අධ්යාපන ලෝකයට
ඔබේ දැනුම වර්ධනය කරගන්නා ගමන අදම අරඹන්න. නව තාක්ෂණය සමඟ පෙරට යන්න.
සාදරයෙන් පිළිගනිමු!
ඇතුලත් වීමට ඔබගේ ගිණුමේ තොරතුරු ලබා දෙන්න
සාහිත්ය මූලාශ්රය මඟින් විස්තර කරන අතීත කාලයේ ආරම්භයට පෙර තිබූ යුගය පොදුවේ හැඳින්වෙන්නේ ප්රාග් ඓතිහාසික යුගය නමිනි.
ශ්රී ලංකාවේ ප්රාග් ඓතිහාසික යුගයට සංස්කෘතික අවධි දෙකක් අයත් ය. එයින් පළමුවැන්න දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ පැවති ගල් යුගය යි. දෙවන යුගයට අයත් වන්නේ ශාක ආහාර මත යැපීම වෙත වැඩි නැඹුරුවක් තිබූ සහ ලෝහ භාවිතය සහ ස්ථිරවාසි ජනාවාස ආරම්භ වන කාලපරිච්ඡේදය යි.
මේ අතරින් ගල්යුගය හැඳින්වීමට ප්රාග් ඓතිහාසික යුගය යන ව්යවහාරයත් දෙවන අවධිය හැඳින්වීමට පූර්ව ඵෙතිහාසික යුගය යන යෙදුමත් භාවිත කෙරේ.
ශ්රී ලංකාව ජනාවාස කරන ලද්දේ ආදි කාලීන හෝමෝ සාපියන් මානවයා විසිනි. එකී මානවයා මෙරට විවිධ දේශගුණික කලාපවලට අනුවර්තනය වෙමින් පුළුල් භූගෝලීය ප්රදේශයක ව්යාප්ත විය.
දඩයමින් සහ තැන තැන ඇවිද යමින් ආහාර එකතු කිරීම ඔවුන්ගේ ප්රධාන යැපීම් උපාය මාර්ගය යි.
ශ්රී ලංකාවේ ගල්යුගයට අයත් සාක්ෂි හමුවන තැන් දෙකක් තිබේ. එයින් පළමුවැන්න රත්නපුර සහ එහි අවට ප්රදේශවල පිහිටි මැණික් පතල් ය. සාමාන්යයෙන් පොළව මට්ටමේ සිට අඩි 90 ක් පමණ ගැඹුරින් මෙම පතල්වල හමුවන ඉල්ලම් නමින් හැඳින්වෙන බොරලු මිශ්ර තට්ටුවේ ඉතා ඈත යුගයක විසූ මිනිසුන් විසින් භාවිත කරන ලද ගල් මෙවලම් සහ වඳ වී ගිය ඇතැම් සතුන්ගේ ඇටකැබලි තැන්පත්ව තිබේ.
ප්ලයිස්ටොසීන භූ අවධියේ දී පැවති අධික වර්ෂා සහිත කාලගුණය නිසා කඳුකර ප්රදේශ සෝදා යෑමෙන් හටගත් බොරලු තට්ටු මෙසේ පහත් බිම්වල තැන්පත් විය.
ශ්රී ලංකාවේ අර්ධශූෂ්ක කලාපයේ පොළවේ මැටි සහිත වැලි පසකින් වැසුණු බොරලු තට්ටුවක් තිබේ. පුරාවිද්යාඥයින් විසින් එය හඳුන්වා තිබෙන්නේ ඉරණමඩු සැකැස්ම යන නමිනි. ඉරණමඩු සැකැස්ම තැන්පත් වූයේ ප්ලයිස්ටොසීන යුගයේ පැවති කෙටි උණුසුම් කාලවල දී ය. මෙම බොරලු තට්ටුවෙන් ද මෙරට ගල්යුගයට අයත් මෙවලම් හමු වේ.
ශ්රී ලංකාවේ ප්රධාන පරිසර කලාප 8 ක ගල් යුගයට අයත් ප්රජාව ජීවත් වී තිබේ. මෙම පරිසර කලාප නම්:
මෙම පරිසර කලාප තීරණය කිරීමට ප්රධාන වශයෙන් සැලකිල්ලට ගනු ලබන්නේ වාර්ෂික වර්ෂාපතන අගයන්වල වෙනස්කම් ය. වර්ෂාපතනයේ වෙනස්කම් අදාළ ප්රදේශවල වාසය කරන සතුන්ටත් ශාක ප්රජාවටත් ඍජු බලපෑමක් ඇති කරයි.
එහෙයින් එකිනෙකට වෙනස් පරිසර කලාපවලට අනුවර්තනය වූ ගල් යුගයේ වැසියන්ගේ ආහාර පරිභෝජනයේ සහ තාක්ෂණයේ යම් යම් විවිධතා ඇති විය. නිදසුනක් ලෙස පහතරට තෙත් කලාපයේ විසු ගල්යුගයේ ප්රජාව සිය ආහාරය සඳහා ගොඩබිම ජීවත් වන බෙල්ලන් වැඩි වශයෙන් යොදා ගත්හ.
විවිධ බෙල්ලන් වර්ග පහතරට තෙත් කලාපයේ සුලබ ය. එහෙත් මෙම තත්ත්වය සහතරට වියළි කලාපයේ දක්නට නැත. එම ප්රදේශවල දඩයම් කරන ලද්දේ මුවා, තලගොයා ආදී වියළි කලාපීය පරිසරයේ වැඩි වශයෙන් ජීවත් වන සතුන් ය.
දැනට සොයා ගෙන තිබෙන ශ්රී ලංකාවේ ප්රාග්ඵෙතිහාසික ස්ථානවල ව්යාප්තිය දැක්වෙන සිතියම. (A) පහතරට අර්ධ ශුෂ්ක කලාපය (B) පහතරට වියළි කලාපය (C) පහතරට අතරමැදි වියළි කලාපය (D) පහතරට තෙත් කලාපය (E) කඳුකර වියළි අතරමැදි කලාපය.
