අධ්යාපන ලෝකයට
ඔබේ දැනුම වර්ධනය කරගන්නා ගමන අදම අරඹන්න. නව තාක්ෂණය සමඟ පෙරට යන්න.
සාදරයෙන් පිළිගනිමු!
ඇතුලත් වීමට ඔබගේ ගිණුමේ තොරතුරු ලබා දෙන්න
මුදල් ගනුදෙනු පහසුවෙන් හා ආරක්ෂිත ව සිදුකර ගැනීම සඳහා බැංකු ජංගම ගිණුමක් විවෘතකර එමගින් ගනුදෙනු කිරීමට බොහෝ ව්යාපාරිකයෝ වැඩි කැමැත්තක් දක්වති.
මුදල් පොත මෙන් ම බැංකු ජංගම ගිණුම ද ව්යාපාරයේ වත්කම් ගිණුම් වර්ගයට අයත් වන බැවින් බැංකු ගිණුම මාර්ගයෙන් සිදුවන ගනුදෙනු වාර්තා කිරීමේ දී වත්කම්වලට අදාළ ද්විත්ව සටහන් රීතිය සැලකිල්ලට ගත යුතු ය.
බැංකු ජංගම ගිණුම තුළින් සිදුකෙරෙන ගනුදෙනු ව්යාපාරයේ පොත්වල සටහන් කරන ආකාරය අවබෝධ කර ගනිමු.
ජංගම ගිණුමක් ආරම්භ කිරිමේ දී යම් නියමිත මුදල් ප්රමාණයක් බැංකුවේ තැන්පත් කළ යුතුවේ. ඊට අමතර ව ව්යාපාරයට ලැබෙන මුදල් බැංකු ගිණුමේ තැන්පත් කිරීම සිදු කෙරේ. බැංකුවේ මුදල් තැන්පත් කළ විට බැංකු ජංගම ගිණුමේ ශේෂය වැඩිවන අතර ව්යාපාරයේ මුදල් ශේෂයෙහි අඩුවීමක් සිදු වේ.
ඒ අනුව මුදල් තැන්පත් කිරීම් ගිණුම් ගත කරන්නේ පහත සඳහන් පරිදි ය.
එවිට ද්විත්ව සටහන සම්පූර්ණ වේ.
බැංකුවේ මුදල් තැන්පත් කිරීමේදි තැන්පතු පත්රිකාව සම්පූර්ණ කර, ඒ සමග අදාළ මුදල බැංකුව වෙතට ලබාදිය යුතු ය. බැංකුව සිදු කරන්නේ පිටපත් දෙකකින් යුක්ත තැන්පතු පත්රිකාවේ අනුපිටපත ව්යාපාරයට (ගිණුම් හිමියාට) ඒ අවස්ථාවේ දී ම ලබාදීම ය. ව්යාපාරය විසින් බැංකුවේ තැන්පත් කළ මුදල් සටහන් කිරීමේ දී එම අනුපිටපත මුලාශ්ර ලේඛනය ලෙස භාවිතයට ගැනේ.
චෙක්පත් තැන්පත් කිරීම නිසා ව්යාපාරයේ බැංකු ගිණුමේ මුදල් වැඩිවේ. ණයගැතියන් ගෙන්, අත්පිට විකුණුම්වලින් යනාදි වශයෙන් චෙක්පත් ලැබෙන අතර ඒවා ලැබුණු අවස්ථාවේ දී මුලින් ම මුදල් පොතට හර කරන බව මීට පෙර පැහැදිලි කර ඇත.
එසේ මුදල් පොතේ හරට සටහන් කළ චෙක්පත් පසු ව බැංකුවේ තැන්පත් කරන විට පහත දැක්වෙන පරිදි ද්විත්ව සටහන තැබිය යුතු වේ.
කෙසේ වෙතත් චෙක්පත් ලැබෙන අවස්ථාවේ දී ම ඒවා බංකුවේ තැන්පත් කරන්නේ නම් මුදල් පොතට හර කරනවා වෙනුවට ඍජුව ම ව්යාපාරයේ බැංකු ගිණුමට හර කළ හැකි වේ.
