළෙඳ ප්රදේශයක්, වෙළෙඳ කලාපයක් (Free Trade Area) ලෙස හඳුන්වයි.
වෙළෙඳ කලාප නිදහස් වෙළෙඳ ප්රදේශ (Free Trade Area), වෙළෙඳ හවුල්, වෙළෙඳ සංගම් යන නම්වලින් ද හඳුන්වයි.
යුරෝපයේ පිහිටි රටවල් 26 කින් මෙය සමන්විත වේ. 1957 දී යුරෝපීය රටවල් 6 ක් විසින් අත්සන් තබන ලද රෝම ගිවිසුම (Treaty of Rome) මගින් පිහිටුවන ලද යුරෝපීය ආර්ථික ප්රජාව (European Economic Community) මෙහි මූලාරම්භයයි.
මෙහි සාමාජික රටවල් පොදු වෙළෙඳ ප්රතිපත්තියක්, කෘෂි හා ධීවර ප්රතිපත්තියක්, ප්රාදේශීය සංවර්ධන ප්රතිපත්තියක් පවත්වා ගෙන යන අතර, 1999 දී EU විසින් යූරෝ (Euro) නමින් පොදු මුදල් ඒකකයක් හඳුන්වා දී ඇත.
ඈත පෙරදිග ආසියාවේ රටවල් 10 ක දේශපාලනික හා ආර්ථික සහයෝගීතා සංගමයකි. 1961 දී පිලිපීනය, මැලේසියාව, තායිලන්තය, යන රටවල් තුන එක් ව පිහිට වූ ඈත පෙරදිග ආසියානු සංගමය (Association of Southeast Asia) මෙහි මූලාරම්භයයි. ඉහත රටවල් තුන 1967 දී ඉන්දුනීසියාව හා සිංගප්පූරුව සමග එකතු වී ASEAN සංවිධානය පිහිටුවන ලදී.
ලෝකයේ ප්රධාන පෙළේ රටවල් 08 ක් විසින් පිහිටුවාගත් ජාත්යන්තර සංගමයකි. 1973 දී ඇති වූ තෙල් අර්බුදයත්, ගෝලීය ආර්ථික ප්රපාතනයත් මෙම සංසදය බිහිවීමට බලපෑ අතර, 1974 දී ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, බටහිර ජර්මනිය, ජපානය සහ ප්රංශය යන රටවල් නිල නො වන කණ්ඩායමක් වශයෙන් එක් වීම මෙහි මූලාරම්භයයි. 1997 දී රුසියාව නිල වශයෙන් G7 සමුළුවට සම්බන්ධ වීමත් සමග මෙය G8 ලෙස නම් කෙරිණි.
රටවල් දෙකක් හෝ කිහිපයක් අතර යම් කාලපරිච්ජේදයක් තුළ වෙළෙඳ ද්රව්ය හුවමාරු කර ගැනීම සඳහා ඇති කර ගන්නා එකඟතාව වෙළෙඳ ගිවිසුම් ලෙස හැඳින්වේ.
රටවල් දෙකක් අතර ඇති වන ගිවිසුම් ද්වි පාර්ශ්වීය ගිවිසුම් ලෙසත්, රටවල් කිහිපයක් අතර ඇති වන ගිවිසුම් බහු පාර්ශ්වීය ගිවිසුම් ලෙසත් හැඳින්වේ.
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව හා මෙක්සිකෝව යන රටවල් තුන සාමාජිකත්වය දරන මෙම ගිවිසුම ආරම්භ වූයේ 1994 ජනවාරි පළමුවන දා සිටයි. මෙම රටවල් තුන අතර වෙළෙඳ බාධා ඉවත් කිරීම, තීරු බදු ඉවත් කිරිම, ශ්රමය හුවමාරු කර ගැනීම සම්බන්ධ කොන්දේසි ගිවිසුමෙහි ඇතුළත් වේ. මෙම ගිවිසුමෙහි ඇති විශේෂ ලක්ෂණය වන්නේ ඉහත රටවල් තුනෙහි නිෂ්පාදිතවලට පමණක් ගිවිසුම සීමා වීමයි.
වෙනත් රටක නිපද වූ භාණ්ඩ මෙම රටවල් තුන අතර හුවමාරු වීමේ දී තීරු ගාස්තු ක්රියාත්මක වේ. තීරු ගාස්තු නිදහස් වනුයේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ නිපදවන ලදී (Made in USA), කැනඩාවේ නිපදවන ලදී (Made in Canada) හෝ මෙක්සිකෝවේ නිපදවන ලදී (Made in Mexico) යනුවෙන් සඳහන් නිෂ්පාදිත සඳහා පමණි.