ශ්රී ලංකාවේ දකුණු පළාතට අයත් හම්බන්තොට දිස්ත්රික්කයේ පිහිටි පතිරාජවෙල නම් ප්රදේශයේ පොළව මතුපිට සිට අඩි 45 ක් ගැඹුරින් පිහිටි ඉරණමඩු සැකැස්මට අයත් බොරලු තට්ටුවෙන් ගල් යුගයට අයත් සාක්ෂි සොයා ගෙන තිබේ.
මෙම බොරලු තට්ටුව ප්රකාශ උත්තේජිත සන්දීප්තතා (Optically Stimulated Luminescence) ක්රමය නමින් හැඳින්වෙන විද්යාත්මක විශ්ලේෂණය මඟින් දින නිර්ණය කිරීමේ දී එය මින් පෙර වසර 125 000 ක් පැරණි බව තහවුරු වී තිබේ.
එම දිස්ත්රික්කයට ම අයත් බූන්දල වැල්ලේගංගොඩ ප්රදේශයේ පොළව මතුපිට සිට අඩි 24 ක් යටින් පිහිටි ගල්මෙවලම් සහිත බොරලු තට්ටුව මින් පෙර වසර 80 000 ක කාලවකවානුවකට අයත් ය.
ආසන්න වශයෙන් මෙයින් පෙර වසර 125 000 ක සිට අවම තරමින් ක්රිස්තු පූර්ව 1800 දක්වා මෙම ගල්යුගය අඛණ්ඩව පැවතිණි. ශ්රී ලංකාවේ පළාත් කිහිපයකින් එම සංස්කෘතියේ දීර්ඝකාලීන පැවැත්ම තහවුරු කරන දින වකවානු ස්ථිර කොට තිබේ.
පහත දැක්වෙන්නේ ඒ පිළිබඳ තොරතුරු කිහිපයකි:
කළුතර දිස්ත්රික්කයට අයත් බුලත්සිංහල පාහියන්ගල පිහිටි මෙම ගල් ගුහාව මීට අවුරුදු 35 000 ඉහත කාලයක දී ප්රාග් ඓතිහාසික මානවයන්ගේ වාසස්ථානයක්ව පැවතිණි. පාහියන්ගල ලෙන ශ්රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ජීවත් වූ ප්රාග් ඓතිහාසික මිනිසුන්ගේ ජීවිතය පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු අනාවරණය කර තිබේ.
ශ්රී ලංකාවේ මධ්යශිලා යුගයට අයත් ජ්යාමිතික හැඩයෙන් යුත් ගල්මෙවලම් කිහිපයක් මෙහි දැක්වේ. මේවා නිපදවා තිබෙන්නේ බිම්වීදුරු නමින් හැදින්වෙන පිරිසිදු තිරිවානා ගල්වලිනි.
ශ්රී ලංකාවේ ප්රාග් ඵෙතිහාසික ජනාවාස රටේ පවතින එකිනෙකට වෙනස් පරිසර තත්ත්වවලට අනුවර්තනය වෙමින් ව්යාප්ත විය. ආහාර සඳහා අවශ්ය කරන ස්වභාවික සම්පත් බහුල ප්රදේශවල වාසය කිරීමට ඔවුහු වැඩි කැමැත්තක් දැක්වූහ.
පහතරට වැසි වනාන්තර ප්රදේශ, වියලි කලාපීය වනාන්තර, මුහුදුබඩ කලපු සහ විල්ලු ආශ්රිත ප්රදේශ, කඳුකර තණබිම් ආදී තැන්වල ඔවුන් වාසය කර ඇති බව සොයා ගෙන තිබේ. ජලය පහසුවෙන් ලබා ගත හැකි තැන් සහ ගල් මෙවලම් තනා ගැනීමට අවශ්ය කරන පාෂාණ වර්ග බහුල ප්රදේශවල ජීවත් වීමට ඔවුන් රුචියක් දැක්වීය.
වියලි කාලගුණයක් පවත්නා කාලවල දී එලිමහන් තැන්වලත් වර්ෂා සහගත කාලවල දී ස්වභාවික ගල්ගුහාවලත් ඔවුන් ජීවත් වී තිබේ. දැනට හඳුනාගෙන තිබෙන එවැනි ප්රාග් ඓතිහාසික එලිමහන් කඳවුරු සහ ගල්ගුහා වාසස්ථාන කිහිපයක් පහත දක්වා තිබේ.
මෙම යුගයේ ජනතාව දඩයම් කිරීමෙන් සහ තැන තැන ඇවිද ආහාරයට ගත හැකි ස්වාභාවික දේ එකතු කර ගනිමින් සිය ජීවිකාව පවත්වා ගෙන ගියේය. එහෙයින් ඔවුහු වර්ෂයේ වැඩි කාලයක් සංචාරක ජීවිතයක් ගෙවූහ. වර්ෂාධික කාලවල දී ස්වාභාවික ගල්ගුහාවල ජීවත් වූහ.
ජනගහනය කුඩා කණ්ඩායම් ලෙස සංවිධානය වී තිබිණි. සාමාන්යයෙන් එක් කණ්ඩායමකට සාමාජිකයින් 15 25 ත් අතර ප්රමාණයක් ඇතුළත් විය. එවැනි කණ්ඩායමකට අයත් වූ උපරිම සංඛ්යාව 50 කි.