නිදසුන ඃ විකුණුම්වලින් ලැබුණු රු. 10 000ක චෙක්පත එම අවස්ථාවේ දී ම බැංකුවේ තැන්පත් කරනු ලැබී ය.
එවිට ද්විත්ව සටහන වනුයේ
ලැබෙන චෙක්පත් බැංකුවේ තැන්පත් කිරීමේ දී තැන්පතු පත්රිකාව සම්පුර්ණ කර ඒ සමග චෙක්පත් බැංකුවට ලබාදීම අවශ්ය වේ. එම තැන්පතු පත්රිකාවේ අනුපිටපත බැංකුව විසින් නැවත ව්යාපාරයට (ගිණුම් හිමියාට) ලබා දේ. ව්යාපාරයේ බැංකු ගිණුමේ චෙක්පත් තැන්පත් කිරීමට අදාළ සටහන තැබීමේ දී තැන්පතු පත්රිකාවේ අනුපිටපත මුලාශ්ර ලේඛනය ලෙස භාවිතයට ගනී.
චෙක්පත් තැන්පත් කිරීමේ පත්රිකාවක පිටපතක් පහත දැක්වේ. එය නිරීක්ෂණය කරන්න.
ණයහිමියන්ට ගෙවීම්, ගැනුම්, වියදම් ආදිය සඳහා චෙක්පත් නිකුත් කිරීම මගින් ගෙවීම් කළ හැකි ය. චෙක්පත් නිකුත් කිරීමේ දී ඒවා සම්පුර්ණ කර ඊට අදාළ මූලික තොරතුරු චෙක්පොතෙහි ඉතිරි වන කුඩා කොටස වන පිළිපතේ ද සටහන් කර නිකුත් කිරීම සාමාන්යයෙන් සිදුවන්නකි.
පහත දැක්වෙන චෙක්පත් ආකෘතියේ (I) කොටසේ පිළිපත ද (II) කොටසේ චෙක්පත ද පවතී. එය නිරීක්ෂණය කරන්න.
චෙක්පතක පිටපතක්
චෙක්පත් මගින් ගෙවීම් සිදු කිරීමේ දී එම ගෙවීමට අදාළ තොරතුරු ගෙවීම් වවුචරයක සටහන් කරනු ලැබේ. ඒ අනුව චෙක්පත්වලින් සිදුකරන ගෙවීම් බැංකු ගිණුමේ සටහන් කිරීමේ දී ගෙවුම් වවුචරය මුලාශ්ර ලේඛනය ලෙස යොදාගැනේ.
චෙක්පත් මගින් ගෙවීම් සිදු කළ විට බැංකුවේ ඇති මුදල් ප්රමාණය අඩුවේ. අදාළ ද්විත්ව සටහන පහත පරිදි වේ.
චෙක්පත් අවිධිමත් ව ලියා තිබීම, ජංගම ගිණුමේ මුදල් නොතිබීම, චෙක්පතට තබා ඇති අත්සන ආදර්ශ අත්සනට වඩා වෙනස්වීම, යනාදී හේතු මත බැංකුව විසින් චෙක්පත් ප්රතික්ෂේප කරන අවස්ථා ඇති අතර එය චෙක්පත් අගරු වීම ලෙස හඳුන්වයි.
මේ අනුව තැන්පත් කළ චෙක්පත් මෙන් ම නිකුත් කළ චෙක්පත් ද අගරු විය හැකි ය. චෙක්පත් අගරු වීමට අදාළ නිවේදනයක් බැංකු විසින් ව්යාපාරයට (ජංගම ගිණුම් හිමියාට) එවනු ලබයි.
අගරු චෙක්පත් නිවේදනයක පිටපතක් පහත දැක්වේ. එය නිරීක්ෂණය කරන්න.
