සංස්ථාපිත සමාගම්
2007 අංක 07 දරන සමාගම් පනත යටතේ සංස්ථාගත කරන ලද පුද්ගලයින්ගේ එකතුවක් සමාගමක් ලෙස හැඳින්විය හැකි ය.
නිදසුන්:
- සීමාසහිත අරලිය සමාගම
- සීමාසහිත ප්රතිභා (පෞද්ගලික) සමාගම
සංස්ථාපිත සමාගම්වල සුවිශේෂී ලක්ෂණ
- සමාගම් පනත යටතේ සංස්ථාපනය කරන ලද ස්වාධීන ආයතනයක් වීම.
- සමාගමක් එහි සාමාජිකයන්ගෙන් වෙන් වූ නීතිමය ඒකකයක් වීම.
- අඛණ්ඩ පැවැත්මක් හෙවත් නිත්ය සන්තතික හැකියාව තිබීම.
- අයිතිකරුවන්ගේ වගකීම සීමාසහිත වීම.
- කොටස් නිකුත් කිරීමෙන් ප්රාග්ධනය සම්පාදනය කර ගැනීම.
- කොටස් පැවරීමේ හැකියාව.
සීමාසහිත සමාගම්වල වාසි
- විශාල ප්රාග්ධනයක් රැස් කරගත හැකි වීම.
- මහා පරිමාණ ව්යාපාර ආරම්භ කළ හැකි වීම.
- දක්ෂ කළමනාකරුවන් බඳවා ගෙන ව්යාපාර කටයුතු කර ගෙන යා හැකි වීම.
- කොටස්කරුවන්ගේ වගකීම සීමාසහිත වීම නිසා ආයෝජකයින් ආකර්ෂණය කර ගත හැකි වීම.
- කොටස්කරුවකුගේ මරණය හෝ ඉවත් වීම ව්යාපාරයේ පැවැත්මට හානියක් නො වීම.
- ඉහළ මට්ටමක මානව සම්පත් ඒකරාශී කරගත හැකි වීම.
- ව්යාපාරයට නීතිමය පුද්ගලභාවයක් තිබීම.
සීමාසහිත සමාගම්වල සීමා
- නීතිමය බලපෑම දැඩි වීම.
- ආරම්භ කිරීමට සංකීර්ණ ක්රියාදාමයක් අනුගමනය කළ යුතු වීම හා ඒ සඳහා පිරිවැයක් දැරිය යුතු වීම.
- කොටස් සංඛ්යාව මත ඡන්ද බලය හිමි වීම (one vote for one share) නිසා සුළු කොටස්කරුවන්ට වැඩි බලයක් හිමි නො වීම.
- ලාභ ද්විත්ව බදු ගණනයකට හසු වීම. (සමාගමේ ලාභය මත මෙන් ම ලාභාංශ මත ද බදු ගෙවීමට සිදු වීම)
- විසුරුවා හැරීමක දී වුව ද සංකීර්ණ ක්රියාදාමයක් අනුගමනය කිරීමට සිදු වීම.
සමාගමක් සංස්ථාපනය කිරීම
සමාගමක් සංස්ථාපනය කිරීම අදාළ රටේ සමාගම් පනතට අනුව කළ යුතු ය. ශ්රී ලංකාවේ සමාගමක් සංස්ථාපනය කිරීම, 2007 අංක 07 දරන සමාගම් පනතට අනුව සමාගම් රෙජිස්ට්රාර් දෙපාර්තමේන්තුවේ සමාගම් රෙජිස්ට්රාර්වරයා වෙත සිදු කළ යුතු ය.
සංස්ථාපන ක්රියාපටිපාටිය:
- සමාගමේ නාමය ලියාපදිංචි කිරීම.
- සමාගමේ යෝජිත නාමය දැනට පවත්නා සමාගමක නාමයට අනුරූප නො වන හෝ සමාන නො වන බවට තීරණය වූ පසු, පහත ලියවිලි ලියාපදිංචිය සඳහා ඉදිරිපත් කළ යුතු වේ:
- සමාගම ලියාපදිංචි කිරීමේ ඉල්ලුම් පත්රය.
- සමාගමේ සාංගමික ව්යවස්ථාවලිය.
- එක් එක් ආරම්භක අධ්යක්ෂවරයාගේ කැමැත්ත දැක්වෙන ප්රකාශය.
- ආරම්භක ලේකම්වරයාගේ කැමැත්ත දැක්වෙන ප්රකාශය.
සමාගමේ පරමාර්ථ, කොටස් හිමියන්ගේ අයිතිවාසිකම් හා බැඳීම්, සමාගම් කළමනාකරණය හා පරිපාලනය සම්බන්ධ කරුණු ඇතුළත්, සමාගම් රෙජිස්ට්රාර්වරයා වෙත යැවිය යුතු වැදගත් ම ලියවිල්ල සාංගමික ව්යවස්ථාවලිය වේ.