සාමාජිකයින් 5 දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලකට ජීවත් වීම සඳහා වර්ග මීටර 50 ක පමණ ප්රදේශයක් ප්රමාණවත් වූ බව පෙනේ. බණ්ඩාරවෙල චර්ච්හිල් නම් ස්ථානයෙන් සොයා ගත් ගල්යුගයට අයත් ස්ථානයේ වපසරිය වර්ග මීටර 150කි. එහි පුද්ගලයින් 25 දෙනෙකු ජීවත් වන්නට ඇතැයි අනුමාන කෙරේ. බෙල්ලන්බැඳිපැලැස්සේ ගල්යුගයට අයත් ප්රජාව ජීවත් වූ තැන වපසරිය වර්ග මීටර 120 කි. එතැනින් මිනිස් ඇටසැකිලි 30 ක් සොයා ගැනිණි.
ඉහත සිතුවමේ දක්වා ඇති ආකාරයේ කුඩා ජ්යාමිතිකාකාර ගල් මෙවලම් භාවිතයේ දී ඒවා ලී දඬුවක හෝ සතෙකුගේ ඇට කැබැල්ලක අමුණා සකස් කරගෙන තිබේ.
මෙම යුගයට අයත් පුද්ගලයින්ගේ ආහාරයේ ස්වභාවය තීරණය වූයේ ඔවුන් ජීවත් වන පරිසරයෙන් ලබා ගත හැකිව තිබූ සම්පත්වල ස්වභාවය අනුව යි. වියළි කාලවල දී ඔවුහු විවෘත ස්ථානවල තාවකාලිකව අටවා ගත් කඳවුරුවල කල් ගෙවූහ. ආහාර සෙවීමේ කටයුතු සඳහා ඒ මානවයෝ දිනකට කිලෝමීටර 7 ක පමණ දුරක් ඇවිද ගියහ.
ගල්ගුහාවල ගත කරන ලද්දේ තාවකාලික ජීවිතයක් වූ හෙයින් ඇතැම් අවස්ථාවල තමන්ගේ මියගිය ඥාතීන්ගේ මළසිරුරු ගුහා ඇතුළත වළ දැමූහ. ඇතැම් අවස්ථාවල ලී දඬුවක් හෝ අං කැබැල්ලක ආධාරයෙන් ඒ සඳහා වළක් හාරා තිබේ. අනතුරුව මළසිරුරු ඒ වළේ තැන්පත් කොට කසළ රොඩුවලින් එය වසා දැමී ය.
තම පවුලේ සාමාජිකයකු හෝ එකට ජීවත් වූ ඥාතියකු මියගිය පසු වාසය කළ ගල් ගුහාව තුළ ම වැලලීම ප්රාග් ඓතිහාසික ජනයාගේ සිරිතක්ව තිබිණි. පසුකලෙක ඇට සැකිලි ගොඩට ගෙන ඒවායේ රතු පැහැති ගුරුගල් ආලේප කර කිසියම් යාතුකර්මයක් කළ බවට සාක්ෂි හමුවී තිබේ.
කිතුල්ගල බෙලිලෙන ඇතුළත එලෙස මිහිදන් කළ පුද්ගලයින් 12 දෙනෙකුගේ ඇටසැකිලි සොයා ගැනිණි. විවෘත ස්ථානයක් වූ බෙල්ලන්බැඳිපැලැස්සේ ගල් යුගයට අයත් සොහොන් බිමෙහි ඇටසැකිලි 30 ක් තිබිණි.
පාහියන්ගල ගල්ගුහාවෙන් අවධි කිහිපයකට අයත් පුද්ගලයින් 9 දෙනෙකුගේ ඇටසැකිලි කොටස් සොයා ගැනිණි.
මෙරට ගල් යුගයේ විසූ මිනිසුන්ගේ ආහාර කෙබඳු වී දැ යි අවබෝධ කර ගැනීමට ඉවහල් වන වැඩිමනක් සාධක ලැබෙන්නේ පහතරට වියළි කලාපයේ සහ තෙත් කලාපයේ පිහිටි ගල්ගුහාවලිනි. දැනට සොයා ගෙන තිබෙන සාක්ෂි අනුව ආහාරය සඳහා දඩයම් කළ සතුන් අතර ගවරා, කුළු මීහරකා, කළු වළහා, වල්ඌරා, ගෝනා, තිත්මුවා, මීමින්නා, ඉත්තෑවා, හාවා, දඬුලේනා, හම්බාවා, මුගටියා, උරුලෑවා, වඳුරා, වලිකුකුළා, හබන්කුකුළා, පිඹුරා සහ තලගොයා ද වේ.
මාංශජනක ධාතු බහුල මිරිදිය මාළු වර්ග ද අල්ලා ගෙන ආහාරයට යොදා ගෙන තිබේ. පහතරට තෙත් කලාපයේ තිබෙන ස්වාභාවික දියකඩිතිවල සිටින තිත්තයින් ආදි මසුන් මෙසේ අල්ලා ගෙන තිබේ.
පිෂ්ටය ලබා ගැනීමට භාවිත කළ ශාක ආහාර අතර වල්දෙල් සහ කැලෑකෙසෙල් ප්රධාන ය. කිතුල්ගල බෙලිලෙනෙන් වසර 12 500 කට ඉහත කාලවකවානුවක දී පුළුස්සා ආහාරයට ගන්නා ලද කැලෑදෙල් ඇට පිළිබඳ සාක්ෂි හමු වී තිබේ. මීට අමතරව පිෂ්ටය බහුල ආහාර ලෙස ගෝනල, කටුඅල, කිතුල් ඇට සහ දෝතලු ඇටවල මදය ද අනුභව කර තිබේ. ආහාර පුළුස්සා අනුභව කළ බවට සාක්ෂි පරීක්ෂා කළ තැන් කිහිපයකින් ම සොයා ගනු ලැබ ඇත.
ශ්රී ලංකාවේ ප්රාග් ඓතිහාසික ජනාවාසයකින් සොයාගන්නා ලද පබළුවක්. මෙය සතෙකුගේ අස්ථි කැබැල්ලකින් සකස් කරන ලද්දකි.