අත්පිට විකුණුම්වලින්, ණය ගැතියන්ගෙන් ආදී ලෙස ලැබී ඇති චෙක්පත් බැංකුවේ තැන්පත් කර ව්යාපාරය විසින් එම අගය බැංකු ගිණුමට හර කරනු ලැබේ. එසේ සිදු කරන්නේ බැංකු ගිණුමේ ශේෂය වැඩිවන බැවිනි. එහෙත් බැංකුව විසින් මෙම චෙක්පත අගරු කළ විට සත්ය වශයෙන් බැංකු ශේෂය වැඩි වී නැත. එම නිසා තැන්පත් කළ අවස්ථාවේ තැබූ හර සටහන ඉවත් කළ යුතු ය. මෙහි දී බැංකු ගිණුමෙන් අගරු වූ චෙක්පතේ වටිනාකම ඉවත්කර, චෙක්පත ලබාදුන් පාර්ශ්වයෙන් නැවත අයකර ගත යුතු මුදලක් ලෙස දැක්විය යුතු ය. ඒ අනුව අගරු වූ චෙක්පතේ වටිනාකම පහත සඳහන් පරිදි සටහන් කළ යුතු ය.
නිදසුන ඃ ණයගැතියන්ගෙන් ලැබී බැංකුවේ තැන්පත් කළ රු. 8 000ක චෙක්පත අගරු වූ බව බැංකුව දැනුම් දෙන ලදි.
මෙහිදී අගරු වූ චෙක්පතෙහි අගය සටහන් කිරීමට අදාළ ද්විත්ව සටහන වන්නේ,
චෙක්පත් නිකුත් කිරීමේ දී අදාළ වියදම් ගිණුම හෝ අදාළ වෙනත් ගිණුම් හර කර බැංකු ගිණුම බැර කළ යුතු බව මීට පෙර දක්වන ලදී. එසේ නිකුත් කළ චෙක්පත් අගරු වීමේ දී චෙක්පත නිකුත් කළ අවස්ථාවේ තබා ඇති සටහන ඉවත් කළ යුතු වේ. එය සිදු කරන්නේ චෙක්පත නිකුත් කිරීමේ දී තැබූ සටහනට ප්රතිවිරුද්ධ සටහනක් තැබීමෙන් ය. ඒ අනුව නිකුත් කළ චෙක්පත් අගරු වනවිට පහත සඳහන් පරිදි සටහන් කළ යුතු ය.
නිදසුන ඃ ණයහිමියන් සඳහා ව්යාපාරය නිකුත් කළ රු. 15 000ක චෙක්පතක් අගරු වූ බව බැංකුව දැනුම් දීම
චෙක්පත අගරු වීම සටහන් කිරීමට අදාළ ද්විත්ව සටහන වන්නේ
20xx.06.01 දිනට නෙත්මිගේ ව්යාපාරයේ පැවැති ශේෂ කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
රු.
ජූනි මාසය තුළ පහත සඳහන් ගනුදෙනු සිදු විය.
20xx.06.02 රු. 22 000ක් තැන්පත් කර බැංකු ජංගම ගිණුමක් විවෘත කිරීම
මෙම ගනුදෙනු බැංකු ගිණුමේ සටහන් කරන ආකාරය සහ අදාළ අනෙකුත් ගිණුම්වලට පිටපත් කරන ආකාරය පහත දැක්වේ.
බැංකු ජංගම ගිණුමේ පවතින මුදල් ප්රමාණය ඉක්මවා චෙක්පත් නිකුත් කිරීමේ පහසුකම වාණිජ බැංකු විසින් ගිණුම් හිමියන්ට ලබා දෙන අවස්ථා ඇත. එවැනි පහසුකමක් බැංකු අයිරාව ලෙස හැදින්වේ. ඒ අනුව ව්යාපාරය විසින් බැංකු ගිණුමේ පවතින මුදල් ප්රමාණය ඉක්මවා චෙක්පත් නිකුත් කළහොත් බැංකු ගිණුමේ හර පැත්තේ එකතුවට වඩා එහි බැර පැත්තේ එකතුව වැඩි වීමෙන් බැංකු ගිණුමේ බැර ශේෂයක් ලැබේ. එලෙස පවතින බැර ශේෂය බැංකු අයිරාව වන අතර එය ව්යාපාරයේ වගකීමක් වේ. ඒ අනුව ගිණුමේ පවතින ශේෂය ඉක්මවා චෙක්පත් නිකුත් කළ විට බැංකුව එම චෙක්පත්වලට ගෙවීම් කිරීම නිසා ගිණුම් හිමියා බැංකුවට ණයගැති වන අගය බැංකු අයිරාව ලෙස හැඳින්වේ.