අදාළ සියලු ලියවිලි නිවැරදි බවට තහවුරු වූ පසු හා නියමිත ගාස්තු ගෙවීමෙන් පසු සමාගම් රෙජිස්ට්රාර්වරයා සංස්ථාපන සහතිකය නිකුත් කරයි.
සංස්ථාපිත සමාගම් වර්ග
2007 අංක 07 දරන සමාගම් පනතට අනුව පහත දැක්වෙන සමාගම් වර්ග සංස්ථාගත කළ හැකි ය.
ප්රධාන සමාගම් වර්ගීකරණය පහත දැක්වේ.
සීමාසහිත සමාගම්
- සීමිත පෞද්ගලික සමාගම්
-
සීමිත පොදු සමාගම්
- ✔ ලැයිස්තුගත
- ✔ ලැයිස්තුගත නොවූ
- ඇපයෙන් සීමිත සමාගම්
සීමාරහිත සමාගම්
මෙම වර්ගයේ සමාගම්වල සාමාජිකයින්ගේ වගකීම සීමා වී නොමැත.
අක්වෙරළ සමාගම්
සමාගම ලියාපදිංචි කළ රටින් බැහැරව ව්යාපාර කටයුතු කරන සමාගම් වේ.
සමාගම් වර්ග සහ ඒවායේ ලක්ෂණ
විවිධ සමාගම් වර්ගවල ලක්ෂණ පහත පරිදි හඳුනාගත හැකි ය.
සීමා සහිත සමාගම්
කොටස්කරුවන් මිල දී ගත් කොටස් වෙනුවෙන් ගෙවූ හෝ ගෙවීමට බැඳී සිටින වටිනාකමට පමණක් ඔවුන්ගේ වගකීම සීමා වන සමාගම්, සීමාසහිත සමාගම් ලෙස හැඳින්වේ.
සීමාසහිත පෞද්ගලික සමාගම්
කොටස් හෝ වෙනත් සුරැකුම්පත් ප්රසිද්ධියේ නිකුත් කිරීමට අවසර නොමැති, අවම කොටස්කරුවන් සංඛ්යාව එකක් හා උපරිම සංඛ්යාව 50ක් වන සමාගම්, සීමිත පෞද්ගලික සමාගම් ලෙස හැඳින්වේ.
ලක්ෂණ:
- අවම කොටස්කරුවන් සංඛ්යාව එකක් වන අතර උපරිම සංඛ්යාව 50කි. (මෙම උපරිම ප්රමාණයට සමාගමේ සේවකයින් වන කොටස්කරුවන් අයත් නොවේ.)
- අවම අධ්යක්ෂවරු සංඛ්යාව එකකි.
- සමාගමේ කොටස් ප්රසිද්ධියේ නිකුත් කිරීම කළ නොහැකි ය.
- ණය ගෙවීමේ හැකියාව පිළිබඳ පරීක්ෂණයකින් තොරව සියලුම කොටස්කරුවන්ගේ කැමැත්ත මත ලාභාංශ බෙදාහැරිය හැකි ය.
නිදසුන්:
- සීමා සහිත මධ්යම තැන්පතු ක්රම (පෞද්ගලික) සමාගම
- ශ්රී ලංකා විදුලි (පෞද්ගලික) සමාගම
සීමාසහිත පොදු සමාගම්
කොටස් හා ණයකර ප්රසිද්ධියේ මහජනයාට නිකුත් කිරීමට අවසර ඇති, අවම කොටස්කරුවන් සංඛ්යාව එකක් හා උපරිමය සීමාවක් නොමැති සමාගම්, සීමිත පොදු සමාගම් ලෙස හැඳින්වේ.
ලක්ෂණ:
- අවම කොටස්කරුවන් සංඛ්යාව එක් අයෙකු වන අතර උපරිමය පිළිබඳ සීමාවක් නොමැත.
- අවම අධ්යක්ෂවරු සංඛ්යාව දෙදෙනෙකි.
- කොටස් හෝ වෙනත් සුරැකුම්පත් ප්රසිද්ධියේ නිකුත් කළ හැකි වීම.
- කොටස්කරුවන්ට ලාභාංශ ගෙවීමට පෙර ණය ගෙවීමේ හැකියාව පිළිබඳ පරීක්ෂණයක් කළ යුතු වීම.
ලැයිස්තුගත පොදු සමාගම් (මිල කළ සමාගම්)
කොළඹ කොටස් හුවමාරුවේ ලැයිස්තුගත වූ පොදු සමාගම්, මිල කළ (ලැයිස්තුගත) සමාගම් ලෙස හැඳින්වේ.
නිදසුන්:
- DFCC Bank PLC
- සෙලින්කෝ පී.එල්.සී. (Ceylinco PLC)
ලැයිස්තුගත නොවූ සමාගම් (මිල නොකළ සමාගම්)
කොළඹ කොටස් හුවමාරුවේ ලැයිස්තුගත නොවූ සමාගම්, මිල නොකළ (ලැයිස්තුගත නොවූ) සමාගම් ලෙස හැඳින්වේ.