ගොළුබෙල්ලන් ආහාරයට ගැනීමට ප්රාග් ඓතිහාසික වැසියන් මහත් රුචියක් දැක්වීය. විශේෂයෙන් ම පහතරට තෙත් කලාපයේ ජීවත්වන ගස්ගොළුබෙල්ලන් සහ කලපුවල ජීවත්වන බෙල්ලන් මෙසේ ආහාරය සඳහා ගෙන තිබේ.
සිය ආහාරය සඳහා අවශ්ය කරන ලුණු ලබා ගැනීමට රට ඇතුළත ජීවත් වූ ප්රාග් ඓතිහාසික වැසියෝ ඉතා දුර බැහැර ගමන් කළෝ ය. කිතුල්ගල බෙලිලෙනෙන් සොයා ගන්නා ලද කලපු බෙල්ලන්ගේ අවශේෂ මුහුදුබඩ ප්රදේශවලින් රැගෙන ආ ලුණු සමග මිශ්ර වී පැවති ඒවා බව හඳුනා ගෙන තිබේ.
මේ යුගයට අයත් තාක්ෂණය ගැන දැන ගැනීමට තිබෙන එක ම සාධකය ගල් මෙවලම් ය. එහෙත් රත්නපුරයේ මැණික් පතල්වලින් සහ ඉරණමඩු සැකැස්මෙන් සොයා ගෙන තිබෙන ගල් මෙවලම් ආශ්රයෙන් ගල් යුගයේ තාක්ෂණය ගැන සම්පුර්ණ අදහසක් ගොඩ නැගීම අපහසු ය. ඊට හේතුව ප්රමාණවත් ගල් මෙවලම් ප්රමාණයක් නොලැබීමත් ඒවායේ දිනවකවානු පිළිබඳ දැනට තිබෙන දැනුම ප්රමාණවත් නොවීමත් නිසා ය.
මෙරට ගල් යුගයේ තාක්ෂණය පිළිබඳව විස්තරාත්මක දැනුමක් ලබා ගැනීමට ඉවහල් වන්නේ පුරාවිද්යාඥයින් විසින් ජ්යාමිතික ක්ෂුද්ර ශිලාමෙවලම් යනුවෙන් හඳුන්වන කුඩා ප්රමාණයේ ගල් මෙවලම් ය. මේවා එසේ නම් කර තිබෙන්නේ ඒවා නිෂ්පාදනය කරන්නට වෑයම් කළ පුද්ගලයින් එකී මෙවලම්වලට ජ්යාමිතික හැඩයක් ලබා දීමේ අරමුණින් ගල්පතුරු හැඩ ගස්වා තිබෙන නිසා ය.
ශ්රී ලංකාවේ ප්රාග් ඉතිහාසය නියෝජනය කරන මධ්ය ශිලා යුගයට අයත් මිනිස් ඇටසැකිල්ලක්. මෙය සොයාග-න්නා ලද්දේ සීගිරියට යාබදව පිහිටි පොතාන ගල් ගුහාවෙනි (ඡායාරූපය පුරාවිද්යා පශ්චාත් උපාධි ආයතනය අනුග්රහයෙනි)
මෙවැනි මෙවලමක් දිගින් සෙන්ටිමීටර 4-5 කට වඩා විශාල නොවේ. වැඩි වශයෙන් තිරිවානා ගල් සහ සුළු වශයෙන් කහඳ ගල් භාවිත කොට මෙකී ක්ෂුද්ර ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය කර තිබේ. සමස්තයක් වශයෙන් ගත් විට වැඩි වශයෙන් නිපදවා තිබෙන්නේ ජ්යාමිතික නොවූ ක්ෂුද්ර ගල් මෙවලම් ය. මේවා සතුන් දඩයම් කිරීමේ සිට කැපීම්, සීරීම්, තැලීම්, හෑරීම් වැනි දේට උචිත පරිදි සකසා ඇත. මීට අමතරව කළුගල් භාවිත කොට තනන ලද මිටි, ඇඹරුම්ගල් ආදිය ද එකල නිපදවා තිබේ.
මෙතෙක් සොයාගෙන තිබෙන ඇටසැකිලි ශ්රී ලංකාවේ ගල් යුගයට අයත් මිනිසුන්ගේ ශරීර ස්වභාවය කෙබඳු වී දැ යි යන කාරණය අවබෝධ කර ගැනීමට ඉවහල් වෙයි. සාමාන්යයෙන් වැඩුණු පිරිමියෙකුගේ උස සෙන්ටිමීටර 174 කි. වැඩුණු කාන්තාවක් සෙන්ටිමීටර 166 කට වඩා නොඋස් ය. ඔවුන් සියලු දෙනාගේ දත් විශාල ය. පළල් නාසයක් සහ නිකටක් ඔවුන්ට තිබිණි.
වැඩිහිටි පිරිමියෙකුගේ මොළයේ විශාලත්වය ඝන සෙන්ටිමීටර 1600 කි. වැඩුණු ගැහැනු අයකුගේ එය ඝන සෙන්ටිමීටර 920 කි. මානව විද්යාඥයන්ගේ අදහස අනුව ප්රාග් ඵෙතිහාසික මානවයාගේ උපරිම ආයු කාලය වසර 35-40 පමණ වන්නට ඇතයි සැලකේ.
ගල් යුගයේ පැවති අභිචාර විධි ගැන යම් තරමකට හෝ පැහැදිලි තොරතුරක් ලැබෙන්නේ ඒ කාලයට අයත් මිනී වැළලීම් සම්බන්ධයෙනි. වැඩි ආයාසයක් යෙදීමෙන් එවැනි කටයුත්තකට දැරූ උත්සාහයක් පිළිබිඹු වන පැහැදිලි අවස්ථාවක් බදුල්ලට නුදුරු රාවණාඇල්ල ගල්ගුහාවෙන් සොයා ගෙන තිබේ.