නිදසුන ඃ 20xx.07.01 දිනට සමාධිගේ ව්යාපාරයේ බැංකු ගිණුමේ තිබූ වාසිදායක ශේෂය (හර ශේෂය) රු. 12 000 කි. ජුලි මාසය තුළ දී බැංකු ගිණුම සමග සිදුකළ ගනුදෙනු පහත දැක්වේ.
20xx.07.05 මුදල් තැන්පත් කිරීම් රු. 8 000 කි.
ලැබී ඇති චෙක්පත් තැන්පත් කිරීම්.
චෙක්පත් නිකුත් කිරීම්.
ඉහත සඳහන් ගනුදෙනු බැංකු ගිණුමේ සටහන් කරන ආකාරය සහ බැංකු ගිණුම තුලනය කර ශේෂය ලබාගන්නා ආකාරය පහත දැක්වේ.
ඉහත නිදසුනේ දක්වා ඇති පරිදි බැංකු ගිණුමේ බැර පැත්තේ එකතුව රු. 56 000කි. හර පැත්තේ එකතුව රු. 42 000කි. ඒ අනුව බැර පැත්තේ එකතුවට වඩා හර පැත්තේ එකතුව රු. 14 000ක් අඩු වීමෙන් බැංකු ගිණුමේ රු. 14 000ක බැර ශේෂයක් ලැබී ඇත. එම අගය බැංකු අයිරාව වේ. බැංකු අයිරාව ආපසු බැංකුවට ගෙවීමට බැඳී සිටින බැවින් ව්යාපාරයේ වගකිමක් වේ.
බැංකුවක ජංගම ගිණුමක් පවත්වාගෙන යන ව්යාපාරයක් විසින් එම ජංගම ගිණුම මගින් සිදුකරන ගනුදෙනු ව්යාපාරයේ පොත්වල බැංකු ගිණුමේ සටහන් කරන ආකාරය ඔබ මීට පෙර අධ්යයනය කර ඇත. ව්යාපාරයක් නමින් බැංකුවේ පවතින මුදල් ප්රමාණය ව්යාපාරයේ වත්කමකි. එම නිසා ව්යාපාරයේ පොත්වල පවත්වාගෙන යන බැංකු ගිණුම වත්කම් ගිණුමකි.
වත්කම් ගිණුමට අදාළ ද්විත්ව සටහන් රීතීන්ට අනුකූල ව බැංකු ගිණුමේ ගනුදෙනු සටහන් කරනු ලැබේ. එහි දී බැංකු ශේෂය වැඩි වීමට බලපාන ගනුදෙනු බැංකු ගිණුමට හර කෙරෙන අතර බැංකු ශේෂය අඩු වීමට බලපාන ගනුදෙනු බැංකු ගිණුමට බැර කරනු ලැබේ.
වාණිජ බැංකු විසින් ව්යාපාරය නමින් පවතින බැංකු ජංගම ගිණුමෙහි ගනුදෙනු සටහන් කරන ආකාරය විමසා බලමු.
ව්යාපාරයක් විසින් බැංකු ජංගම ගිණුම මගින් සිදුකරන ගනුදෙනු බැංකුව ද බැංකුවේ පොත්වල ව්යාපාරය නමින් වූ ගිණුමක සටහන් කරයි. ව්යාපාරයක් වෙනුවෙන් බැංකුවේ පවතින ගිණුම එහි වගකීම් ගිණුමකි. එම නිසා බැංකුව ව්යාපාරයට අදාළ බැංකු ගිණුමේ ගනුදෙනු සටහන් කරන්නේ වගකීම් ගිණුමක ගනුදෙනු සටහන් කිරීමට අදාළ රීතිවලට අනුව ය.
ඒ අනුව බැංකු ශේෂය වැඩි වීමට බලපාන ගනුදෙනු බැංකුව ව්යාපාරය නමින් පවත්වා ගන්නා ගිණුමට බැර කරන අතර ශේෂය අඩු වීමට බලපාන ගනුදෙනු ඊට හර කරයි.