සාක් කලාපීය වෙළෙඳ සහයෝගීතාව ව්යාප්ත කිරීමටත්, දකුණු ආසියාව තුළ නිදහස් වෙළෙඳ ප්රදේශයක් ඇති කර ගැනීමටත්, සාක් කලාපීය රටවල ආර්ථික පිළිවෙත් ගෝලීයකරණයට අනුගත කිරීමටත් ඇති කර ගත් එකඟතාවයි.
2004 වර්ෂයේ ඉස්ලාමාබාද්හි දී පැවති 12 වන SAARC සමුළුවේ දී මෙම ගිවිසුම අත්සන් කරන ලදී.
සෆ්තා (SAFTA) ගිවිසුමට එළැඹීමෙන් එම ගිවිසුමට එළැඹි රාජ්යයන් අතර ආනයන සඳහා කිසිඳු බාධාවකින් තොර ව තීරු බදු ඉවත් කිරීම, වරාය හා ප්රවාහන පහසුකම් ඇති කිරීම, වෙළෙඳාමට සම්බන්ධ සේවා සැපයීම යනාදිය සම්බන්ධයෙන් සාමුහික එකඟතා ඇති කර ගන්නා ලදී.
1975 වර්ෂයේ බැංකොක් ගිවිසුම නමින් ආරම්භ වූ මෙම ගිවිසුම 2005 නොවැම්බර් 02 වන දින සිට ආසියා පැසිපික් වෙළෙඳ ගිවිසුම යනුවෙන් නම් කරන ලදී. මෙහි සාමාජික රටවල් වනුයේ බංගලාදේශය, චීනය, ඉන්දියාව, ලාඕසය, මොංගෝලියාව, ශ්රී ලංකාව හා දකුණු කොරියාව ය. ආසියා පැසිපික් කලාපයේ ඇති පැරණි ම වරණීය වෙළෙඳ ගිවිසුම වන්නේ මෙම ගිවිසුමයි.
සාමාජික නො වන රටවලින් භාණ්ඩ හා සේවා ආනයනය කිරීමට වඩා සහනදායී ලෙස සාමාජික රටවලින් භාණ්ඩ හා සේවා ආනයනය කිරීමට හැකි වන පරිදි වෙළෙඳ බාධක හැකිතාක් අවම කරමින් සාමාජික රටවල් අතර ආර්ථික සංවර්ධනය වේගවත් කිරීම මෙම ගිවිසුමේ අරමුණ වේ.
විදේශ වෙළෙඳාමට එරෙහි වන තීරු බදු, විනිමය පාලන නීතිරීති, රේගු නීතිරීති වැනි විවිධ බාධා අවම කර ගැනීමට පිහිටුවා ගෙන ඇති සංවිධාන ජාත්යන්තර සංවිධාන ලෙස හැඳින්වේ.
ජාත්යන්තර වෙළෙඳාම ලිහිල් කිරීමට හා සුපරීක්ෂණය සඳහා ස්ථාපිත කරන ලද ජාත්යන්තර සංවිධානයකි. 1995 ජනවාරි 01 දින ආරම්භ වූ මෙම සංවිධානය ගෝලීය මට්ටමින් ජාතීන් අතර වෙළෙඳ නීතිරීති සම්බන්ධව කටයුතු කරයි. WTO හි ප්රධාන කාර්යාලය ස්විස්ටර්ලන්තයේ ජිනීවා හි පිහිටුවා ඇත. වෙළෙඳාමේ ප්රවර්ධනය සඳහා ජාතීන් අතර සාකච්ඡා පැවැත්වීමට අවකාශ සැලසීමත්, වෙළෙඳ බාධා පහත හෙලීමත්, සාමාජික රටවල ජනතාවගේ සුබසාධනය නංවාලීමටත් WTO වල ප්රධාන ඉලක්කයයි.
දකුණු ආසියාතික රටවල් අටක ආර්ථික හා දේශපාලනික සංගමයකි. 1985 දෙසැම්බර් මස 08 වන දින මෙම සංවිධානය ස්ථාපිත කරන ලදී.
SAARC සංවිධානයේ සහයෝගීතා කටයුතු ක්ෂේත්ර පහක් යටතේ සිදු වේ.