දෙකට බෙදෙන සේ සිදුරු විදින ලද මිනිස් හිස් කබලක් එහි කළ කැණීමක දී මතු විය. එම හිස් කබලේ රළුවට පිහිටා තිබුණු දාර සහ පිටතට නෙරා තිබෙන කොටස් ගලක උලා මට්ටම් කර එක් පැත්තක රතු පැහැති ගුරුගල් ආලේප කර තිබේ. රතු පැහැති ගුරුගල් ආලේප කරන ලද මිනිස් ඇටසැකිලිවලට අයත් කොටස් පාහියන්ගල ගල්ගුහාවෙන් ද සොයා ගැනිණි.
මළසිරුර එහි කොටස් දිරා යන තුරු යම් තැනක වළලා දමා පසුව ඇටසැකිලි ගොඩ ගෙන නැවත ඒවා තැන්පත් කළ බව මෙවැනි සාක්ෂිවලින් පැහැදිලි වේ. කුරුවිට බටදොඹලෙනෙන් සොයා ගත් ඇටසැකිලි නමා වකුටු කර වළලා තිබිණි.
ශ්රී ලංකාවේ ගල්යුගයේ ජීවත් වූ මිනිසුන් සහ වර්තමාන වැදි ජනතාව අතර සංස්කෘතිකමය වශයෙන් සහ ජීවවිද්යාත්මක වශයෙන් සමානතා රැසක් තිබෙන බව පර්යේෂකයින් විසින් පෙන්වා දී ඇත.
සබරගමුව පලාතට අයත් රත්නපුර දිස්ත්රික්කයේ කොළඹගෙආර රංචාමඩම රජයේ විද්යාල භූමියේ පිහිටි පූර්වඓතිහාසික යුගයේ සොහොන් බිමක්. 2007 වර්ෂයේ දී කැණීම් කොට මතුකරන ලද මෙම සුසාන භූමිය මීට වසර 3350 කට ඉහත කාලයක දී භාවිතයට ගෙන තිබේ.
ශ්රී ලංකාවේ පූර්ව ඓතිහාසික යුගයට අයත් යැයි සැලකෙන මහාශිලා සම්ප්රදායට අයත් සුසාන භූමිවල ව්යාප්තිය.
ප්රාග් ඓතිහාසික යුගයේ අවසානයත්, ඓතිහාසික යුගයේ ආරම්භයත් අතර කාලපරිච්ඡේදය හැඳින්වෙන්නේ පූර්ව ඓතිහාසික යුගය යනුවෙනි. තාක්ෂණික වශයෙන් මෙය සංක්රාන්තික යුගයකි. ශ්රී ලංකාවේ පූර්ව ඓතිහාසික යුගය ඊට පෙර පැවති ප්රාග් ඓතිහාසික යුගයෙන් වෙන් වී පෙනෙන්නේ කරුණු කිහිපයක් පදනම් කොට ගෙන ය. පිළිස්සූ මැටි වළං භාවිතය ආරම්භ කිරීමත් ක්රමවත් සුසාන චාරිත්ර විධියක් අනුගමනය කිරීමත් යන දෑ ඒ අතරින් ප්රධාන ය.
මැටියෙන් සාදන ලද ඔරු සුසානවල භෂ්මාවශේෂ සහිත මැටි බඳුන් තැන්පත් කර තිබේ. එය ඉතා පුරාණ කාලයක මෙරට වැසියන් අනුගමනය කළ මළවුන් සඳහා වෙන් වූ යාතු කර්මයකි.
ප්රාග් ඓතිහාසික යුගයේ දී පැවති ගල් මෙවලම් තාක්ෂණය වෙනුවට යකඩ ලෝහය භාවිත කිරීම මේ කාලයේ දී ඇරඹිණි. එහෙත් ගල් මෙවලම් භාවිත කිරීම මුළුමනින් ම අතහැර දැමීම සිදු වූයේ පූර්ව ඓතිහාසික යුගයේ අවසන් භාගයේ දී ය. යකඩ භාවිතය ආරම්භ වීම නිසා මෙම යුගය පුර්ව ඓතිහාසික යකඩ යුගය යනුවෙන් ද මුල් යකඩ යුගය යනුවෙන් ද හැඳින්වේ. එලෙසම ස්ථීර ජනාවාස ඉදි කිරීම, කෘෂි කර්මාන්තය ඇරඹීම මෙකල දක්නට ලැබෙන තවත් පරිවර්තනයන් ය.
පූර්ව ඓතිහාසික යුගයේ දී මියගිය අය වෙනුවෙන් යාතු කර්මික චාරිත්ර පැවැත්වීම සඳහා භාවිත කර තිබෙන මෙම මැටි ඔරු සුසානවල ආදාහනය කර තිබෙන්නේ මිනිස් ඇටසැකිලි ය. අනතුරුව භෂ්මාවශේෂ මැටි බඳුන්වල බහා ඒවා තුළ තැන්පත් කර තිබේ. මෙම මැටි ඔරු සුසානය රංචාමඩම පූර්වඓතිහාසික සුසාන භූමියෙන් සොයාගන්නා ලද්දකි.