ඉහත දක්වන ලද පරිදි ව්යාපාරයක බැංකු ගනුදෙනු කිහිපයක් බැංකුව විසින් තම පොත්වල සටහන් කර ඇති ආකාරය අධ්යයනය කරමු.
ව්යාපාරය විසින් බැංකු ගිණුමට හර කරන අගයන් බැංකුව විසින් ව්යාපාරයේ ගිණුමට බැර කෙරෙන අතර ව්යාපාරය විසින් බැංකු ගිණුමට බැර කෙරෙන අගයන් බැංකුව විසින් ව්යාපාරයේ ගිණුමට හර කරනු ලබයි. අවසානයේ දී ව්යාපාරයේ පොත්වල බැංකු ගිණුමේ හර ශේෂයක් පවතින විට බැංකුවේ පොත්වල ව්යාපාරය නමින් වූ ගිණුමේ බැර ශේෂයක් පෙන්නුම් කරයි.
බැංකු ජංගම ගිණුමක් හිමි අයකුට බැංකුව විසින් සාමාන්යයෙන් මාසයකට වරක් වාර්තාවක් එවනු ලැබේ. අදාළ මාසය තුළ බැංකුව විසින් ගිණුමට කළ හර කිරීම්, බැර කිරීම් සහ ශේෂය මෙහි දැක්වේ. වර්තමානයේ දී නම් සාමාන්යයෙන් සිදුකෙරෙන්නේ සලකා බලන මාසයට අදාළ ව බැංකුවේ පවතින ගිණුමේ පරිගණක මුද්රිත පිටපතක් ව්යාපාරයට එවීමයි. මෙසේ බැංකුව එවනු ලබන වාර්තාව හෙවත් ගිණුමේ මුද්රිත පිටපත, බැංකු ප්රකාශය හෙවත් බැංකු ගිණුම් විස්තරය ලෙස හැඳින්වේ.
පහත දැක්වෙන්නේ බැංකු ප්රකාශයක පිටපතකි. එය නිරීක්ෂණය කරන්න.
ව්යාපාරය විසින් පිළියෙල කරන බැංකු ගිණුම තුලනය කළ විට ව්යාපාරයේ පොත්වලට අනුව බැංකුවේ පවතින මුදල් ප්රමාණය ලැබේ. බැංකුව විසින් එවනු ලබන බැංකු ප්රකාශයෙහි බැංකුවේ පොත්වලට අනුව ව්යාපාරයට අයත් ගිණුමේ පවතින ශේෂය දැක්වේ. ජංගම ගිණුමට අදාළ සියලු ම ගනුදෙනු දෙපාර්ශ්වය ම සටහන් කළේ නම් මෙම අගයන් එකිනෙකට සමාන විය යුතු ය. එහෙත් ප්රායෝගික ව ව්යාපාරයේ පොත්වල බැංකු ගිණුමේ දැක්වෙන ශේෂය සහ බැංකු ප්රකාශයේ දැක්වෙන ශේෂය එකිනෙකට වෙනස් වේ.
එසේ වෙනස් වන්නේ සලකා බැලෙන කාලච්ඡේදය තුළ ව්යාපාරයේ පොත්වල බැංකු ගිණුමේ සටහන් කර ඇති සමහර අගයන් බැංකු ප්රකාශයේ සටහන් වී නොතිබීමත් බැංකු ප්රකාශයේ සටහන් ව ඇති සමහර අගයන් ව්යාපාරයේ පොත්වල බැංකු ගිණුමේ සටහන් වී නොතිබීමත් නිසා ය.
ව්යාපාරය නිකුත් කරන චෙක්පත් ව්යාපාරයේ පොත්වල බැංකු ගිණුමට බැර කෙරෙයි. එවිට ව්යාපාරයේ පොත්වල ඇති බැංකු ගිණුමේ ශේෂය අඩු වේ. මෙසේ නිකුත් කරන චෙක්පත්වලින් සමහර චෙක්පත් කාලච්ඡේදය අවසානය වන විටත් ඒවායෙහි හිමිකරුවන් බැංකුව වෙත ඉදිරිපත් කර මුදල් ලබාගෙන නොතිබීමට ඉඩ ඇත. නිකුත් කළ නමුත් බැංකුවට ඉදිරිපත් නොවූ චෙක්පත් ලෙස හඳුන්වන්නේ මේවා ය. එම චෙක්පත්වලට බැංකුව මුදල් ගෙවා නැති නිසා බැංකු ප්රකාශයේ ගෙවීම් ලෙස වාර්තා වී නැත.