නිදසුන්:
- සිලෝන් බිස්කට් සමාගම (Ceylon Biscuits Limited)
- සීමාසහිත මැලිබන් බිස්කට් සමාගම
වෙනත් සමාගම් වර්ග
අක්වෙරළ සමාගම්
යම් රටක සමාගමක් ලෙස සංස්ථාපනය කර, එම රටින් පිටත ව්යාපාරික කටයුතු සිදු කරන සමාගම් අක්වෙරළ සමාගම් ලෙස හැඳින්වේ. එම සමාගම් ව්යාපාරික කටයුතු සිදු කරනු ලබන රටේ සමාගම් පනතට අනුව ද ලියාපදිංචි කළ යුතු වේ.
නිදසුනක් ලෙස: ශ්රී ලංකාවේ සමාගමක් සිංගප්පූරුවේ ව්යාපාරික කටයුතු කිරීම සඳහා ශ්රී ලංකාවේ දී සංස්ථාපනය කර, සිංගප්පූරුවේ දී ලියාපදිංචි කර ව්යාපාරික කටයුතු කළ යුතු ය.
සීමාරහිත සමාගම්
කොටස්කරුවන්ගේ වගකීම අසීමිත වන, එනම් සාංගමික ව්යවස්ථාවලියේ සඳහන් පරිදි කොටස්කරුවන්ට නිකුත් කරන ලද කොටස්වල වටිනාකමට ඔවුන්ගේ වගකීම සීමා නොවන සමාගම්, සීමාරහිත සමාගම් වේ.
ඇපයෙන් සීමිත සමාගම්
කොටස් නිකුත් කිරීමක් සිදු නොකරන, සාමාජිකයින්ගේ වගකීම සාංගමික ව්යවස්ථාවලියේ සඳහන් කර ඇති ඇප වටිනාකමට සීමා වන සමාගම්, ඇපයෙන් සීමිත සමාගම් වේ.
නිදසුන්:
- කොළඹ කොටස් හුවමාරුව (ඇපකාර සමාගම)
ලක්ෂණ:
- කොටස් නිකුත් කිරීමක් සිදු නොකිරීම.
- සමාගම ඈවර කිරීමක දී එක් එක් සාමාජිකයා දායක විය යුතු ප්රමාණය සාංගමික ව්යවස්ථාවලියේ සඳහන් කළ යුතු වීම.
- අවම වශයෙන් සාමාජිකයින් දෙදෙනෙකුවත් සිටිය යුතු අතර උපරිමය පිළිබඳ සීමාවක් නොවීම.
- පොදු පරමාර්ථ පෙරදැරි කරගෙන ආරම්භ කිරීම.
- සමාගමේ ලාභ බෙදාහැරීමක් නොකිරීම.
විදේශීය සමාගම්
- ශ්රී ලංකාව තුළ ව්යාපාර ස්ථානයක් පිහිටුවා ඇති නමුත්, ශ්රී ලංකාවෙන් පිටත සංස්ථාපනය කර ඇති සමාගමක් විදේශීය සමාගමක් වේ.
- එවැනි සමාගමක් ශ්රී ලංකාව තුළ ව්යාපාර ස්ථානයක් පිහිටුවා මසක් තුළ දී, සමාගම පිළිබඳ විස්තරයක් ශ්රී ලංකාවේ සමාගම් රෙජිස්ට්රාර්වරයා වෙත ඉදිරිපත් කළ යුතු ය.
නිදසුන්:
- හොංකොං ඇන්ඩ් ෂැංහයි බැංකින් කෝපරේෂන් (HSBC)
සමාගම් වර්ග සැසඳීමේ දී යොදාගන්නා නිර්ණායක
- සාමාජික සංඛ්යාව
- වගකීම
- ප්රාග්ධන සම්පාදනය
- පරිපාලනය හා කළමනාකරණය
| නිර්ණායකය | සීමිත පෞද්ගලික සමාගම් | සීමිත පොදු සමාගම් |
|---|---|---|
| සාමාජික සංඛ්යාව | අවමය 01, උපරිමය 50 | අවමය 01, උපරිම සීමාවක් නැත |
| වගකීම | මිල දී ගත් කොටස්වල වටිනාකමට සීමා වේ. | මිල දී ගත් කොටස්වල වටිනාකමට සීමා වේ. |
| ප්රාග්ධන සම්පාදනය | ප්රසිද්ධියේ මහජනතාවට කොටස් හෝ සුරැකුම්පත් නිකුත් කළ නොහැකි ය. | ප්රසිද්ධියේ මහජනයාට කොටස් හෝ සුරැකුම්පත් නිකුත් කළ හැකි ය. |
| පරිපාලනය හා කළමනාකරණය | අධ්යක්ෂ මණ්ඩලයක් මගින් සිදු වේ. අවම අධ්යක්ෂවරු සංඛ්යාව 01 කි. | අධ්යක්ෂ මණ්ඩලයක් මගින් සිදු වේ. අවම අධ්යක්ෂවරු සංඛ්යාව 02 කි. |