ශ්රී ලංකාවේ පූර්ව ඓතිහාසික යුගයේ ආරම්භයත් ප්රාග් ඓතිහාසික යුගයේ අවසානයත් අතර සංක්රාන්තික සමය ගැන දැනට අපට තිබෙන දැනුම සීමිතය. ප්රාග් ඓතිහාසික යුගයට අයත් ගල් මෙවලම් තාක්ෂණය සහ දඩයම ඇතුළුව ආහාර එකතු කිරීමේ යැපීම් ක්රමය යටපත් වෙමින් ඒ වෙනුවට ශාක ආහාර මත වැඩි වශයෙන් පදනම් වීම සහ ලෝහ භාවිතයට නැඹුරු වීම යන දෑ හිටිවන ම සිදු විය හැකි පරිවර්තනයක් නොවේ. අනෙක් අතට එවැනි පරිවර්තනයක් ජනනය කිරීමට කිසියම් ප්රබල හේතුවක් තිබීම අවශ්ය ය. වෙනත් රටවල සිදු වී තිබෙන එවැනි සංස්කෘතික පරිවර්තනවලට බොහෝ අවස්ථාවල බලපා තිබෙන්නේ දීර්ඝ කාලීනව බලපවත්වන පරිදි ඇති වූ දේශගුණික විපර්යාස යි. හොලෝසීන යුගය නමින් හැඳින්වෙන මෑත භූ අවධියේ මැද භාගයේ දී එනම් ක්රිස්තු පූර්ව 7000-4500 අතර කාලවකවානුවේ දී සමස්ත දකුණු ආසියානු කලාපයට ම බලපෑමක් ඇති කළ දේශගුණික විපර්යාසයක් ගැන පුරාවිද්යාඥයින් සහ පුරාණ දේශගුණය පිළිබඳ විශේෂඥයින් විසින් කරුණු අනාවරණය කොට තිබේ. එනම්, අයිස් යුගය අවසන් වීමත් සමඟ ලෝකය උණුසුම් වීම මඟින් කෘෂි කර්මාන්තය සඳහා වඩාත් සුදුසු පරිසර තත්ත්වයක් ගොඩනැගෙන්නට විය. එමෙන් ම ජනගහනය කැපී පෙනෙන අයුරින් වර්ධනය වූ අතර එ තුළින් නව සමාජ රටාවක් කෙරෙහි යොමු වීම සිදු විය. ඇතැම් විටෙක ඉදිරි කාලයේ දී සිදු කිරීමට නියමිත පර්යේෂණ කටයුතුවල දී එම දේශගුණික වෙනස් වීම එකල මෙරටේ ජීවත් වූ ප්රාග් ඓතිහාසික ප්රජාවට බලපෑමක් ඇති කළේ කෙලෙසක ද යන්න පිළිබඳ හෙළිදරව් කරනු ඇත.
ශ්රී ලංකාවේ පූර්ව ඓතිහාසික යුගය පිළිබඳ පැරණිතම සාධක අයත් වන්නේ ක්රිස්තු පූර්ව 2400 ට ය. දැනට කර තිබෙන පුරාවිද්යාත්මක ගවේෂණවලට අනුව මෙම යුගයට අයත් සාක්ෂි වඩාත් පැහැදිලිව අනාවරණය වී තිබෙන්නේ සබරගමු පළාතේ ඊසානදිග කොටසින් සහ ඌව පළාතේ නිරිතදිග කොටසින් ය. ඉදිරි කාලයේ ක්රියාත්මක කිරීමට යෝජිත ගවේෂණවල දී තවත් ප්රදේශවලින් මේ පිළිබඳව තවදුරටත් සාක්ෂි අනාවරණය වීමට ඉඩ තිබේ.
ශ්රී ලංකාවේ පූර්ව ඓතිහාසික යුගයට අයත් දිවයිනේ තැන් 50 කට වැඩි ප්රමාණයකින් සොයා ගෙන තිබෙන මහාශිලා සුසාන (Megalithic cemeteries) සහ ඒවාට තදනුබද්ධව පිහිටා ඇති පැරණි ජනාවාස මඟින් යැයි පුරාවිද්යාඥයෝ විශ්වාස කළහ. විශාල ගල්පතුරු එක්තැන් කොට චතුරස්රාකාර හැඩයකට සකසන ලද එකී සුසාන විශාල ගල් පුවරුවකින් ආවරණය කර තිබේ. මිනිස් භස්මාවශේෂ සහිත වළං එම සුසාන ගර්භය තුළ තැන්පත් කර තිබේ. මේවා හැඳින්වීම සඳහා ශිලා මංජුසා සොහොන් (Cist cemeteries) යන ව්යවහාරය ද යෙදේ. එවැනි සොහොන් අතරින් මධ්යම පළාතට අයත් දඹුල්ලට නුදුරුව පිහිටි ඉබ්බන්කටුව මහාශිලා සුසානයත් යාපහුවේ පිහිටි ගල්සොහොන් කනත්ත නමින් හැඳින්වෙන සුසාන භූමියත්, ගලේවෙලට නුදුරුව පිහිටි යටිගල්පොත්තේ සුසාන භූමියත් දැනට කැණීම් කොට තිබේ. ඒවාට ලැබී තිබෙන විද්යාත්මක දින නිර්ණ ක්රිස්තු පූර්ව 750-450 ත් අතර කාලයකට අයත් වේ. මෙම ක්රමයට අමතර ව මහාශිලා සම්ප්රදායට ම අයත් තවත් සුසාන ක්රම කිහිපයක් පිළිබඳ සාධක ශ්රී ලංකාවෙන් හමු වේ. මේ අතරින් ඇතැම් ඒවා සාමාන්ය මැටි බඳුනක භෂ්මාවශේෂ තැන්පත් කොට පොළවේ වළලා තිබේ. එවැනි සොහොන් හැඳින්වීමට භාවිත කරන්නේ කුම්භීය නිඛනන (Urn burials) යන පදය යි. එහෙත් ඒවා කිසිවක් කුමන කාලයකට අයත් දැ යි නිශ්චිතව සොයා බලා නැත.