එබැවින් ව්යාපාරයේ බැංකු ගිණුමේ දැක්වෙන ශේෂය, බැංකු ප්රකාශයේ දැක්වෙන ශේෂයට වඩා අඩු වේ.
ව්යාපාරයට ලැබී ඇති චෙක්පත් බැංකුවේ තැන්පත් කළ විට ව්යාපාරය එය බැංකු ගිණුමට හර කරයි. එවිට ව්යාපාරයේ පොත්වල ඇති බැංකු ගිණුමේ ශේෂය වැඩි වේ. මෙසේ තැන්පත් කළ චෙක්පත්වලින් සමහර චෙක්පත් එම කාලච්ඡේදය තුළ නිෂ්කාශනය නොවීම හෙවත් උපලබ්ධි නොවීම සිදුවිය හැකි ය. චෙක්පත් නිෂ්කාශනය වීම යනු චෙක්පතේ සඳහන් වටිනාකම බැංකුවේ පවතින ජංගම ගිණුමේ වටිනාකමට එකතු වීම වේ. චෙක්පතක් බැංකුවේ තැන්පත් කළ විට එහි වටිනාකම ගිණුමට එකතු වීම සඳහා දින කිහිපයක් ගත විය හැකි ය. එබැවින් නියමිත කාලච්ඡේදය අවසාන වන විට ව්යාපාරයක් විසින් තැන්පත් කළ සමහර චෙක්පත්වල වටිනාකම බැංකුව ව්යාපාරයට අයත් ගිණුමේ සටහන් කර නොතිබීමට ඉඩ ඇත. තැන්පත් කළ නමුත් නිෂ්කාශනය නොවූ චෙක්පත් ලෙස හඳුන්වන්නේ මේවා ය. මේ නිසා තැන්පත් කරනු ලැබූව ද නිෂ්කාශනය නොවූ චෙක්පත් බැංකු ප්රකාශයේ තැන්පතු ලෙස වාර්තා වී නැත.
එබැවින් ව්යාපාරයක බැංකු ගිණුමේ දැක්වෙන ශේෂය, බැංකු ප්රකාශයේ දැක්වෙන ශේෂයට වඩා වැඩි වේ.
සමහර ගනුදෙනුකරුවන් ව්යාපාරයට ලබා දිය යුතු වටිනාකම් ඍජුව ම ව්යාපාරයේ ජංගම ගිණුමේ තැන්පත් කරන අවස්ථා ඇත. එසේ ම ව්යාපාරයට ලැබිය යුතු කුලී, පොලී සහ ලාභාංශ යනාදිය ද ඍජු ව බැංකු ජංගම ගිණුමට එවන අවස්ථා ඇත. ඒවා ඍජු ප්රේෂණ ලෙස හැඳින්වේ. ඍජු ප්රේෂණ ලැබීම් පිළිබඳ ව ව්යාපාරයට දැනගත හැකිවන්නේ බැංකු ප්රකාශය ලැබීමෙන් පසුව ය. එලෙස ලැබී ඇති ඍජු ප්රේෂණ බැංකු ප්රකාශයේ ලැබීම් (බැර) ලෙසට වාර්තා වුව ද ව්යාපාරයේ බැංකු ගිණුමේ වාර්තා වී නැත.
එබැවින් ව්යාපාරයේ බැංකු ගිණුමේ දැක්වෙන ශේෂය, බැංකු ප්රකාශයේ දැක්වෙන ශේෂයට වඩා අඩුවේ.