1966 දෙසැම්බර් 19 වනදා ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව ආරම්භ විය. පිලිපීනයේ මැනිලා නුවර මෙහි මූලස්ථානය පිහිටා ඇත. වර්තමානයේ රටවල් 67 ක් මෙහි සාමාජිකත්වය ලබා ඇති අතර ඉන් රටවල් 48 ක් ආසියා කලාපයෙන් ද රටවල් 19 ක් පැසිපික් කලාපයෙන් ද වේ. සාමාජික රටවල සමාජයීය හා ආර්ථික සංවර්ධනය ප්රවර්ධනය කිරීම මෙහි අරමුණ වේ. ඒ සඳහා සාමාජික රටවලට ණය හා ප්රතිපාදන සපයමින් එම රටවල දුප්පත්කම නැති කිරීමට මෙම බැංකුව කටයුතු කරයි.
දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් විනාශයට පත් වූ යුරෝපා ආර්ථිකය ගොඩ නැංවීම උදෙසා වූ බ්රෙට්න් වුඩ්ස් (Bretton Woods) ගිවිසුම මගින් 1945 දෙසැම්බර් 27 දින ආරම්භ විය. සංවර්ධනය වන රටවල දුප්පත්කම පහත හෙලීමේ අරමුණින් එම රටවල සංවර්ධන වැඩසටහන් සඳහා ණය සපයන බැංකුව ලෙස මෙම බැංකුව හඳුන්වයි.
තිරසර සංවර්ධනය ක්රියාත්මක කිරීම සහ දුප්පත්කම තුරන් කිරීම ලෝක බැංකුවේ ප්රධාන ඉලක්ක වේ.
මූල්ය හා තාක්ෂණික ආධාර ලබා දීමේත් විනිමය අනුපාත හා ගෙවුම් ශේෂ නිරීක්ෂණය කිරීමේත් ජාත්යන්තර සංවිධානය ලෙස IMF හැඳින්විය හැකි ය. මෙහි ප්රධාන කාර්යාලය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ වොෂින්ටන් නගරයේ පිහිටුවා ඇත.
මෙය ගෝලීය මූල්ය සහයෝගීතාව දියුණු කිරීම, මූල්ය ස්ථායීතාව සහතික කිරීම, ජාත්යන්තර වෙළෙඳාමට පහසුකම් සැලසීම, රැකීරක්ෂා පුළුල් කිරීම, තිරසර ආර්ථික සංවර්ධනය හා දුප්පත්කම අඩු කිරීම අරමුණු කර ගෙන ආරම්භ කර ඇත.
වෙළෙඳ සංගම්, වෙළෙඳ ගිවිසුම් හා ජාත්යන්තර සංවිධාන විදේශ වෙළෙඳාමට විවිධ බලපෑම් ඇති කරයි.
විදේශ වෙළෙඳාමේ ප්රවණතා කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
වෙළෙඳ කටයුතුවලට අමතර ව නිෂ්පාදන, අලෙවිකරණ, ගිණුම්කරණ, මානව සම්පත්, කළමනාකරණ කටයුතු ආදී සියලු ම අභ්යන්තර ක්රියාවලීන් පරිගණක ජාල භාවිත කරමින් සිදු කරන ව්යාපාර විද්යුත් ව්යාපාර (E-business) ලෙස හැඳින්වේ. විද්යුත් ව්යාපාරයක පවතින අංශ අතර සිදු වන තොරතුරු හුවමාරුව සහ සමායෝජන කටයුතු සඳහා තොරතුරු තාක්ෂණය භාවිත කරයි.
විද්යුත් ව්යාපාර හා විද්යුත් වාණිජ්යය පහත සටහන මගින් ද දැක්විය හැකි ය.
විද්යුත් වෙළෙඳාම (E-commerce) යනු භාණ්ඩ හා සේවා මිල දී ගැනීම හා විකිණීමේ කටයුතු අන්තර්ජාලය ප්රමුඛ පරිගණක ගත තොරතුරු පද්ධති හරහා සිදු කිරීමයි.
විද්යුත් වෙළෙඳාමේ ක්රියාපටිපාටිය පහත පරිදි දැක්විය හැකි ය.
විද්යුත් වෙළෙඳාමෙන් ව්යාපාරිකයාට, ගනුදෙනුකරුවාට හා සමාජයීය වශයෙන් ලැබෙන වාසි පහත පරිදි දැක්විය හැකි ය.
විද්යුත් වාණිජ්යයේ (E-commerce) සීමා කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
විද්යුත් වෙළෙඳාම සිදු වන ආකාර පහත පරිදි දැක්විය හැකි ය.