ඌව පළාතේ හල්දුම්මුල්ල සහ බෙරගල පිහිටි පූර්ව ඓතිහාසික යුගයට අයත් සුසානභූමි දෙකක පුරාවිද්යාත්මක කැණීම් සිදු කොට තිබේ. මෙම සුසානභූමිවල භස්මාවශේෂ තැන්පත් කොට ඇත්තේ අමු මැට්ටෙන් සකසන ලද ඔරුවක හැඩැති බේසමක භස්මාවශේෂ බහා ලූ මැටි වළං තැන්පත් කිරීම එහි දී අනුගමනය කර ඇති ක්රමය යි. භස්මාවශේෂ තැන්පත් කරන්නට මත්තෙන් මෙම මැටිඔරු තුළ මිනිස් ඇටසැකිලි ආදාහනය කර තිබේ. එහි දී ගින්නට හසුවීම නිසා අමුමැට්ටෙන් තනන ලද ඔරු මැ නවින් පිළිස්සී තිබේ. ඒවා දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ නොනැසී පවතින්නට බල පෑ හේතුව ද එය යි.
දැනට කැණිම් කර තිබෙන්නේ එවැනි සුසාන භූමි තුනක් සහ නේවාසික ස්ථාන දෙකක් පමණි. ඒ අනුව ස්ථිර කොට තිබෙන දින මෙසේ ය:
කාලනිර්ණය අතින් මැටිඔරු සුසාන වඩා පැරණි ය. එපමණක් නොව ශිලා මංජුසා සුසානවලින් සොයා ගෙන තිබෙන ආනයනිත පබළු ආදි දේ සමඟ සසඳන විට මැටිඔරු සුසානවලින් සොයා ගෙන තිබෙන දෑ තාක්ෂණය අතින් ප්රාථමික වනවා පමණක් නොව විවිධතාව අතින් ද දුර්වල ය.
රත්නපුර දිස්ත්රික්කයට අයත් කොළඹගෙආර පිහිටි උඩරංචාමඩම නම් ගම්මානයේ තැනක තිබී කැණිම් කොට මතු කරන ලද පැරණි වරිච්චි නිවාසයක අත්තිවාරමක්. මෙය ක්රිස්තු පූර්ව 1129 දී ඉදි කරන ලද්දක් බව විද්යාත්මකව තහවුරු කර තිබේ.
මැටිඔරු සුසානවලින් සැලකිය යුතු තරමේ ගල් මෙවලම් ප්රමාණයක් ලැබේ. ශිලා මංජුසා සොහොන්වලින් ගල් මෙවලම් සොයා ගත් අවස්ථා විරල ය. ගල් මෙවලම් බහුලව තැන්පත් කර තිබීම මැටිඔරු සුසානවල පැරණි බව ස්ථිර කරන ප්රබල සාක්ෂියකි.
ඌව පළාතෙන් සහ සබරගමු පළාතෙන් සොයා ගත් මැටිඔරු සුසානවලට සමානකම් ඇති සුසාන භූමි දෙකක් රුවන්වැල්ලේ නිකවලමුල්ල සහ අත්තනගල්ලේ කළඔටුවාව යන තැන් දෙකෙන් ද සොයා ගෙන තිබේ. එහෙත් ඒවා අයත් වන්නේ ශිලා මංජුසා සොහාන් අයත් කාලපරිච්ඡේදයට ය. මේ අනුව ශ්රී ලංකාවේ පූර්ව ඓතිහාසික යුගයේ ඈත සීමාව ක්රිස්තු පූර්ව 2400 ට අයත් කළ හැකි ය. එහි පහළ මට්ටම ක්රිස්තු පූර්ව 600 දක්වා පැමිණෙන බව රංචාමඩම සුසාන භූමියට ලැබුණු එක් දිනයකින් පෙන්වා කරයි.
ප්රාග් ඓතිහාසික යුගයේ ගත කළ දඩයම් ජීවිකාව අවසන් කර ස්ථීර ජනාවාස හා වාසස්ථාන ගොඩනගා ගැනීම මේ යුගය තුළ සිදු වූ වැදගත් ලක්ෂණයකි. ස්ථිරවාසීතාව (Sedentism) යනුවෙන් හැඳින්වෙන මෙම ලක්ෂණය පිළිබිඹු කරන ප්රධාන සාක්ෂිය නම් ඒ යුගයට අයත් දැනට සොයා ගෙන තිබෙන නිවාස අවශේෂ යි. 2009 වසරේදී එවැනි නිවාසයක් රත්නපුර දිස්ත්රික්කයේ පිහිටි උඩරංචාමඩම නමින් හැඳින්වෙන ගම්මානයෙන් සොයා ගැනීමට පුරාවිද්යාඥයෝ සමත් වූහ. එම නිවාසය මීටර 10.20 x 6.80 ප්රමාණයෙන් සහ ආයත චතුරස්රාකාර හැඩයෙන් යුක්ත වූව කි. එහි ඉදිරිපස සහ පසුපස කොටස් බිත්තියකින් වෙන් කර තිබිණි. නිවසේ බිත්ති වරිච්චි මැටියෙන් ඉදි කොට තිබු අතර වහල ඉලුක් හෝ එවැනි දෙයකින් සෙවිලි කොට තිබෙන්නට ඇත.
ක්රිස්තු පූර්ව 1129 දී උඩරංචාමඩමේ ඉදිකර තිබූ නිවාසය දැක්වෙන චිත්රයක්. මෙය කැණීමෙන් මතුකර ගන්නා ලද අත්තිවාරමේ සැලැස්ම අනුව නිර්මාණය කරන ලද්දකි.