ව්යාපාරය විසින් ගෙවිය යුතු බැංකු ණය වාරික, කල් බදු ණය වාරික, රක්ෂණ ගාස්තු වැනි සමහර ගෙවීම් බැංකුවේ පවතින මුදල්වලින් ගෙවන ලෙසට ගිණුම් හිමියන් විසින් ලිඛිත ව බැංකුවට දැනුම්දීම ස්ථාවර නියෝග ලෙස හැඳින්වෙයි. එවැනි දැනුම් දීම් මත බැංකුව විසින් කරන ගෙවීම් සිදුකර ඇති බව ව්යාපාරයට දැනගත හැකිවන්නේ ද බැංකු ප්රකාශය ලැබුණු පසුව ය. බැංකුව විසින් ස්ථාවර නියෝග මත ගෙවීම සිදුකර එම වටිනාකම බැංකු ජංගම ගිණුමෙන් අඩු (හර) කරයි. එවිට බැංකු ප්රකාශයේ දී ස්ථාවර නියෝග මත ගෙවීම් අඩු වී ඇතත් ව්යාපාරයේ බැංකු ගිණුමේ එම වටිනාකම බැර පැත්තේ සටහන් වී නැත.
එබැවින් ව්යාපාරයේ බැංකු ගිණුමේ දැක්වෙන ශේෂය බැංකු ප්රකාශයේ දැක්වෙන ශේෂයට වඩා වැඩි අගයක් ගනී.
ජංගම ගිණුම් හිමියෙකුට බැංකුව මගින් සපයන සේවා වෙනුවෙන් බැංකුව ජංගම ගිණුමෙන් අයකරන ගාස්තු බැංකු ගාස්තු වේ. බැංකුව ලබා දෙන චෙක් පොත් වෙනුවෙන් අය කරන ගාස්තු චෙක්පොත් ගාස්තු වේ. මෙවැනි ගාස්තු ව්යාපාරයට දැනගත හැකි වන්නේ බැංකු ප්රකාශය ලැබීමෙන් පසුව ය. එසේ අයකළ ගාස්තු බැංකු ප්රකාශයේ ගෙවීම් ලෙසට (හර තීරුවේ) සටහන් වී ඇත. එහෙත් ව්යාපාරයේ බැංකු ගිණුමේ අදාළ කාලච්ඡේදය අවසාන වන විටත් ඒවා වාර්තා වී නැත.
එබැවින් ව්යාපාරයේ බැංකු ගිණුමේ දැක්වෙන ශේෂය බැංකු ප්රකාශයේ දැක්වෙන ශේෂයට වඩා වැඩි ය.
ඉහත සඳහන් කළ ආකාරයට ව්යාපාරයේ පොත්වල බැංකු ගිණුමේ අවසාන ශේෂය සහ බැංකු ප්රකාශයේ දැක්වෙන ශේෂය අතර වෙනසක් පැවතිය හැකි ය.
ඉහත දැක්වූ වෙනස්කම් හඳුනාගත හැක්කේ ව්යාපාරයේ බැංකු ගිණුම හා බැංකුවෙන් එවනු ලැබූ බැංකු ප්රකාශය සැසඳීමෙනි. ඒ අනුව පළමුවෙන් සිදු කළ යුත්තේ බැංකු ගිණුම සහ බැංකු ප්රකාශය සසඳා වෙනසට බලපාන හේතු හඳුනා ගැනීම ය.
එහි දී බැංකු ගිණුමේ ඇති අගය එකින් එක ගෙන ඒවා බැංකු ප්රකාශයේ ඇතුළත් ව තිබේ ද යන්න පරීක්ෂා කළ යුතු ය. මේ සඳහා බැංකු ගිණුම හා බැංකු ප්රකාශය යන දෙකෙහි ම සටහන් වී ඇති අගය ලකුණු කරගත යුතු ය. එවිට ලකුණු නොවී ඉතිරි වන්නේ එක් ප්රකාශයක පමණක් ඇතුළත් ව ඇති අගය වේ. අවසාන ශේෂයන්ගේ වෙනසට බලපා ඇත්තේ එම අගය ය.
පහත දැක්වෙන අභ්යාසය විසඳීම තුළින් මේ පිළිබඳ ව අවබෝධය ලබාගැනීම පහසු වේ.
නදීකාගේ ව්යාපාරයේ 20XX ජූලි මාසය සඳහා බැංකු ගිණුම හා බැංකු ප්රකාශය පහත දැක්වේ.