ශ්රී ලංකාවේ පූර්ව ඓතිහාසික යුගයට අයත් ජීවන රටාව කෙබඳු ස්වරූපයකින් යුක්ත වූවක් දැ යි සම්පූර්ණව වටහා ගැනීමට ප්රමාණවත් සාක්ෂි තවමත් ලැබී නැත. දැනට වැඩි වශයෙන් කැණිම් කර තිබෙන්නේ සුසානභූමි වන බැවින් ඒවායින් සොයා ගත හැකි ඒ කාලයේ සාමාන්ය ජනජීවිතයට අයත් සාක්ෂි සීමිත ය. මේ පිළිබඳව යම් තරමකින් හෝ අදහසක් ලබා ගැනීමට ඉවහල් වන්නේ උඩරංචාමඩමේ නේවාසික ස්ථානයේ කළ කැණීමෙන් ලද තොරතුරු ය.
උඩරංචාමඩමේ දී කණින ලද්දේ මීට අවුරුදු 3129 ට ඉහත කාලයක දී ඉදි කරන ලද නිවාසයකි. එහි ඇතුළත තිබී පැරණි වළංකටු රාශියක් සොයා ගැනිණි. ඒවා අතර පින්තාරු කළ වළඳකට අයත් කැබලි ගණනාවක් ද විය. සුදු පැහැති පසුබිමක රතු පැහැයෙන් ඉරි යොදා එම වළඳේ පිටපැත්ත සහ අඩියේ යට පැත්ත අලංකාර කර තිබේ. ඉරි යොදා තිබෙන සමමිතික ආකාරය අනුව එම වළඳ සකපෝරුව භාවිත කොට තනන ලද්දක් බව ස්ථිර ය. මෙවැනි ම තවත් වළඳක කොටස් හල්දුම්මුල්ලේ නේවාසික ස්ථානයක් කැණීමෙන් ද සොයා ගැනිණි.
කැණිමට ලක් කළ නිවාසයේ මුළුතැන්ගෙයි මෙවලම් කිහිපයක් තිබිණි. ඒ අතර ගල් මෙවලම් සහ යකඩ මෙවලම් ද විය. ඒ භාණ්ඩ එකතුවේ වැඩි ප්රමාණයක් ගල් මෙවලම් තිබීමෙන් පෙනී යන්නේ යකඩ භාවිතය ඒ වන විටත් ඔවුන්ට නව අත්දැකීමක්ව තිබූ බව යි. මුළුතැන්ගෙයි තිබූ වෙනත් සුන්බුන් අතර එම නිවාසයේ වාසය කළ පුද්ගලයින් ආහාරය සඳහා දඩයම් කරන ලද සතුන්ගේ ඇටකටු ද ඉතිරි වී තිබිණි. මේ ඇටකටු මුවා, ගවයා, වල්ඌරා සහ දඬුලේනා යන සතුන්ට අයත් ඒවා යි. මෙම සාක්ෂි මගින් පෙන්වා දෙන්නේ කෘෂිකාර්මික දිවිපෙවෙතකට හුරු වුව ද සතුන් දඩයම් කිරීම ඔවුන් විසින් සම්පූර්ණයෙන් ම අත්හැර නොදැමූ බව ය.
ක්රිස්තු පූර්ව 1129 ට දින නීර්ණය වී තිබෙන උඩරංචාමඩමේ පැරණි නිවාසයෙන් සොයාගන්නා ලද පින්තාරු කළ මැටි බඳුන. ඉතා පැරණි කාලයක සිට වළං සෑදීමේ තාක්ෂණය ශ්රී ලංකාවේ පැවති බව මෙම නිදර්ශනය මඟින් මැනවින් තහවුරු කරයි. ඡායාරූපයේ දකුණු පස දැක්වෙන්නේ එම මැටි බඳුන මුල් අවස්ථාව් පැවති ආකාරය දැක්වෙන චිත්රයකි.
නිවස තුළ තිබී සොයා ගන්නා ලද දේ අතරට මැටි පබළු කිහිපයක්, කාන්තාවන් ඇස් අඳුන් තැබීමට භාවිත කරන ලෝහ කූරක් සහ සිරුර වර්ණ ගැන්වීම සඳහා භාවිත කරන කහ සහ රතු පැහැති ගුරුගල් දෙකක් ද ඒවා උරච්චි කිරීමට යොදා ගත් ඇඹරුම් ගල් දෙකක් ද ඇතුළත් ය. මෙම සාක්ෂි මගින් පෙනෙන්නේ එකල විසු කාන්තාවන් තමන්ගේ රූ සපුව අලංකාර කර ගැනීමට මහත් උනන්දුවක් දක්වා ඇති බවයි.
ප්රාග් ඓතිහාසික අවධියේ පැවති ගල් ආයුධ තාක්ෂණයෙන් කෙමෙන් මිදී ලෝහ තාක්ෂණය හා මැටි බඳුන් නිපදවීමේ තාක්ෂණය වෙත පරිවර්තනය වීම ඇරඹුණේ පූර්ව ඓතිහාසික යුගය නමින් හැඳින්වෙන කාලපරිච්ඡේදයේ දී ය. ලෝහයක් ලෙස යකඩ භාවිත කිරීම ආරම්භ වු නිසා මේ යුගයේ වැසියන්ට වඩාත් කාර්යක්ෂම ලෙස තමන්ගේ එදිනෙදා වැඩකටයුතු කර ගැනීමේ අවස්ථාව උදා විය. යකඩ ශක්තිමත් ලෝහයක් නිසා කැලෑ එළිපෙහෙලි කිරීම, පොළව කෙටීම සහ සී සෑම ආදී කටයුතුවල දී එම කටයුතු පහසු විය. උඩරංචාමඩමේ පැරණි නිවාසයෙන් සොයා ගන්නා ලද පින්තාරු කරන ලද මැටිබඳුන ඒ කාලයේ පැවති මැටිභාණ්ඩ නිපදවීමේ තාක්ෂණයේ උසස් තාක්ෂණික ප්රමිතියේ ස්වරූපය පෙන්වා දෙයි. නිවාස ඉදි කිරීම ආරම්භ වූ හෙයින් ඊට අදාළ තාක්ෂණික දැනුම ක්රමයෙ