ඉහත නිදසුනේ දැක්වෙන පරිදි
20XX.07.31 දිනට ව්යාපාරයේ බැංකු ගිණුමේ වාසිදායක ශේෂය රු. 31,000කි.
20XX.07.31 දිනට බැංකු ප්රකාශයේ දැක්වෙන ශේෂය රු. 23,000කි.
ශේෂ දෙකේ වටිනාකම් එකිනෙකට වෙනස් වූ බැවින් වෙනසට හේතු සොයාගත යුතු වේ. එය පහත පරිදි වේ.
මෙම වෙනස්කම් ගැළපීම හා සැසඳීම සඳහා පියවර දෙකක් අනුගමනය කළ යුතු වේ.
ව්යාපාරයෙහි බැංකු ගිණුමේ ශේෂය සහ බැංකු සැසඳුම් ප්රකාශයේ ශේෂය අතර වෙනස සඳහා බලපාන හේතු අතරින් සමහර හේතු බැංකු ගිණුමෙහි දැක්වෙන වැරදි හෝ අතහැරීම් වැනි අඩු පාඩු විය හැකි ය. මෙම අඩු පාඩු නිසා බැංකු ගිණුමෙහි දැක්වෙන ශේෂය වැරදි සහගත වේ. එබැවින් එය නිවැරදි කළ යුතු ය. එසේ නිවැරදි කිරීම බැංකු ගිණුම සංශෝධනය කිරීම (Adjusting Bank Balance) ලෙස හැඳින්වේ.
ඉහත දැක්වූ නිදසුනට අනුව පහත සඳහන් හේතුවලට අදාළ අගය බැංකු ගිණුමෙහි ගැළපිය යුතු ය.
ඉහත ආකාරයට ගැළපීම් සිදුකළ පසු බැංකු ගිණුමේ සංශෝධිත ශේෂය ලැබේ.
දී ඇති නිදසුනට අනුව බැංකු ගිණුම සංශෝධනය කරන ආකාරය පහත දැක්වේ.
සංශෝධිත බැංකු ගිණුමේ ශේෂය පිළියෙල කිරීමෙන් පසු එම ශේෂය තව දුරටත් බැංකු ප්රකාශයේ ශේෂය සමග නොගැළපෙන්නේ නම් බැංකු ශේෂයන්ගේ වෙනසට පහත සඳහන් හේතු ප්රධාන වශයෙන් අදාළ වේ.
එබැවින් මෙම හේතු බැංකු ගිණුමෙහි නොගළපන්නේ එය බැංකු ගිණුමේ ගනුදෙනු වාර්තා කිරීමට අදාළ වැරදි හෝ අත්හැරීම් නොවන බැවිනි.
මෙම ඉතිරිවන හේතු ඇතුළත් කර බැංකු ගිණුමේ සංශෝධිත ශේෂය බැංකු ප්රකාශයේ ශේෂය සමග සැසඳීමට ප්රකාශයක් පිළියෙල කළ යුතුය. බැංකු සැසඳුම් ප්රකාශය ලෙස හඳුන්වන්නේ එයයි. බැංකු සැසඳුම් ප්රකාශය පිළියෙල කිරීම මගින් ශේෂවල නිවැරදිතාව තහවුරු කර ගත හැකි ය.
ඉහත හේතු ඇතුළත් කර බැංකු සැසඳුම් විස්තරය පිළියෙල කළ විට ලැබෙන ශේෂය බැංකු ප්රකාශයේ සඳහන් ශේෂය වේ.
දී ඇති නිදසුනට අනුව සංශෝධිත බැංකු ශේෂය යොදා ගනිමින් බැංකු සැසඳුම් විස්තරය පිළියෙල කරන ආකාරය පහත දැක්වෙන පරිදි වේ.
මේ අනුව යම් ව්යාපාරයක යම් කාලච්ඡේදයකට අදාළ ව බැංකු ගිණුමේ ශේෂය බැංකු ප්රකාශයේ ශේෂය සමග නොගැළපෙන්නේ නම් එම ශේෂ සැසඳීම සඳහා අනුගමනය කළ යුතු පියවර පහත දැක්වෙන පරිදි සාරාංශ කළ හැකි වේ.